Fabryka Samochodów Małolitrażowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fabryka Samochodów Małolitrażowych S.A.
Forma prawna przedsiębiorstwo państwowe (od 1971 do 1990)
spółka akcyjna (od 1 grudnia 1990)
Data założenia 1971
Data likwidacji 1992 (nowy podmiot Fiat Auto Poland)
Lokalizacja  Polska, Bielsko-Biała
Siedziba 43-301 Bielsko-Biała
ul. Róży Luksemburg 51 (obecna ul. Grażyńskiego)
Branża Motoryzacja
Produkty samochody osobowe:
Syrena 104, Syrena 105, Syrena R-20, Syrena Bosto (od 1972 do 30 czerwca 1983), Fiat 126p (do 22 września 2000), FSM Cinquecento
Zatrudnienie 25 tysięcy pracowników (w czasach swojej świetności)[1]
Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa lokalizacyjna Bielska-Białej
Fabryka Samochodów Małolitrażowych S.A.
Fabryka Samochodów Małolitrażowych S.A.
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fabryka Samochodów Małolitrażowych S.A.
Fabryka Samochodów Małolitrażowych S.A.
Ziemia 49°50′41,6″N 19°02′37,5″E/49,844889 19,043750
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Fabryka Samochodów Małolitrażowych (FSM) – przedsiębiorstwo państwowe działające w latach 1971-1992, obejmujące wytwórnie samochodów w Bielsku-Białej i Tychach. Poza samochodami w różnych filiach produkowano podzespoły samochodowe, rowery (składane i dziecięce), a nawet noże do kos.

Historia firmy[edytuj | edytuj kod]

Wytwórnia Sprzętu Mechanicznego "Polmo" w Bielsku-Białej zajmowała się produkcją silników do motopomp. Zmodernizowany silnik tego typu zastosowano do napędu samochodu Syrena. Pod koniec lat 60. WSM przejęła produkcję kompletnych silników oraz skrzyń biegów (od 1969) i przedniego zawieszenia do Syreny 104. Przejęcie władzy w Polsce przez Edwarda Gierka, który wcześniej był pierwszym sekretarzem KW PZPR na Górnym Śląsku, stworzyło sprzyjający klimat dla uruchomienia produkcji samochodów w tym regionie.

FSM powstała w 1971 roku z przekształcenia WSM Bielsko, do której włączono wiele zakładów mechanicznych z regionu (np. kuźnie z Ustronia i Skoczowa, w marcu 1971 - Skoczowską Odlewnię Żeliwa, Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego "Polmo" w Sosnowcu produkujące osprzęt elektryczny, odlewnię aluminium w Zakładach Mechanicznych w Bielsku, Zakłady Metalowe w Bielsku, zakład "Romet" w Czechowicach-Dziedzicach. Łącznie kombinat FSM skupiał 12 zakładów. Dla produkcji licencyjnego Fiata 126p wybudowano nową fabrykę w Tychach (1975). Część opłat licencyjnych i należności za dostawy urządzeń technologicznych spłacano eksportem silników do produkowanego do 1980 roku we Włoszech Fiata 126.

W drugiej połowie lat siedemdziesiątych w skład kombinatu wchodziły następujące jednostki[2]:

Nazwa jednostki Siedziba Wyroby
Zakład nr 1 Bielsko-Biała samochody Syrena, samochody Fiat 126p, zespoły napędowe do Fiata 126p, zawory, odlewy z metali nieżelaznych
Zakład nr 2 Tychy samochody Fiat 126p
Zakład nr 3 Ustroń odkuwki stalowe
Zakład nr 4 Skoczów odkuwki stalowe
Zakład nr 5 Skoczów odlewy żeliwne
Zakład nr 6 Częstochowa-Aniołów linki i cięgna do pojazdów dwu i jednośladowych
Zakład nr 7 Sosnowiec armatura drzwiowa, lampy WAZ, lampy Fiat
Zakład nr 8 Czechowice-Dziedzice rowery, elementy kooperacyjne do samochodów Syrena
Zakład nr 9 Bielsko-Biała obrabiarki, maszyny i urządzenia dla zakładów FSM
Zakład nr 10 Wapienica elementy kooperacyjne do samochodów Syrena, noże do kos, brzytwy
Zakład nr 11 Bielsko-Biała prace budowlano-montażowe
Zakład nr 12 Skoczów elementy kooperacyjne do samochodów, wyciągarki, wózki paszowe
Pracownia Projektowa Bielsko-Biała
Zakład Transportu Bielsko-Biała
Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Bielsko-Biała

Pierwszym powstającym w fabryce samochodem była Syrena 104, której montaż szkolny rozpoczął się w październiku 1971 r. Do końca roku zmontowano 117 sztuk. Następny model to FSM Syrena 105, której produkcję przejęto z FSO. Oficjalnie produkcję przeniesiono 21 sierpnia 1972 roku. W 1972 roku wyprodukowano 9002 szt. Syren 104 i 105. Nieco później wprowadzono do produkcji zaprojektowane na miejscu jej odmiany towarowe FSM Syrena R-20 (od 1973) i FSM Syrena Bosto (od 1974). W 1974 roku wyprodukowano 39 028 szt. wszystkich wersji Syren. W latach 1975-1980 powstawało ich 35,5-38,0 tys. sztuk rocznie, co przekraczało o około 10 tys. sztuk planowaną zdolność produkcyjną maszyn i urządzeń, powodując ich szybsze zużycie. Produkcja tego modelu i jego odmian użytkowych trwała w Bielsku-Białej do 30 czerwca 1983 roku. Łącznie w FSM wyprodukowano 344 077 sztuk. Po jej zakończeniu produkowano w tym mieście Polskiego Fiata 126p, a w drugiej połowie lat 80. również przeznaczonego głównie na eksport Fiata 126 Bis. Zdolność produkcyjna tego zakładu wzrosła do około 60-70 tys. sztuk rocznie. Produkcja Fiata 126 Bis zakończyła się w 1991 roku, po uruchomieniu produkcji Fiata Cinquecento. Do Bielska-Białej przeniesiono wówczas produkcję Polskiego Fiata 126p.

1 grudnia 1990 roku w ramach komercjalizacji dotychczasowy kombinat wielozakładowy FSM został przekształcony w spółkę akcyjną. Po sprywatyzowaniu (90% akcji przejął Fiat Auto) 28 maja 1992 roku zmieniono nazwę spółki na Fiat Auto Poland. Część zakładów filialnych przejęły firmy należące do grupy Fiat Auto, tworząc swoje polskie oddziały, takie jak Teksid Poland (odlewy i odkuwki), Magneti Marelli Poland (osprzęt elektryczny). W 1993 roku zastąpiono używaną na niektórych rynkach markę "Polski Fiat" marką FIAT.

Dawniej, produkowane tam były samochody: FSM Syrena 105, (1972-1983, Bielsko-Biała) i Polski Fiat 126p (1973-1993, Bielsko-Biała i Tychy), a także Cinquecento (1991-1998, Tychy). Produkcję dwóch ostatnich modeli przejęła firma Fiat Auto Poland. Markę pierwszego z nich skrócono w 1993 r. z "Polski Fiat" do "Fiat", a produkcję kontynuowano do 2000 roku. Modele dostarczane od 1973 r. do sieci firmy FIAT były w niej najczęściej sprzedawane pod marką FIAT. W latach 1987-1991 w Tychach powstawał Fiat 126 Bis.

Maksymalna produkcja w fabryce przekraczała 200 tys. sztuk rocznie. Na przełomie lat 80. i 90. spadała ona z powodu starzenia się konstrukcji Polskiego Fiata 126p (1990 - 155 188 szt., 1991 - 111 905 szt.), wygaszania produkcji Fiata 126 Bis (1990 - 36 364 szt., 1991 - 11 969 szt.) oraz wdrażania do produkcji licencyjnego Fiata Cinquecento (1991 - 5 614 szt.). Po przejęciu FSM przez FIAT Auto produkcja zaczęła szybko rosnąć do około 300 tys. sztuk rocznie.

Fabryka Samochodów Małolitrażowych posiadała własny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Samochodów Małolitrażowych BOSMAL. Powstawały w nim różne wersje nadwoziowe i napędowe Polskiego Fiata 126p, m.in. pick-up oraz z przednim napędem. Na początku lat 80. powstało w nim kilka egzemplarzy prototypowego modelu FSM Beskid 106. Obecnie BOSMAL jest samodzielną placówką, wykonującą m.in. zlecenia firmy Fiat Auto Poland.

Obok produkcji samochodów, w zakładach filialnych powstawały m.in. rowery dziecięce FSM Reksio oraz rowery składane.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Agonia Fabryki Samochodów Małolitrażowych, czyli zderzenie kombinatu z transformacją
  2. Zdzisław Podbielski, Polski Fiat 126p, czyli Maluch, Wyd. ZP, Warszawa 2011.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Zieliński, Syreny z Bielska-Białej. [w:] AUTO Technika Motoryzacyjna, nr 4, 1987, s. 29-31.
  • Zdzisław Podbielski, Polski Fiat 126p, czyli Maluch, Wyd. ZP, Warszawa 2011, ss. 212. ISBN 978-83-61529-93-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]