Ewangelikalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ichthys – symbol wszystkich chrześcijan

Ewangelikalizm (ewangelikalne chrześcijaństwo, ewangeliczne chrześcijaństwo) – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości[1]. W większości protestantyzm ewangelikalny jest środowiskiem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem, czego przykładem są w Kościele Katolickim Ruch Światło-Życie i Ruch Odnowy w Duchu Świętym[2].

Wspólnoty ewangelikalne łączy wspólna wiara w osobistą relację z Jezusem Chrystusem, podkreślenie ostatecznego autorytetu Pisma Świętego w sprawach wiary i życia, również przede wszystkim szczególny typ duchowości, podkreślający konieczność świadomego nawrócenia i (nowego narodzenia) do zbawienia człowieka. Ewangelikalni chrześcijanie uznają zwykle bezbłędność i nieomylność Biblii. Ewangelikalizm jest kojarzony z ewangelizacją – działaniem misyjnym mającym na celu przekonanie słuchacza do żalu za grzechy oraz wiary w przebaczenie grzechów dzięki ofierze Jezusa Chrystusa na krzyżu[3].

Środowiska wewnątrzewangelikalne[edytuj | edytuj kod]

Rodzina chrześcijan ewangelikalnych obejmuje następujące wyznania protestanckie:

Założenia doktryny ewangelikalnej[edytuj | edytuj kod]

W Evangelical Dictionary of Theology znajduje się charakterystyka założeń typowej dla ewangelikalizmu doktryny teologicznej oparta na następujących tezach:

  1. Suwerenność Boga objawionego jako Ojciec i Syn i Duch Święty;
  2. Biblia jako natchniony zapis Bożego objawienia, nieomylny i autorytatywny przewodnik wiary i praktyki; do wydobycia boskiego znaczenia potrzebne jest oświecenie przez Ducha Świętego;
  3. całkowite zepsucie natury ludzkiej: wszelkie dobro skalane jest grzechem;
  4. Chrystus zadośćuczynił za grzech na Krzyżu Kalwarii;
  5. zbawienie jest aktem niezasłużonej łaski Bożej, otrzymanym przez wiarę w Chrystusa, a nie przez jakąkolwiek pokutę lub dobre uczynki; dzięki łasce Bożej grzechy wierzącego człowieka są odpuszczone, w duchowy sposób rodzi się na nowo, zostaje usprawiedliwiony, przyjęty do rodziny Bożej;
  6. konieczne jest zwiastowanie Słowa Bożego przez ustawiczne ogłaszanie Ewangelii o zbawieniu, sprzeciwianie się złu, służba społeczna;
  7. widzialny powrót Jezusa Chrystusa.

Można do tego dodać praktykowany przez większość Kościołów ewangelikalnych (głównie z wyjątkiem ewangelikalnych Kościołów prezbiteriańskich i metodystycznych oraz takich klasyków ewangelikalizmu jak np. Dwight Moody czy John Stott) chrzest wiary przez zanurzenie w wodzie osób świadomie wierzących.

Historia ewangelikalizmu[edytuj | edytuj kod]

Źródeł ewangelikalizmu należy się dopatrywać w XVII-wiecznym pietyzmie, który był istotnym czynnikiem odnowy religijnej w Niemczech, w ruchu braci morawskich i w metodyzmie[4]. Zasadniczą rolę w jego rozwoju na wczesnym etapie istnienia odegrały tzw. przebudzenia duchowe (rewiwale od ang.revival)[5], a zwłaszcza Wielkie przebudzenie, które przewinęło się przez Amerykę Północną (głównie Stany Zjednoczone) w XVIII wieku. Podstawowym celem ruchów tego typu było duchowe ożywienie wcześniej powstałych Kościołów. Wśród nich ewangelikalny profil pobożności przyjęły zwłaszcza wspólnoty prezbiteriańskie, kongregacjonalistyczne i baptystyczne[6]. Na przełomie XVIII i XIX wieku ewangelikaliści w Kościele anglikańskim – przede wszystkim William Wilberforce oraz członkowie grupy Clapham Sect – odegrali istotną rolę w ruchu na rzecz zlikwidowania niewolnictwa w brytyjskich koloniach. Istotnym aspektem funkcjonowania ewangelikalizmu była służba charytatywna[7]. Ewangelikalną wspólnotą religijną skupiającą się na tym wątku działalności jest od początku istnienia Armia Zbawienia[8]. U schyłku XIX-wieku ewangelikalizm był postacią chrześcijaństwa obecną na wszystkich kontynentach i we wszystkich kręgach kulturowych[9].

W XX wieku w łonie ewangelikalizmu wykształciły się różne prądy teologiczne, m.in.:

  1. fundamentalizm biblijny, co spowodowało przeciwstawianie się teologicznemu liberalizmowi i krytyczno-historycznej egzegezie Biblii. Fundamentaliści przeciwstawiają się nauczaniu darwinizmu w szkołach oraz naturalistycznemu podejściu do religii.
  2. neoewangelikalizm, do którego zalicza się w USA większość Kościołów baptystycznych (m.in. Południowa Konwencja Baptystów), Kościoły uświęceniowe (Holiness Churches), niektóre Kościoły metodystyczne, Kościoły zielonoświątkowe, ruchy charyzmatyczne, Kościoły Chrystusowe a także część Kościoła episkopalnego.

Wiodący przedstawiciele ewangelikalizmu globalnego[edytuj | edytuj kod]

Ewangeliści, kaznodzieje, misjonarze: Bill Bright, David du Plessis, Jonathan Edwards, Charles Grandison Finney, Billy Graham, Martyn Lloyd-Jones, Dwight L. Moody, Urlich Parzany, Charles Spurgeon, Billy Sunday, Rick Warren, David Wilkerson, Nikolaus von Zinzendorf

Teologowie: Frederick Fyvie Bruce, Millard Erickson, Alister McGrath, James I. Packer, Ronald Sider, John Stott, Jan Wesley

Działacze społeczni: William Booth, William Knibb, Anthony Ashley Cooper Shaftesbury, William Wilberforce

Pisarze, artyści, muzycy: Graham Kendrick, Charles Wesley

Ewangelikalizm w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Do najwcześniejszych przejawów ewangelikalizmu na ziemiach polskich należał w XIX w. ruch pietystyczny wśród kolonistów niemieckich, środowisko mazurskich gromadkarzy oraz ruch baptystyczny, zorganizowany później w Unii Zborów Baptystów Języka Niemieckiego w Polsce i w Związku Zborów Słowiańskich Baptystów w Polsce[10]. Na początku XX w. ten prąd religijny znalazł dodatkowy wyraz m.in. w luterańskiej Społeczności Chrześcijańskiej, zielonoświątkowym Związku Stanowczych Chrześcijan, darbystycznym Zrzeszeniu Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan, Związku Ewangelicznych Chrześcijan i w ruchu metodystycznym[11].

W okresie okupacji hitlerowskiej największymi denominacjami ewangelikalnymi na ziemiach polskich były: Związek Nieniemieckich Ewangelicko-Wolnokościelnych Zborów (baptyści) i Kościół Metodystów w Generalnym Gubernatorstwie.

W Polsce Ludowej wiodącymi ewangelikalnymi związkami wyznaniowymi były: Zjednoczony Kościół Ewangeliczny, Polski Kościół Chrześcijan Baptystów i Kościół Wolnych Chrześcijan w RP.

W Trzeciej Rzeczpospolitej największymi Kościołami ewangelikalnymi są: Kościół Zielonoświątkowy w RP, Kościół Chrześcijan Baptystów w RP, Kościół Chrystusowy w RP i Kościół Wolnych Chrześcijan w RP.

Alians Ewangeliczny w RP[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku Kościoły ewangelikalne w Polsce zrzesza głównie Alians Ewangeliczny w Polsce, do którego należą następujące Kościoły:

a także organizacje: Chrześcijańskie Stowarzyszenie Akademickie, Misja Pokoleń, Ruch Nowego Życia, Fundacja Życie i Misja, Fundacja Słowo Życia, Fundacja Młodzież dla Chrystusa, Fundacja Głos Ewangelii, Biblijne Stowarzyszenie Misyjne, Towarzystwo Społeczno-Ewangeliczne Ewangelia dla Każdego, Fundacja Radio Chrześcijanin.

Platformą współpracy ewangelicznych chrześcijan w Polsce jest również Razem Dla Ewangelii.

Kościoły ewangelikalne poza Aliansem[edytuj | edytuj kod]

Poza Aliansem działa m.in.

Czołowi przedstawiciele ewangelikalizmu polskiego[edytuj | edytuj kod]

Duchowni, teologowie, działacze religijni: Gotfryd Fryderyk Alf, Andrzej W. Bajeński, Edward Czajko, Mieczysław Czajko, Marek Kamiński, Zygmunt Karel, Aleksander Kircun, Stanisław Krakiewicz, Karol Kulisz, Józef Mrózek (junior), Andrzej Nędzusiak, Henryk Rother-Sacewicz, Andrzej Seweryn, Michał Stankiewicz, Karol Władysław Strzelec, Ludwik Szenderowski (junior), Konstanty Wiazowski, Mateusz Wichary, Henryk Wieja

Artyści, naukowcy, działacze społeczni: Paweł Biedziak, John Abraham Godson, Natalia Niemen, Mateusz Otremba, Marcin Tyrna, Tomasz Żółtko

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

  • Ewangelikalny protestantyzm w Polsce u progu XXI stulecia, red. Tadeusz J. Zieliński, Warszawa-Katowice 2004.
  • Piotr Karaś, Działalność socjalna Kościołów ewangelikalnych w Polsce, Warszawa 2013 ISBN 978-83-905704-9-5.
  • Zbigniew Pasek, Topika zbawienia w polskich kancjonałach ewangelikalnego protestantyzmu, Kraków 2004.
  • Grzegorz Pełczyński, Ewangelikalizm w Rosji (XIX-XX wiek), Poznań 2012.
  • Andrzej Siemieniewski, Ewangelikalna duchowość nowego narodzenia o tradycja katolicka, Wrocław 1997.
  • Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, Warszawa 2013.

Przypisy

  1. Evangelicalism, [w:] Randall Balmer, Encyclopedia of Evangelicalism, Baylor University Press, Waco TX 2004, s. 244-248 ISBN 1-932792-04-X.
  2. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 99 ISBN 978-83-931204-9-9.
  3. Alister McGrath, Evangelicalism and the Future of Christianity, London-Sydney 1994, s. 51 ISBN 0-340-60809-9.
  4. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 39-64 ISBN 978-83-931204-9-9.
  5. Rewiwalizm, [w:] Religia. Encyklopedia PWN t. 8, red. Tadeusz Gadacz, Bogusław Milerski, Warszawa 2003, s. 446 ISBN 83-01-14039-9.]
  6. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 39-64 ISBN 978-83-931204-9-9.
  7. Piotr Karaś, Działalność socjalna Kościołów ewangelikalnych w Polsce, Warszawa 2013, passim, ISBN 978-83-905704-9-5.
  8. Piotr Karaś, Działalność socjalna Kościołów ewangelikalnych w Polsce, Warszawa 2013, s. 36, ISBN 978-83-905704-9-5.
  9. Grzegorz Pełczyński, Ewangelikalizm w Rosji (XIX-XX wiek), Poznań 2012, s. 20-21 ISBN 978-83-232-2450-1.
  10. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 76-79 ISBN 978-83-931204-9-9.
  11. Tadeusz J. Zieliński, Protestantyzm ewangelikalny. Studium specyfiki religijnej, wyd. 2, Katowice 2014, s. 79-82 ISBN 978-83-931204-9-9.