Ewlija Czelebi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ewlija Czelebi (tur.Evliya Çelebi) ur. 25 marca 1611 r. w Stambule, a dokładnie w jego dzielnicy Unkapany, zm. prawdopodobnie w 1683 r. (dokładna data i miejsce śmierci nie jest znane). Podróżnik turecki ciekawie opisujący kraje, które przebył w dziele swojego życia "Księdze podróży" ("Sejahatname").

Życie i Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Odebrał staranne wykształcenie, pobierał nauki w medresie od znakomitych nauczycieli (przez siedem lat). Wyuczył się na pamięć Koranu i został hafizem – recytatorem w meczecie Aja Sofia w Stambule. Później przebywał na dworze sułtańskim Murada IV (1623-1640) gdzie osiągał sukcesy w śpiewie i muzyce. W 1640 r. opuszcza dwór sułtana jako spahis. Nigdy się nie ożenił (może dlatego, iż uważał się za derwisza) chociaż żył pełną piersią. Był bogobojnym i dobrym muzułmaninem.

Jego ojciec Mehmed Zilli był na dworze kolejnych trzech sułtanów nadzorcą złotników zwanym z tur. kujumdżybaszy. Jako mistrz w swoim fachu wykonał między innymi złote klucze do Cypru po jego zdobyciu przez sułtana Sulejmana.

Matka jego była z pochodzenia Abchazką a co najważniejsze była siostrą bądź kuzynką Meleka Ahmeda paszy, wielkiego wezyra w latach 1650-1651.

Podróże Ewliji Czelebiego[edytuj | edytuj kod]

W 1640 r. Ewlija zwiedza Brusę (dziś- Bursa) gdzie zaczyna opisywać swoje przygody , później odwiedza Izmit, Trapezunt, port w Anapie , z którego odbywa swoją pierwszą podróż po Morzu Czarnym. Przepływając Morze Czarne odwiedził Azow dopiero co odzyskany przez Turków (1642 r.).

W 1645 r. Ewlija Czelebi uczestniczy w walkach Turków o Kretę z Republiką Wenecką.

W 1646 r. zwiedza niemal całą Anatolię, później Azerbejdżan (Baku) i Gruzję (Tyflis).

W 1649 r. odwiedził Syrię. Opisał tamtejsze twierdze w Bejrucie i Sydonie

W kolejnych latach zwiedził kraje bałkańskie oraz Kurdystan, Persję, Chanat krymski, Siedmiogród, Polskę (właściwie była to Ukraina), Węgry, Austrię (dokładnie Wiedeń), Arabię (Mekka i Medyna), Sudan i Abisynię.

Podróżnik ten opisuje parę krajów, których raczej na pewno nie zwiedził, mianowicie Holandię, Szwecję, Niemcy, Czechy, Hiszpanię itd. Nie wiadomo dlaczego zamieścił te nierealne opisy podróży.

"Księga Podróży Ewliji Czelebiego" --- "Sejahatname"[edytuj | edytuj kod]

Jest to dzieło bardzo ciekawie napisane, w barwny sposób przedstawiający miejsca, które Ewlija Czelebi napotkał na swojej długiej drodze. Księga zawarta jest w kilku (jest ich dziesięć) grubych tomach. Nie wszystkim informacjom zapisanym w Księdze można zawierzyć, więc nie jest to dzieło całkowicie historyczne. Aczkolwiek jest ta Księga czymś pośrednim między przygodami własnymi autora, a wydarzeniami historycznymi. Jest tam wiele nieścisłości powstałych zapewne przez wielokrotne przepisywanie dzieła. Na uwagę szczególnie zasługują opisy XVII wiecznego Chanatu krymskiego, Imperium osmańskiego oraz Wiednia. Dla polskiego czytelnika najciekawsze będą fragmenty odnoszące się do Polski. Ewlija Czelebi w swoim dziele przede wszystkim zajmuje się opisami miast i zamków, ich fortyfikacji, ale także porusza inne tematy jak: piękne kobiety, religia, zwyczaje i organizacja państw.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt Abrahamowicz (red.), Księga podróży Ewliji Czelebiego, Książka i Wiedza 1969.