Fala (wojsko)

Fala – zjawisko tworzenia się nieformalnej hierarchii i subkultury w środowisku mężczyzn odbywających obowiązkową, zasadniczą służbę wojskową. Pozycja żołnierza w tej hierarchii zależy od stażu służby i "cyfry", tj. liczby dni pozostałych do "wyjścia do cywila" (zakończenia służby).

Przyczyny

Tworzenie się subkultury fali wynika z jednoczesnego odbywania służby w ramach tego samego pododdziału przez żołnierzy powołanych do wojska w różnych terminach. Starsi stażem żołnierze ("stare wojsko", dzielące się na tzw. "dziadków", inaczej "rezerwę", oraz stojącą nieco niżej w hierarchii "wicerezerwę") stają się nieformalnymi przełożonymi rekrutów - "kotów", "młodych", "młodego wojska".

Zasady

Uczestnictwo w fali (teoretycznie rekrut ma do wyboru, czy "idzie regulaminowo", czy "falowo") wymusza na młodszych stażem żołnierzach wykonywanie pewnych czynności za lub dla starszych, np. robienie "dziadkom" herbaty, przynoszenie im papierosów, czyszczenie ich butów, wykonywanie za nich prac porządkowych itp. Dla podkreślenia swojej pozycji w hierarchii, a także dla rozrywki, "stare wojsko" poniża "młode koty" i znęca się nad nimi poprzez różnego rodzaju "zabawy" i "ćwiczenia". Typowe zabawy związane z falą to "pogrzeb peta" (lub zapałki), "szafa grająca", "przycieranie ogona" ("kotom"), czyszczenie toalet szczoteczką do zębów. Za uchybienia w wypełnianiu poleceń "wicerezerwy" (pełniącej rolę "nadzoru wykonawczego") przewidziane są kary; do łagodniejszych należą pompki i przysiady, do drastyczniejszych "karczycho" (uderzenie dłonią w kark), "kręcenie wora" (skręcanie moszny).

Oprócz zjawisk o wydźwięku negatywnym, związanych z wymuszaniem na "młodym wojsku" pewnych zachowań przez "starych" żołnierzy, są także zwyczaje i zachowania, które – choć pozaregulaminowe – na ogół nie wywołują niczyjego sprzeciwu. Należy do nich np. głośne "meldowanie cyfry" w stołówce żołnierskiej po spożyciu obiadu (tj. ogłaszanie, ile dni zostało jeszcze do wyjścia z wojska - w myśl powiedzenia: obiad zjedzony,dzień zaliczony); inny zwyczaj, tzw. złoty rejon, nakazywał "starym" w ostatnim dniu służby, w przeddzień wyjścia do cywila, wspólne generalne sprzątanie głównego korytarza koszar (w pozostałe dni czynność tę – w ramach tzw. sprzątania rejonów – wykonują teoretycznie wszyscy żołnierze na podstawie ustalonego grafiku, w którym jednak zazwyczaj ujęci są tylko ci z młodszych poborów).

Żołnierze, którzy nie chcą poddać się zasadom fali ("idą regulaminowo"), również są karani na najróżniejsze sposoby (zwykle zgodne z regulaminem służby, ale maksymalnie dolegliwie), a także poddawani ostracyzmowi środowiskowemu.

Różnorodność

Fala nie jest jednolita w całym wojsku. W różnych jednostkach, formacjach, pododdziałach ma różną formę. Różnice w formie objawiają się różnym nazewnictwem (np w niektórych jednostkach jest "kot" w innych "młody" a w innych "bolek"), różnym podziałem na fale (np prosty kot/wicerezerwa/rezerwa lub bardziej rozbudowany kot/filc/wicerezerwa/rezerwa/cywil), a także różnymi zwyczajami (np w niektórych pododdziałach "bolek" musi uzyskać pozwolenie na sen od tylko jednego dowolnego dziadka, w innych od wszystkich dziadków z plutonu, a w jeszcze innych od wszystkich dziadków z całej kompanii). Na formę fali w danym pododdziale ma wpływ wiele czynników. Najbardziej znacząca jest forma fali zastana przez młodych żołnierzy a oprócz tego znaczenie ma również środowisko (np inteligencja lub rodzina patologiczna) z jakiego pochodzą żołnierze, normy społeczne uznawane przez żołnierzy (np miłośnik "ładu policyjnego" lub kryminalizmu) przed trafieniem do wojska, a także organizacja jednostki (np ilość "trepów" zajmujących się porządkiem na kompaniach w godz. 15.00-07.00) i jej położenie w terenie (w mieście "na widoku" lub w lesie "daleko od cywilizacji") a także ustawowy czas trwania służby wojskowej.

Inne

Zjawisko fali zaobserwować można również w szkołach i internatach.

Zobacz też

• Diedowszczyna - Дедовщина (ros.)
• Otrzęsiny