F. Schichau GmbH

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ferdinand Schichau (1814-1896) - założyciel stoczni
Krążownik "Nowik" zbudowany dla marynarki rosyjskiej – po zbudowaniu najszybszy krążownik świata

F. Schichau GmbH (niem. Schichau-Werft Danzig) – stocznia w Gdańsku, funkcjonująca w latach 1891-1945, założona przez Ferdinanda Schichaua. Była jedną z najważniejszych stoczni budujących okręty w Niemczech.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niemiecki przemysłowiec Ferdinand Schichau (1814-1896) utworzył w 1854 stocznię w Elblągu. Ponieważ stocznia dobrze prosperowała, ale w miarę rozwoju zakładu położenie Elbląga nad rzeką stało się przeszkodą, tamującą możliwość budowy większych statków i okrętów, Schichau zdecydował otworzyć filię swojego przedsiębiorstwa w Gdańsku. 14 lutego 1889 zakupił w Gdańsku teren o powierzchni 50 ha, w sąsiedztwie Stoczni Cesarskiej i linii kolejowej. Nierówny i bagnisty teren wymagał niwelacji, podwyższenia i umocnienia[1]. W 1890 Schichau przystąpił do budowy zakładu, która szła sprawnie. W pierwszym etapie wybudowano dwie pochylnie i basen wyposażeniowy, później zakład się rozwinął. Stocznia kooperowała z zakładem elbląskim. Już w 1891 wyposażono w stoczni kadłub torpedowca "Pelican" dla Austro-Węgier, zbudowany w Elblągu[1].

Stocznia w Gdańsku oficjalnie rozpoczęła działalność w styczniu 1892. Pierwszym okrętem zbudowanym w niej od początku był mały krążownik "Gefion" dla marynarki Niemiec, wodowany 31 maja 1893[1].

Stocznia szybko zyskała liczne zamówienia Marynarki Cesarskiej na okręty oraz armatorów prywatnych na duże statki handlowe. Od 1903 budowano też na eksport – głównie dla Rosji i państw skandynawskich. Na jej korzyść działała tania siła robocza na wschodzie ówczesnych Niemiec. W efekcie, przedsiębiorstwo Schichaua stało się na przełomie XIX i XX w. największą niemiecką stocznią prywatną, obok Germaniawerft Kruppa w Kilonii[1].

Jako pierwsze duże okręty zbudowano pancerniki "Kaiser Barbarossa" i "Wettin". W 1908 wodowano krążownik lekki "Kolberg", jako pierwszy okręt napędzany turbinami parowymi zbudowanymi przez przedsiębiorstwo Schichaua. W 1915 zwodowano największy okręt tam zbudowany – drednot "Baden" (wyporność 32.200 ton). W 1917 zwodowano kadłub jeszcze większego krążownika liniowego "Graf Spee" (35.300 t), który jednak nie został ukończony.

Stocznia Schichaua w Gdańsku z ogromnym żurawiem o wysokości 60 m, który stał się charakterystycznym elementem panoramy Gdańska, ok. 1914

W styczniu 1914 przy basenie wyposażeniowym stoczni stanął wielki, charakterystyczny dźwig, zwany młotowym, o wysokości 60 metrów i nośności 250 ton. Umożliwiał on przenoszenie na budowany statek dużych elementów i stał się charakterystycznym elementem panoramy miasta. Po zakończeniu działań wojennych na terenie Gdańska, w marcu 1945, dźwig został pocięty przez Rosjan i wywieziony do nieznanego miejsca[2].

Po I wojnie światowej stocznia znalazła się na terenie Wolnego Miasta Gdańska, co pociągnęło zerwanie ścisłych więzi z zakładem w Elblągu. Zakaz budowy okrętów w Gdańsku oraz upadek rynku rosyjskiego źle wpłynęły na sytuację stoczni, lecz przetrwała ona, budując statki handlowe[1]. W 1922 ukończono dla Wielkiej Brytanii statek pasażerski "Columbus", wodowany jeszcze w 1913, będący największym statkiem zbudowanym w Gdańsku (33.526 BRT, służył następnie jako "Homeric"). Drugi statek bliźniaczy, zwodowany w 1922, także pod nazwą "Columbus", był przez kilka lat największym statkiem niemieckim[1].

Pod koniec lat 20. produkcja zaczęła wzrastać. Z powodu niewykorzystanych jednak w pełni mocy, stocznia zajmowała się też remontami. Z powodu zakazu budowy okrętów, budowała jedynie pod koniec lat 30. jednostki pomocnicze dla niemieckiej marynarki Kriegsmarine, m.in. okręty zaopatrzeniowe.

Po wybuchu II wojny światowej i wcieleniu Gdańska do Niemiec w 1939, stocznia stała się jednym z głównych ośrodków produkcji okrętów podwodnych. W stoczni zbudowano 64 U-Booty typu VII i 30 okrętów nowoczesnego typu XXI przed zdobyciem miasta przez armię radziecką w 1945.

Prawdopodobnie stocznia przetrwała wojnę w dobrym stanie, ale potem jej wyposażenie zostało w całości wywiezione do ZSRR[3].

Po II wojnie światowej Gdańsk został włączony do Polski, jednak dawna stocznia Schichaua została oficjalnie przekazana Polsce przez Rosjan, bez wyposażenia, dopiero 26 lipca 1945[4]. Została przejęta przez państwo i połączona z sąsiadującą dawną państwową Stocznią Cesarską w Stocznię Gdańską. Obecna brama nr 3 Stoczni Gdańskiej jest dawną główną bramą Stoczni Schichaua, a tzw. basen Konopnickiej jest pierwszym basenem wyposażeniowym stoczni Schichaua.

Wodowanie w Stoczni Schichaua, 29 marca 1914
Dawna główna brama Stoczni Schichaua - obecnie III brama Stoczni Gdańskiej przy ul. Jana z Kolna
Dawne budynki mieszkalne pracowników Stoczni Schichaua (Schichau-Kolonie) w Gdańsku Młyniskach, przy ul. Twardej
Dawne budynki mieszkalne pracowników Stoczni Schichaua (Schichau-Kolonie) w Gdańsku Młyniskach, przy ul. Twardej

Okręty zbudowane w stoczni Schichaua (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Drednoty[edytuj | edytuj kod]

Krążowniki liniowe[edytuj | edytuj kod]

Przeddrednoty[edytuj | edytuj kod]

Krążowniki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Nitka: Przedsiębiorstwo stoczniowe F. Schichau. Elbląg-Piława-Gdańsk-Ryga-Królewiec. Zarys dziejów 1837-1945 w: Morze, Statki i Okręty nr 6/2007

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons