Faras
Faras (staroż. Pachoras) – miejscowość w północnym Sudanie, na północ od II Katarakty w pobliżu Wadi Halfa, obecnie zalana wodami jeziora Nasera.
Stanowisko archeologiczne [edytuj]
Przed spiętrzeniem wód Nilu przeprowadzono tu wykopaliska w latach 1912-1914 pod kierownictwem Uniwersytetu Oksfordzkiego. W latach 1961-1964 badania na tym terenie przeprowadzili polscy archeolodzy pod kierunkiem prof. Kazimierza Michałowskiego w ramach ekspedycji do Nubii pod patronatem UNESCO. Dzięki tym badaniom odkryto pozostałości świątyni Totmesa III i katedry wczesnochrześcijańskiej, której pierwotne założenie pochodzi z końca VII wieku. Była to trójnawowa bazylika poprzedzona narteksem. Oprócz katedry w Faras odkopano także stary klasztor, pałac biskupów, ruiny pałacu królewskiego, domy mieszkalne i pomieszczenia gospodarcze.
W ruinach katedry odkryto liczne ślady wcześniejszych zniszczeń i wielokrotnie powtarzanych przebudów. Ściany pokryte były ponad 120 freskami w stylu bizantyjsko-koptyjskim, wykonanych techniką al secco i pochodzących z okresu od VIII do XII wieku. Początkowo (w VIII wieku) freski były jednobarwne w tonacji fioletu, a w IX wieku z zastosowaniem bieli dla konturu i brązu dla wypełnienia obrazu. Od X wieku paleta barw została mocno wzbogacona przy zachowaniu dominacji czerwieni. Oprócz tematów religijnych, takich jak narodziny Chrystusa, Golgota, postaci Madonn, świętych i aniołów na freskach przedstawiano także portrety królów i biskupów nubijskich.
Oprócz malowideł w Faras odnaleziono także elementy rzeźbiarskiej dekoracji architektonicznej, ok. 200 inskrypcji w językach greckim, koptyjskim i nubijskim, a także stele nagrobne i sprzęty liturgiczne.
Okres największego rozkwitu sztuki wczesnochrześcijańskiej trwał na tym terenie do XI wieku, pod koniec XII wieku zaobserwowano powolny jej upadek.
Eksponaty w Muzeum Narodowym w Warszawie [edytuj]
W Muzeum Narodowym w Warszawie przechowywany jest fresk z połowy VIII wieku, przedstawiający św. Annę w geście nakazującym milczenie. Przypuszczalnie ma on symbolizować niepokalane poczęcie Maryi, które według legendy nastąpiło przez pocałunek Anny z Joachimem przy bramie jerozolimskiej[potrzebne źródło]. Jest to najstarsze malowidło, na którym św. Anna występuje samodzielnie[potrzebne źródło]. Do innych malowideł przechowywanych w Warszawie zaliczają się m.in. freski przedstawiające Archanioła Michała z IX wieku i biskupa Mariannosa z 1002 roku. Wśród eksponatów przekazanych Polsce znalazły się łącznie 62 malowidła ścienne, a także m.in. elementy dekoracji architektonicznej i ceramika. Pozostałe obiekty odnalezione w Faras znajdują się w Muzeum Archeologicznym w Chartumie.
Bibliografia [edytuj]
- Encyklopedia Sztuki Starożytnej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974, s. 182.
Na mapach: 22°12′N 31°28′E / 22.2, 31.466666666667
