Ewakuacja Tallinna 1941

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ewakuacja Tallinna 1941
II wojna światowa, front wschodni
Kirov 1941.jpg
Ewakuacja Tallinna. Radziecki krążownik "Kirow" zasłonięty dymem w sierpniu 1941 roku
Czas 2731 sierpnia 1941
Miejsce Zatoka Fińska
Terytorium Europa
Wynik zwycięstwo Niemców i Finów
Strony konfliktu
 III Rzesza
 Finlandia
 ZSRR
Dowódcy
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Władimir Tribuc
Siły
9 kutrów torpedowych
3000 min morskich
niemieckie lotnictwo bombowe
160 okrętów
28 000 ludzi
66 000 t materiałów
Straty
nieznane 6000–16 000 zabitych
65 statków zatopionych
Operacja "Barbarossa"

BrześćBiałystok-MińskRosienieBrodyBesarabiaSmoleńskHumańKijówTallinnJelniaOdessaLeningradCharkówKrymRostówMoskwa

Ewakuacja Tallinna – radziecka operacja mająca miejsce w sierpniu 1941 roku podczas II wojny światowej, której celem była ewakuacja głównych sił Floty Bałtyckiej oraz oddziałów Armii Czerwonej z okrążonego przez wojska niemieckie Tallinna do portu w Kronsztadzie. Nazywana jest czasem "radziecką Dunkierką" lub "katastrofą tallińską", a w nomenklaturze rosyjskiej "przejściem tallińskim" (ros. Таллинский переход).

Tło[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie zimowej i radzieckiej aneksji krajów bałtyckich Flota Bałtycka rozpoczęła zakładanie baz w Hanko, Tallinnie, Paldiski, Rydze, Lipawie i w Windawie. Sztab floty z admirałem Nikołajem Kuzniecowem przeniósł się do Tallinna, który stał się portem macierzystym dwóch pancerników – "Marat" i "Gangut". Przed operacją "Barbarossa" w czerwcu 1941 roku niemiecka i fińska flota położyły wiele min morskich w Zatoce Fińskiej, między innymi ustawiły one pole minowe "Corbeta" między półwyspem Porkkala a wyspą Naissaar. 25 czerwca wybuchła wojna pomiędzy Związkiem Radzieckim a Finlandią (po przystąpieniu Finlandii do paktu antykominternowskiego i odwetowych radzieckich nalotach na Finlandię).

Niemiecki atak na ZSRR latem 1941 roku podczas pierwszych tygodni ofensywy był gigantycznym sukcesem Niemców. W Zatoce Fińskiej oraz na Morzu Bałtyckim na minach zatonęło wiele radzieckich okrętów i okrętów podwodnych. Grupa Armii "Północ" w ciągu kilku tygodni zajęła państwa bałtyckie i zmusiła Armię Czerwoną do odwrotu. Radziecka Flota Bałtycka była zmuszona do skupienia się w Tallinnie, ponieważ inne bazy w państwach bałtyckich zostały zajęte przez Niemców. 7 sierpnia wojska niemieckie dotarły do Zatoki Fińskiej koło miasta Kunda, 80 km na wschód od Tallinna. Okręty Floty Bałtyckiej – krążownik "Kirow", 12 niszczycieli, wiele kutrów torpedowych i kanonierek oraz parowe statki transportowe razem z piechotą morską i radzieckim 10. Korpusem Strzeleckim zostały wówczas otoczone w Tallinnie.

Niemiecka i fińska flota były przygotowane na to, że radziecka flota będzie chciała przerwać okrążenie i w związku z tym położyły wiele min morskich między półwyspami Juminda i Pärispea tam, gdzie prowadził główny szlak pomiędzy Tallinnem a Leningradem. Razem położono 1700 min i 700 ochraniaczy pól minowych (wybuchowych boi). Koło półwyspu Juminda Niemcy ustanowili stanowiska artyleryjskie, żeby ostrzeliwać cele morskie, a szczególnie trałowce. Fińska Marynarka Wojenna, która opierała się na bazach w Hanko i w Zatoce Wyborskiej, mogła pozwolić sobie na wystawienie do walki tylko 2. Flotylli Torpedowców składającej się z patrolowców typu VMV – VMV-9, VMV-10, VMV-11 i VMV-17 stacjonujących w Porvoo. Niemcy wystawili kutry torpedowe S-26, S-27, S-39, S-40 i S-101, które stacjonowały w Suomenlinna. Także bombowce Junkers Ju 88 z Kampfgruppe 806 stacjonujące w Estonii brały udział w walkach.

19 sierpnia Niemcy rozpoczęli ostateczny atak na Tallinn. Radziecka piechota morska przygotowywała się wcześniej do ewakuacji. Już 10 sierpnia dwa okręty szpitalne zostały wysłane w drogę: obydwa weszły na miny, pierwszy zatonął z ludźmi na pokładzie i sprzętem, podczas gdy drugi uszkodzony dotarł do Kronsztadu. 24 sierpnia radziecki niszczyciel "Engels" wszedł na minę na polu minowym Juminda i zatonął. Plany ewakuacji dotyczyły: 10. Korpusu Strzeleckiego, piechoty morskiej i personelu artylerii nabrzeżnej, cywilnych władz komunistycznych, przymusowo zmobilizowanych Estończyków oraz olbrzymich zapasów prowiantu (które miały zostać załadowane na 160 okrętów różnej wielkości). Razem załadowano na okręty 28 000 ludzi i 66 000 t zaopatrzenia i wyposażenia. Ewakuacja miała się odbyć w czterech konwojach. Dowódcą armady, a także Floty Bałtyckiej, był admirał Władimir Tribuc, który prowadził operację z krążownika "Kirow". Załadunek statków dokonywał się pod ochroną zasłony dymnej. Operacja oczyszczania morza z min za pomocą trałowców została jednak uniemożliwiona z powodu niesprzyjającej pogody. Nie było też radzieckiego lotnictwa, które mogłoby chronić ładunek i konwoje z powietrza. Załadunek rozpoczął się o godz. 16:00 27 sierpnia jednocześnie z niemieckim ostrzałem artyleryjskim oraz bombardowaniami Luftwaffe za pomocą bombowców horyzontalnych i nurkujących atakujących port. Szacuje się, że podczas bombardowania zginęło ok. 1000 osób.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Zniszczony port w Tallinnie po zajęciu przez wojska niemieckie. Zdjęcie wykonano 1 września 1941 roku

Wieczorem 27 sierpnia o godz. 22:00, jednocześnie, kiedy niemieccy żołnierze wdarli się na przedmieścia Tallinna, jeden z czterech konwojów zaczął wypływać z portu pod ogniem artylerii i lotnictwa. Niemieckie lotnictwo zatopiło wiele okrętów. 28 sierpnia wypłynęły pozostałe konwoje, ostatni, z niszczycielami i krążownikiem "Kirow", opuścił port o godz. 14:52. O godz. 16:00 pierwszy okręt zbliżył się do przylądka Juminda i wszedł na minę. Był to parowiec "Ella". Wkrótce po tym na minach zatonęło wiele okrętów, jednocześnie niemieckie lotnictwo rozpoczęło atak lotniczy, a fińska artyleria nabrzeżna rozpoczęła ostrzał konwoju. Późnym wieczorem armada została zaatakowana przez niemieckie i fińskie torpedowce. Chaos, jaki wybuchł u Rosjan, spowodował, że zorganizowane oczyszczanie min z trasy rejsu było niemożliwe do zrealizowania. O godz. 22:00 zapadający zmrok dodatkowo utrudnił widoczność. Krążownikowi "Kirow" udało się jednak zniszczyć niemieckie stanowiska artylerii na przylądku Juminda.

28 sierpnia Rosjanie stracili niszczyciele "Jakow Swierdłow", "Skoryj", "Kalinin", "Wołodarskij" i "Artiom" oraz okręty podwodne "S-5" i "Szcz-301" – wszystkie zostały zatopione przez miny morskie. Około północy radziecka flota rzuciła kotwicę w środku pola minowego Juminda. Następnego dnia, 29 sierpnia, wiele okrętów zostało zatopionych przez niemieckie bombowce. Wieczorem pierwsze okręty z konwoju dotarły do Kronsztadu.

Według radzieckich źródeł straty w czasie ewakuacji wyniosły: 5 niszczycieli, 3 okręty obrony wybrzeża, 2 trałowce, 2 okręty podwodne, 1 kanonierka, 1 torpedowiec i 8 patrolowców, razem 22 okręty wojenne. Zatonęły też 43 inne jednostki, w tym 25 statków transportowych, 1 zbiornikowiec, 2 statki rybackie. 3 statki transportowe osiadły na mieliźnie na wyspie Gogland, a z 29 statków transportowych tylko jeden dotarł do Kronsztadu. Był to uszkodzony transportowiec "Kazachstan". Nawet krążownik "Kirow" został uszkodzony przez minę. Straty w ludziach są obliczane od 6000 do 16 000.

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Pomimo ciężkich strat poniesionych przez Flotę Bałtycką w okrętach i ludziach obrona Leningradu otrzymała spore ilości sprzętu, broni i zaopatrzenia. Dodatkowo okręty Floty Bałtyckiej, którym udało się dotrzeć do Leningradu, mogły wspomóc wojska Armii Czerwonej swoim ogniem artyleryjskim w walce z niemieckimi siłami. Stalinowski system represji jednak i tak szukał kozłów ofiarnych i wielu z ocalałych dowódców jednostek, które brały udział w ewakuacji, zostało postawionych przed sądem polowym i rozstrzelanych bez względu na to, że wykazali się bohaterstwem podczas ewakuacji. Dopiero w latach 60 XX w. leningradzki sąd wojskowy zrehabilitował rozstrzelanych. Ewakuacja Tallinna jest jedną z największych katastrof morskich na Morzu Bałtyckim podczas wojny. Jest też ukazywana jako doskonały przykład efektywnego wykorzystania min w walce.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]