Falanga (partia)

Falange Española de las Juntas de Offensiva Nacional Sindicalista
Data założenia	29 października 1933
Adres siedziby	C/ Fernando Garrido, nº 16 , 1º 28015 – Madryt
Ideologia polityczna	narodowy syndykalizm, faszyzm, nacjonalizm, konserwatyzm
Deklarowane poglądy gospodarcze	narodowy syndykalizm, korporacjonizm,
Młodzieżówka	Flechas
Barwy	czerwony      czarny

Falanga (właściwie Falange Española) – hiszpańska (pierwotnie faszystowska) organizacja polityczna od roku 1933. W latach 1937-1975 główna i jedyna legalna siła polityczna frankistowskiej Hiszpanii.

Historia

Nieśmiertelnik falangisty z okresu wojny domowej

Ciemno niebieska koszula członków Falangi, niezmieniona od 1933 roku.

Partia polityczna Falange Española została założona 29 września 1933 roku przez José Antonia Prima de Riverę. Z początku była mało znaczącą partią głoszącą raczej niejasny program oparty na patriotyzmie i solidaryzmie społecznym. W 1934 połączyła się z inna niewielką radykalną partią JONS (Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista), założoną w 1931 roku przez Ramiro Ledesma Ramosa, i przyjęła jej program nacjonalistyczno-syndykalistyczny.

Nowy program polityczny znalazł pełny wyraz w Manifeście Falangi, który José Antonio Primo de Rivera napisał w listopadzie 1934. W 27 punktach Manifest głosił doktrynę mocarstwowej Hiszpanii, planował wprowadzenie totalitarnego państwa, zastąpienie rynku organizacją państwowych syndykatów wytwórczych, reformę rolną i głosił podporządkowanie kościoła katolickiego interesom państwa.

Do 1936 Falanga nie odgrywała istotnej roli. W wyborach z lutego 1936 poniosła wręcz klęskę zdobywając zaledwie 0,7% głosów. Jedynie jej bojówki były widoczne na ulicach miast, gdzie toczyły zażarte starcia z bojówkami lewicy. Dopiero po przejęciu władzy przez Front Ludowy Falanga zaczęła zyskiwać zwolenników wśród stronników konserwatystów i prawicowych ugrupowań katolickich. Wydatnie pomogło jej w tym aresztowanie (6 lipca 1936) i rozstrzelanie (20 listopada 1936) jej założyciela J.A. Primo de Rivery, który stał się w opinii prawicy męczennikiem.

Po aresztowaniu J.A. Primo de Rivery Falanga nawiązała kontakt z wojskowymi spiskującymi przeciwko Republice. Po wybuchu wojny domowej w lipcu 1936 Falanga udzieliła rebeliantom poparcia i wkrótce stała się najważniejszą z sił politycznych popierających stronę nacjonalistyczną. W momencie wybuchu wojny (lipiec 1936) Falanga miała 36 tys. członków, w 1937 – 240 tys., w 1938 – 362 tys., w 1939 – już 650 tys., a po wojnie w 1942 – milion. W czasie wojny domowej w armii Franco służyło 150 tys. falangistów, którzy tworzyli zmilitaryzowane oddziały tzw. Banderas de Falange ("Chorągwie Falangi"). Falanga zajęła miejsce rozpadających się tradycyjnych partii prawicowych – CEDA i Hiszpańskiego Odrodzenia (Renovación Española) – które wcześniej poparły rebelię.

W 1937 generał Franco uznał, że rosnąca w siłę, mimo utraty głównych przywódców, Falanga, z ideologią zgodną z jego celami, może być podstawą do zjednoczenia całego wspierającego go zaplecza politycznego. 19 kwietnia 1937 generał Franco połączył Falangę z karlistowską organizacją Comunión Tradicionalista i monarchistami w ruchu pod nazwą Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista ("Tradycjonalistyczna Hiszpańska Falanga oraz Rady Frontu Narodowo-Syndykalistycznego"). Za oficjalną podstawę ideową FET y JONS przyjęto 26 punktów historycznego Manifestu, ale z pominięciem punktu 27, zakładającego pełnię władzy Falangi w przyszłym państwie. Nowo powstałe ugrupowanie miało o wiele mniej radykalne oblicze, ponieważ w rzeczywistości było szeroką koalicją ugrupowań nacjonalistycznych. Na czele ugrupowania, liczącego w momencie zjednoczenia 250 tys. członków, stanął generał Franco jako caudillo (hiszp. wódz, przywódca).

Po zwycięstwie dominujące wśród falangistów faszystowskie idee generał Franco podporządkował konserwatywnym i tradycjonalistycznym wartościom nowego hiszpańskiego państwa. Członkostwo w FET y JONS stało się niezbędnym wymogiem kariery politycznej w Hiszpanii jako akt lojalności wobec reżimu. Chcąc przekonać ostatecznie do siebie te konserwatywne środowiska, dla których nie do przyjęcia była faszystowska przeszłość Falangi, caudillo stopniowo oczyszczał ją z radykalnych działaczy. Podkreślając ponadpartyjny charakter organizacji ostatecznie przekształcił ją w 1958 w Ruch Narodowy (Movimiento Nacional). Po demontażu dyktatury w roku 1975 Ruch Narodowy zaprzestał działalności i 1 kwietnia 1977 został rozwiązany. Falanga wystąpiła z Ruchu Narodowego wraz z jego rozwiązaniem, a w 1976 ukonstytuowała się Falange Española de las J.O.N.S (nazwa organizacji z roku 1934) z pierwotnym programem, założeniami, umundurowaniem, działająca do dzisiaj. Po 1975 roku nastąpiły podziały w organizacji (zakładka Po 1975 roku)!

Hymnem partii Falange Española de las J.O.N.S była i jest pieśń Cara al Sol ("Twarzą ku Słońcu").

Po 1975 roku

Po zakończeniu rządów gen. Franco w 1975 (dokładniej jego śmierci) i powrotu Hiszpanii na łono krajów demokratycznych Falanga Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista podzieliła się na kilka ugrupowań:

Parada zwolenników FE de las JONS w roku 2009

Obecnie klasyfikuje się następujące grupy:

• Falange Española de las JONS (FE de las JONS) – grupa kultywująca stare ideały partii z czasów swego założyciela. Jest to partia najmniej skrajna, bardziej konserwatywna (hasła przewodnie to: Justicia Social, Dignidad Humana, Patria). Istnieje od roku 1933. Po połączeniu z karlistami w 1937 roku Falange Española de las JONS formalnie przestała istnieć, jednak sama Falanga Tradicionalista było ugrupowaniem federacyjnym skupiającym kilka partii dlatego FE de las JONS zachowała w pewnym sensie kierownictwo i struktury. Przywódcami partii byli od (1933-1936/7) José Antonio Primo de Rivera, (18 kwietnia 1937 – 25 kwietnia 1937) Manuel Hedilla, (1937-1975/7) partia nie miała przywódcy, formalnie na czele Falanga Española Tradicionalista stał gen. Franco, (1977–1983) Raimundo Fernández-Cuesta, (1983- do chwili obecnej) Diego Márquez Horrillo.
• Falange Auténtica (FA)- Bardziej radykalny odłam odwołujący się do pierwotnych idei Falangi, przewodzony przez Enrique Antigüedad'a
• Mesa Nacional Falangista (MNF)
• FE/La Falange – grupa kierowana przez Andrin'a. Przyjęła ona orzeczenie i konstytucję opisaną w Frente Nacional. Jest to grupa najbardziej skrajna.

Ideologia

Pierwotne poglądy polityczne Falangi były zbieżne z falą prawicowych idei totalitarystycznych, przybierającą w Europie po I wojnie światowej, do której należały również włoski faszyzm, niemiecki narodowy socjalizm, portugalska wersja korporacjonizmu i idee dyktatur Środkowej Europy. Idee Falangi były próbą przeszczepienia poglądów faszystowskich, a w przypadku niektórych jej działaczy również narodowo socjalistycznych (co jednak spotkało się ze stanowczym oporem ze strony mniej radykalnych działaczy, a tacy stanowili większość), na grunt hiszpański; zmodyfikowania ich pod kątem dziejów Hiszpanii i jej aktualnej sytuacji.

Już na samym początku swojego istnienia partia Falanga (przed połączeniem z J.O.N.S w 1934) oficjalnie stroniła od faszyzmu i nazizmu. Jej charyzmatyczny i idealistyczny przywódca José Antonio wielokrotnie zresztą dystansował się od faszyzmu, a do narodowego socjalizmu jako takiego miał stosunek bezwzględnie negatywny. Z biegiem lat i postępującą instytucjonalizacją partii poglądy Falangi stawały się coraz mniej radykalne, przechodząc na pozycje konserwatywne.

W programie partii nie było i nie ma haseł rasistowskich ani także antysemickich, można tak twierdzić zważywszy na fakt, że Nacjonalistyczna Hiszpania ratował Żydów poprzez nadawanie im hiszpańskiego obywatelstwa, ocenia się, że w ten o to sposób uratowanych zostało m.in. 46 000 osób narodowości żydowskiej, głównie Sefardyjczyków. Program nie zawierający haseł rasistowskich i antysemickich nadal obowiązuje Falangę.

Ze względu na podziały w organizacji powyższe trzy akapity odwołują się tylko do nadal istniejącej partii Falange Española de las J.O.N.S

Przed śmiercią i także już po śmierci José Antonia kiedy to Nacjonalistyczna Hiszpania nawiązała współpracę z faszystowskimi Włochami i hitlerowskimi Niemcami.

Bibliografia

• Walka o Hiszpanię 1936-1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, Antony Beevor, Przełożenie na język polski: Hanna Szczerkowska, Rok wydania: 2009, Wydawnictwo: Znak, ISBN: 978-83-240-1159-9
• F. Bravo Martínez, Historia de Falange Española de la JONS, Madrid 1943
• Barton S., Historia Hiszpanii, tłum. Agnieszka Mścichowska i Marcin Mścichowski, Książka i Wiedza, Warszawa 2011
• P. Machcewicz, Falanga. Program społeczny przed wybuchem wojny domowej i jego recepcja w Hiszpanii frankistowskiej, „Dzieje *Najnowsze” 1-2 (1990)
• Marcin Mścichowski, Najbardziej znienawidzony Żyd XX wieku. Fronda 46/2008, s. 252
• Marek Jan Chodakiewicz, Zagrabiona Pamięć – Wojna w Hiszpanii (1936-1939), Fronda, Warszawa 2010

Linki zewnętrzne

• Falange Española de las J.O.N.S – oficjalna strona organizacji Falange Española de las J.O.N.S