Ewangelikalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ichthys – symbol wszystkich chrześcijan

Ewangelikalizm (ewangelikalne chrześcijaństwo, ewangeliczne chrześcijaństwo) – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości[1]. W większości protestantyzm ewangelikalny jest środowiskiem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem, czego przykładem są w Kościele katolickim Ruch Światło-Życie i Ruch Odnowy w Duchu Świętym[2].

Wspólnoty ewangelikalne łączy wspólna wiara w osobistą relację z Jezusem Chrystusem, podkreślenie ostatecznego autorytetu Pisma Świętego w sprawach wiary i życia, również przede wszystkim szczególny typ duchowości, podkreślający konieczność świadomego nawrócenia i (nowego narodzenia) do zbawienia człowieka. Ewangelikalni chrześcijanie uznają zwykle bezbłędność i nieomylność Biblii. Ewangelikalizm jest kojarzony z ewangelizacją – działaniem misyjnym mającym na celu przekonanie słuchacza do żalu za grzechy oraz wiary w przebaczenie grzechów dzięki ofierze Jezusa Chrystusa na krzyżu[3].

Środowiska wewnątrzewangelikalne[edytuj | edytuj kod]

Rodzina chrześcijan ewangelikalnych obejmuje następujące nurty protestantyzmu:

Założenia doktryny ewangelikalnej[edytuj | edytuj kod]

W Evangelical Dictionary of Theology znajduje się charakterystyka założeń typowej dla ewangelikalizmu doktryny teologicznej oparta na następujących tezach:

  1. Suwerenność Boga objawionego jako Ojciec i Syn i Duch Święty;
  2. Biblia jako natchniony zapis Bożego objawienia, nieomylny i autorytatywny przewodnik wiary i praktyki; do wydobycia boskiego znaczenia potrzebne jest oświecenie przez Ducha Świętego;
  3. całkowite zepsucie natury ludzkiej: wszelkie dobro skalane jest grzechem;
  4. Chrystus zadośćuczynił za grzech na Krzyżu Kalwarii;
  5. zbawienie jest aktem niezasłużonej łaski Bożej, otrzymanym przez wiarę w Chrystusa, a nie przez jakąkolwiek pokutę lub dobre uczynki; dzięki łasce Bożej grzechy wierzącego człowieka są odpuszczone, w duchowy sposób rodzi się na nowo, zostaje usprawiedliwiony, przyjęty do rodziny Bożej;
  6. konieczne jest zwiastowanie Słowa Bożego przez ustawiczne ogłaszanie Ewangelii o zbawieniu, sprzeciwianie się złu, służba społeczna;
  7. widzialny powrót Jezusa Chrystusa.

Można do tego dodać praktykowany przez większość Kościołów ewangelikalnych (głównie z wyjątkiem ewangelikalnych Kościołów prezbiteriańskich i metodystycznych oraz takich klasyków ewangelikalizmu jak np. Dwight Moody czy John Stott) chrzest wiary przez zanurzenie w wodzie osób świadomie wierzących.

Historia ewangelikalizmu[edytuj | edytuj kod]

Źródeł ewangelikalizmu należy się dopatrywać w XVII-wiecznym pietyzmie, który był istotnym czynnikiem odnowy religijnej w Niemczech, w ruchu braci morawskich i w metodyzmie[4]. Zasadniczą rolę w jego rozwoju na wczesnym etapie istnienia odegrały tzw. przebudzenia duchowe (rewiwale od ang.revival)[5], a zwłaszcza Wielkie przebudzenie, które przewinęło się przez Amerykę Północną (głównie Stany Zjednoczone) w XVIII wieku. Podstawowym celem ruchów tego typu było duchowe ożywienie wcześniej powstałych Kościołów. Wśród nich ewangelikalny profil pobożności przyjęły zwłaszcza wspólnoty prezbiteriańskie, kongregacjonalistyczne i baptystyczne[6]. Na przełomie XVIII i XIX wieku ewangelikaliści w Kościele anglikańskim – przede wszystkim William Wilberforce oraz członkowie grupy Clapham Sect – odegrali istotną rolę w ruchu na rzecz zlikwidowania niewolnictwa w brytyjskich koloniach. Istotnym aspektem funkcjonowania ewangelikalizmu była służba charytatywna[7]. Ewangelikalną wspólnotą religijną skupiającą się na tym wątku działalności jest od początku istnienia Armia Zbawienia[8]. U schyłku XIX-wieku ewangelikalizm był postacią chrześcijaństwa obecną na wszystkich kontynentach i we wszystkich kręgach kulturowych[9].

W XX wieku w łonie ewangelikalizmu wykształciły się różne prądy teologiczne, m.in.:

  1. fundamentalizm biblijny, co spowodowało przeciwstawianie się teologicznemu liberalizmowi i krytyczno-historycznej egzegezie Biblii. Fundamentaliści przeciwstawiają się nauczaniu darwinizmu w szkołach oraz naturalistycznemu podejściu do religii.
  2. neoewangelikalizm, do którego zalicza się w USA większość Kościołów baptystycznych (m.in. Południowa Konwencja Baptystyczna), Kościoły uświęceniowe (Holiness Churches), niektóre Kościoły metodystyczne, Kościoły zielonoświątkowe, ruchy charyzmatyczne, Kościoły Chrystusowe, a także część Kościoła episkopalnego.

Część wiodących nurtów ewangelikalizmu prowadzi dialog ekumeniczny z Kościołem katolickim, w tym znaczące wspólnoty zielonoświątkowe[10], Światowy Alians Ewangelikalny[11], Światowy Związek Baptystyczny[12] i Armia Zbawienia[13].

Wiodący przedstawiciele ewangelikalizmu globalnego[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliści, kaznodzieje, misjonarze, hierarchowie kościelni: Bill Bright, Wilhelm Busch, David du Plessis, Jonathan Edwards, Charles Grandison Finney, Billy Graham, Martyn Lloyd-Jones, Dwight L. Moody, John Newton, Harold John Ockenga, Urlich Parzany, Charles Spurgeon, Billy Sunday, Aiden Wilson Tozer, Rick Warren, Justin Welby, David Wilkerson, Nikolaus von Zinzendorf

Teologowie: Louis Berkhof, Donald G. Bloesch, Frederick Fyvie Bruce, Thomas Chalmers, Millard Erickson, J. Gresham Machen, William Henry Griffith Thomas, Ole Hallesby, Carl F. Henry, Alister McGrath, John Murray, Thomas Oden, James I. Packer, John Charles Ryle, Francis A. Schaeffer, Ronald Sider, Charles Simeon, John Stott, Helmut Thielicke, Benjamin Breckinridge Warfield, Jan Wesley

Działacze społeczni: Thomas Bernardo, Corrie Ten Boom, William Booth, Amy Carmichel, Frederick Catherwood, Charles Colson, Joni Eareckson Tada, Jerry Falwell, Elizabeth Fry, William Knibb, Hannah More, Anthony Ashley Cooper Shaftesbury, Ronald Sider, William Wilberforce

Pisarze, artyści, muzycy: Frances Crosby, Garth Hewitt, Graham Kendrick, Ira Sankey, Cliff Richard, David Suchet, Charles Wesley

Ewangelikalizm w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Do najwcześniejszych przejawów ewangelikalizmu na ziemiach polskich należał w XIX w. ruch pietystyczny wśród kolonistów niemieckich, środowisko mazurskich gromadkarzy oraz ruch baptystyczny, zorganizowany później w Unii Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce i w Związku Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce[14]. Na początku XX w. ten prąd religijny znalazł dodatkowy wyraz m.in. w luterańskiej Społeczności Chrześcijańskiej, zielonoświątkowym Związku Stanowczych Chrześcijan, darbystycznym Zrzeszeniu Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan, Związku Ewangelicznych Chrześcijan i w ruchu metodystycznym[15].

W okresie okupacji hitlerowskiej największymi denominacjami ewangelikalnymi na ziemiach polskich były: Związek Nieniemieckich Ewangelicko-Wolnokościelnych Zborów (baptyści) i Kościół Metodystów w Generalnym Gubernatorstwie.

W Polsce Ludowej wiodącymi ewangelikalnymi związkami wyznaniowymi były: Zjednoczony Kościół Ewangeliczny, Polski Kościół Chrześcijan Baptystów i Kościół Wolnych Chrześcijan w RP.

W Trzeciej Rzeczypospolitej największymi Kościołami ewangelikalnymi są: Kościół Zielonoświątkowy w RP, Kościół Chrześcijan Baptystów w RP, Kościół Chrystusowy w RP i Kościół Wolnych Chrześcijan w RP.

Alians Ewangeliczny w RP[edytuj | edytuj kod]

Na początku XXI wieku Kościoły ewangelikalne w Polsce zrzesza głównie Alians Ewangeliczny w Polsce, do którego należą następujące Kościoły:

a także organizacje: Chrześcijańskie Stowarzyszenie Akademickie, Misja Pokoleń, Ruch Nowego Życia, Fundacja Życie i Misja, Fundacja Słowo Życia, Fundacja Młodzież dla Chrystusa, Fundacja Głos Ewangelii, Biblijne Stowarzyszenie Misyjne, Towarzystwo Społeczno-Ewangeliczne Ewangelia dla Każdego, Fundacja Radio Chrześcijanin.

Platformą współpracy ewangelicznych chrześcijan w Polsce jest również Razem Dla Ewangelii.

Kościoły ewangelikalne poza Aliansem[edytuj | edytuj kod]

Poza Aliansem działa m.in.

Czołowi przedstawiciele ewangelikalizmu polskiego[edytuj | edytuj kod]

Duchowni, teologowie, działacze religijni: Gotfryd Fryderyk Alf, Andrzej W. Bajeński, Edward Czajko, Mieczysław Czajko, Marek Kamiński, Zygmunt Karel, Aleksander Kircun, Stanisław Krakiewicz, Karol Kulisz, Józef Mrózek (junior), Andrzej Nędzusiak, Henryk Rother-Sacewicz, Andrzej Seweryn, Michał Stankiewicz, Karol Władysław Strzelec, Ludwik Szenderowski (junior), Konstanty Wiazowski, Mateusz Wichary, Henryk Wieja

Artyści, naukowcy, działacze społeczni: Elżbieta Bednarz, Paweł Biedziak, John Abraham Godson, Noemi Modnicka, Natalia Niemen, Mateusz Otremba, Wojciech Szczerba, Marcin Tyrna, Tomasz Żółtko

Przypisy

  1. Evangelicalism, [w:] Randall Balmer, Encyclopedia of Evangelicalism, Baylor University Press, Waco TX 2004, s. 244-248 ISBN 1-932792-04-X.
  2. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 99 ISBN 978-83-931204-9-9.
  3. Alister McGrath, Evangelicalism and the Future of Christianity, London-Sydney 1994, s. 51 ISBN 0-340-60809-9.
  4. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 39-64 ISBN 978-83-931204-9-9.
  5. Rewiwalizm, [w:] Religia. Encyklopedia PWN t. 8, red. Tadeusz Gadacz, Bogusław Milerski, Warszawa 2003, s. 446 ISBN 83-01-14039-9.
  6. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 39-64 ISBN 978-83-931204-9-9.
  7. Piotr Karaś, Działalność socjalna Kościołów ewangelikalnych w Polsce, Warszawa 2013, passim, ISBN 978-83-905704-9-5.
  8. Piotr Karaś, Działalność socjalna Kościołów ewangelikalnych w Polsce, Warszawa 2013, s. 36, ISBN 978-83-905704-9-5.
  9. Grzegorz Pełczyński, Ewangelikalizm w Rosji (XIX-XX wiek), Poznań 2012, s. 20-21 ISBN 978-83-232-2450-1.
  10. Dialogue with Pentecostals. www.vatican.va. [dostęp 2014-12-14].
  11. Pope Francis: A new stage in relations between Catholics and Evangelicals. radiovaticana.va, 2014-11-06. [dostęp 2014-12-14].
  12. Roman Catholic Dialogue with the Baptist World Alliance. berkleycenter.georgetown.edu. [dostęp 2014-12-14].
  13. Pope says Salvationists and Catholics meet at peripheries of society. www.news.va, 2014-12-12. [dostęp 2014-12-14].
  14. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 76-79 ISBN 978-83-931204-9-9.
  15. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 79-82 ISBN 978-83-931204-9-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

  • Ewangelikalny protestantyzm w Polsce u progu XXI stulecia, red. Tadeusz J. Zieliński, Warszawa-Katowice 2004.
  • Piotr Karaś, Działalność socjalna Kościołów ewangelikalnych w Polsce, Warszawa 2013 ISBN 978-83-905704-9-5.
  • Zbigniew Pasek, Topika zbawienia w polskich kancjonałach ewangelikalnego protestantyzmu, Kraków 2004.
  • Grzegorz Pełczyński, Ewangelikalizm w Rosji (XIX-XX wiek), Poznań 2012.
  • Andrzej Siemieniewski, Ewangelikalna duchowość nowego narodzenia o tradycja katolicka, Wrocław 1997.
  • Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, Warszawa 2013.