Falanga (partia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Falange Española de las Juntas de Offensiva Nacional Sindicalista
Yoke and Arrows.svg
Data założenia 29 października 1933
Adres siedziby C/ Fernando Garrido, nº 16 , 1º

28015 – Madryt

Deklarowana
ideologia polityczna
narodowy syndykalizm, faszyzm, nacjonalizm, konserwatyzm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
narodowy syndykalizm, korporacjonizm,
Młodzieżówka Flechas
Barwy      czerwony
     czarny

Falanga Hiszpańska (hiszp. Falange Española) – hiszpańskie ugrupowanie polityczne (pierwotnie faszystowskie[1]), założone w roku 1933. W latach 1937-1975 główna i jedyna legalna siła polityczna frankistowskiej Hiszpanii.

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotne poglądy polityczne Falangi były zbieżne z falą prawicowych idei totalitarnych, przybierającą w Europie po I wojnie światowej, do której należały również włoski faszyzm, portugalska wersja korporacjonizmu i idee dyktatur Środkowej Europy. Idee Falangi były próbą przeszczepienia poglądów faszystowskich, a w przypadku niektórych jej działaczy również narodowo socjalistycznych (co jednak spotkało się ze stanowczym oporem ze strony mniej radykalnych działaczy[potrzebne źródło], a tacy stanowili większość[potrzebne źródło]), na grunt hiszpański; zmodyfikowania ich pod kątem dziejów Hiszpanii i jej aktualnej sytuacji.

Falanga była wspierana subsydiami z faszystowskich Włoch[2]. W oficjalnym organie prasowym jakim był kwartalnik "Jerauia. La revista negra de la Falange" pisano: "Nasze czasy przynoszą nam narodziny epoki klasycznej, nowego średniowiecza, epoki faszyzmu, której dobrodziejstw doświadcza Hiszpania za sprawą Falangi"[3]

Partia nie bazowała politycznie na antysemityzmie, chociaż w prasie partyjnej pojawiały się antysemickie artykuły i nigdy nie miało miejsce oficjalne odcięcie się jej przywódców od antysemityzmu[4]. Przeprowadziła antysemicką akcję skierowaną przeciwko żydowskim uchodźcom z III Rzeszy: w pierwszym numerze falangistowskiego pisma "Arriba España de Pamplona" z 1 sierpnia 1936 roku padł slogan nawołujący do walki z judaizmem, masonerią, marksizmem i separatyzmem[5].

Falanga przewodziła wiosną 1935 roku w jednej z niewielu antysemickich akcji jakie miały miejsce w Hiszpanii w tamtych czasach. Był to napad dokonany przez falangistów z użyciem broni palnej na magazyny SEPU nowootwarte przez żydowskich uchodźców z III Rzeszy[6]. Falangistowskie czasopismo „Arriba” pisało 18 kwietnia 1935 roku: "Finansowe monstrum wbija swoje szpony w narodową ekonomię. SEPU, wielka żydowska firma, nadal wykorzystuje obrzydliwie swoich pracowników i coraz bardziej tłamsi małe przedsiębiorstwa”[7].

W programie partii nie było i nie ma haseł rasistowskich ani także antysemickich. Nacjonalistyczna Hiszpania według Marka Jana Chodakiewicza i Marcina Mścichowskiego ratowała Żydów poprzez nadawanie im hiszpańskiego obywatelstwa[8][9], ocenia się, że w ten o to sposób uratowanych zostało m.in. 46 000 osób narodowości żydowskiej[potrzebne źródło], głównie Sefardyjczyków. Program nie zawierający haseł rasistowskich i antysemickich nadal jest podstawą działalności Falange Española[10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W czasach José Antonio Primo de Rivery[edytuj | edytuj kod]

Obraz gloryfikujący José Antonia Prima de Riverę, założyciela i przywódcę Falangii.

Partia polityczna Falange Española została założona 29 października 1933 roku przez José Antonia Prima de Riverę. Z początku była mało znaczącą partią głoszącą raczej niejasny program oparty na nacjonalizmie i solidaryzmie społecznym. W 1934 połączyła się z inna niewielką radykalną partią Junty Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznej (Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista, JONS), założoną w 1931 roku przez Ramiro Ledesma Ramosa, i przyjęła jej program nacjonalistyczno-syndykalistyczny.

Nowy program polityczny znalazł pełny wyraz w Manifeście Falangi, który José Antonio Primo de Rivera napisał w listopadzie 1934. W 27 punktach Manifest głosił doktrynę mocarstwowej Hiszpanii, planował wprowadzenie totalitarnego państwa, zastąpienie rynku organizacją państwowych syndykatów wytwórczych, reformę rolną i głosił podporządkowanie kościoła katolickiego interesom państwa.

Do 1936 Falanga nie odgrywała istotnej roli. W wyborach z lutego 1936 poniosła wręcz klęskę zdobywając zaledwie 0,7% głosów. Jedynie jej bojówki były widoczne na ulicach miast, gdzie toczyły zażarte starcia z bojówkami lewicy. Dopiero po przejęciu władzy przez Front Ludowy Falanga zaczęła zyskiwać zwolenników wśród stronników konserwatystów i prawicowych ugrupowań katolickich. Wydatnie pomogło jej w tym aresztowanie (6 lipca 1936) i rozstrzelanie (20 listopada 1936) jej założyciela J.A. Primo de Rivery, który stał się w opinii prawicy męczennikiem.

Po aresztowaniu J.A. Primo de Rivery Falanga nawiązała kontakt z wojskowymi spiskującymi przeciwko Republice. Po wybuchu wojny domowej w lipcu 1936 Falanga udzieliła rebeliantom poparcia i wkrótce stała się najważniejszą z sił politycznych popierających stronę nacjonalistyczną. 20 listopada 1936 José Antonio Primo de Rivera został z wyroku sądu rozstrzelany.

Pod władzą Francisco Franco[edytuj | edytuj kod]

W momencie wybuchu wojny (lipiec 1936) Falanga miała 36 tys. członków, w 1937 – 240 tys., w 1938 – 362 tys., w 1939 – już 650 tys., a po wojnie w 1942 – milion. W czasie wojny domowej w armii Franco służyło 150 tys. falangistów, którzy tworzyli zmilitaryzowane oddziały tzw. Chorągwie Falangi (Banderas de Falange). Falanga zajęła miejsce rozpadających się tradycyjnych partii prawicowych – CEDA i Hiszpańskiego Odrodzenia (Renovación Española) – które wcześniej poparły rebelię.

W 1937 generał Franco uznał, że rosnąca w siłę, mimo utraty głównych przywódców, Falanga, z ideologią zgodną z jego celami, może być podstawą do zjednoczenia całego wspierającego go zaplecza politycznego. 19 kwietnia 1937 generał Franco połączył Falangę z karlistowską organizacją Comunión Tradicionalista i monarchistami w ruchu pod nazwą Tradycjonalistyczna Hiszpańska Falanga oraz Junty Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznego (Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista, FET y JONS). Za oficjalną podstawę ideową FET y JONS przyjęto 26 punktów historycznego Manifestu, ale z pominięciem punktu 27, zakładającego pełnię władzy Falangi w przyszłym państwie. Nowo powstałe ugrupowanie miało o wiele mniej radykalne oblicze, ponieważ w rzeczywistości było szeroką koalicją ugrupowań nacjonalistycznych. Na czele ugrupowania, liczącego w momencie zjednoczenia 250 tys. członków, stanął generał Franco jako caudillo (z hiszp. wódz, przywódca).

Po zwycięstwie dominujące wśród falangistów faszystowskie idee generał Franco podporządkował konserwatywnym i tradycjonalistycznym ideom nowego hiszpańskiego państwa. Członkostwo w FET y JONS stało się niezbędnym wymogiem kariery politycznej w Hiszpanii jako akt lojalności wobec reżimu. Chcąc przekonać ostatecznie do siebie te konserwatywne środowiska, dla których nie do przyjęcia była faszystowska przeszłość Falangi, caudillo stopniowo oczyszczał ją z radykalnych działaczy. Podkreślając ponadpartyjny charakter organizacji ostatecznie przekształcił ją w 1958 w Ruch Narodowy (Movimiento Nacional).

Po demontażu dyktatury w roku 1975 Ruch Narodowy zaprzestał działalności i 1 kwietnia 1977 został rozwiązany. Falanga wystąpiła z Ruchu Narodowego wraz z jego rozwiązaniem, a w 1976 ukonstytuowała się Falange Española de las J.O.N.S (nazwa organizacji z roku 1934) z pierwotnym programem, założeniami, umundurowaniem, działająca do dzisiaj. Po 1975 roku nastąpiły podziały w organizacji.

Symbolem partii było Jarzmo i Strzały (hiszp. Yugo y Flechas) - symbol Królów Katolickich (hiszp. Los Reyes Católicos), zaadaptowany jako logo partyjne Falangi. Hymnem partii Falange Española de las J.O.N.S była i jest pieśń Cara al Sol ("Twarzą ku Słońcu").

Falanga po 1975 roku[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu rządów generała Franco w 1975 (dokładniej jego śmierci) i powrotu demokracji do Hiszpanii Falanga Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista podzieliła się na kilka ugrupowań:

Obecnie klasyfikuje się następujące grupy:

  • Falange Española de las JONS (FE de las JONS) – grupa kultywująca stare ideały partii z czasów swego założyciela. Jest to partia najmniej skrajna, bardziej konserwatywna (hasła przewodnie to: Justicia Social, Dignidad Humana, Patria). Istnieje od roku 1933. Po połączeniu z karlistami w 1937 roku Falange Española de las JONS formalnie przestała istnieć, jednak sama Falanga Tradicionalista było ugrupowaniem federacyjnym skupiającym kilka partii dlatego FE de las JONS zachowała w pewnym sensie kierownictwo i struktury. Przywódcami partii byli od (1933-1936/7) José Antonio Primo de Rivera, (18 kwietnia 1937 – 25 kwietnia 1937) Manuel Hedilla, (1937-1975/7) partia nie miała przywódcy, formalnie na czele Falanga Española Tradicionalista stał gen. Franco, (1977–1983) Raimundo Fernández-Cuesta, (1983- do chwili obecnej) Diego Márquez Horrillo.
  • Falange Auténtica (FA)- Bardziej radykalny odłam odwołujący się do pierwotnych idei Falangi, przewodzony przez Enrique Antigüedad'a
  • Mesa Nacional Falangista (MNF)
  • FE/La Falange – grupa kierowana przez Andrin'a. Przyjęła ona orzeczenie i konstytucję opisaną w Frente_Nacional Frente Nacional. Jest to grupa najbardziej skrajna.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, Antony Beevor, Przełożenie na język polski: Hanna Szczerkowska, Rok wydania: 2009, Wydawnictwo: Znak, ISBN 978-83-240-1159-9
  • F. Bravo Martínez, Historia de Falange Española de la JONS, Madrid 1943
  • Barton S., Historia Hiszpanii, tłum. Agnieszka Mścichowska i Marcin Mścichowski, Książka i Wiedza, Warszawa 2011
  • P. Machcewicz, Falanga. Program społeczny przed wybuchem wojny domowej i jego recepcja w Hiszpanii frankistowskiej, „Dzieje *Najnowsze” 1-2 (1990)
  • Marcin Mścichowski, Najbardziej znienawidzony Żyd XX wieku. Fronda 46/2008, s. 252
  • Marek Jan Chodakiewicz, Zagrabiona Pamięć – Wojna w Hiszpanii (1936-1939), Fronda, Warszawa 2010

Przypisy

  1. "(...)prawicowa koalicja, w której skład wchodziły Acción Popular, czyli "Akcja Narodu", i faszystowska Falange Española, świeżo założona przez syna Primo de Rivery" – Norman Davies, Europa, Wyd. Znak, Kraków 1998, str. 1043; Falange. The official Spanish fascist party, founded 1933 by José Antonio Primo de Rivera – Alan Palmer, The Penguin Dictionary of Twentieh-Century History, 1983, str. 145.
  2. Johann Chapoutot, Wiek dyktatur - faszyzm i reżimy autorytarne w Europie Zachodniej (1919-1945), Warszawa 2012, s.239
  3. M.T. de Lara, J.V. Baruque, A.D. Ortiz, Historia Hiszpanii, Kraków 2007, s. 582-583
  4. Álvarez Chillida, Gonzalo, El Antisemitismo en España. La imagen del judío (1812-2002), Madryt 2002, s. 302, 342, 350
  5. Álvarez Chillida, Gonzalo, «La eclosión del antisemitismo español: de la II República al Holocausto» w: En Gonzalo Álvarez Chillida y Ricardo Izquierdo Benito, El antisemitismo en España, Cuenca: Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2007, s. 185
  6. Álvarez Chillida, Gonzalo, «La eclosión del antisemitismo español: de la II República al Holocausto» w: En Gonzalo Álvarez Chillida y Ricardo Izquierdo Benito, El antisemitismo en España, Cuenca: Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2007, s. 183
  7. Álvarez Chillida, Gonzalo, El Antisemitismo en España. La imagen del judío (1812-2002), Madryt 2002, s. 343
  8. [Marcin Mścichowski, Najbardziej znienawidzony Żyd XX wieku. Fronda 46/2008, s. 252]
  9. [Marek Jan Chodakiewicz, Zagrabiona Pamięć – Wojna w Hiszpanii (1936-1939), Fronda, Warszawa 2010, s. 99-100]
  10. Ze względu na podziały w organizacji powyższe trzy akapity odwołują się tylko do nadal istniejącej partii Falange Española de las J.O.N.S

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]