Fauna Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
LocationPoland.svg

Fauna Polskigatunki zwierząt (Animalia) występujące w stanie dzikim na terenie Polski, gatunki rodzime występujące w granicach swojego naturalnego obszaru występowania oraz gatunki obce występujące w środowisku naturalnym. Według danych Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk na obszarze Polski stwierdzono występowanie około 36 000 gatunków zwierząt[1].

Symbolem Gatunek pod ochroną oznaczono gatunki objęte na terenie Polski ochroną gatunkową (ścisłą lub częściową)[2].

Spis treści

Gąbki (Porifera)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występuje 9 gatunków gąbek (Porifera) z 3 rodzin[3][4]:

Rodzina powłócznicowate (Halichondriidae)

Rodzina nadecznikowate (Spongillidae) - spotykane w wodach słodkich

syn. Euspongilla lacustris

syn. Spongilla fragilis Leidy, 1851

syn. Meyenia mülleri Lieberkuhn, 1855

Rodzina Halisarcidae

Żebropławy (Ctenophora)[edytuj | edytuj kod]

W wodach głębinowych Bałtyku stwierdzono jeden gatunek żebropława (Ctenophora), drugi w Zatoce Gdańskiej[3][5]:

Rodzina Pleurobranchiidae

Rodzina Bolinopsidae

  • Mnemiopsis leidyi L. Agassiz, 1865 - gatunek inwazyjny, stwierdzony w Zatoce Gdańskiej

Parzydełkowce (Cnidaria)[edytuj | edytuj kod]

W wodach śródlądowych i przybrzeżnych wodach Bałtyku stwierdzono 28 gatunków parzydełkowców (Cnidaria). Większość gatunków morskich występuje bardzo nieregularnie i pojawiają się tylko w momencie dużych wlewów z Morza Północnego[3]:

Stułbiopławy (Hydrozoa)[edytuj | edytuj kod]

Spośród 24 gatunków stułbiopławów (Hydrozoa) tylko 7 występuje w wodach słodkich:

Gromada Hydroidolina syn. Leptolinae[edytuj | edytuj kod]

Rząd Anthomedusae[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Hydractiniidae L. Aggasiz, 1862

Rodzina Cordylophoridae von Lendenfeld, 1885

Rodzina Rathkeidae Russell, 1953

Rodzina Pandeidae Haeckel, 1879

Rodzina Corynidae Johnston, 1836

  • Sarsia tubulosa (M. Sars, 1835) - sarsja - bardzo rzadki w południowym Bałtyku

Rodzina Tubulariidae Goldfuss, 1818

Rodzina Corymorphidae Allman, 1872

Rodzina stułbiowate (Hydridae) Dana, 1846 - gatunki występujące w wodach słodkich i o różnym stopniu zasolenia

  • Hydra circumcincta P. Schultze, 1914 syn. Hydra stellata P. Schultze syn. Pelmatohydra braueri (Bedot, 1912) - gatunek słodkowodny
  • Hydra oxycnida P. Schultze, 1914 - gatunek słodkowodny
  • Hydra oligactis (Pallas, 1766) syn. Pelmatohydra oligactis Pallas, 1766 - stułbia szara (płowa)
  • Hydra vulgaris Pallas, 1766 syn. Hydra attenuata (Pallas, 1766) - stułbia pospolita - gatunek słodkowodny
  • Hydra viridissima Pallas, 1766 syn. Chlorohydra viridissima (Pallas, 1766) - stułbia zielona

Rodzina protostułbiowate (Protohydridae) Allman, 1888 - występuje w wodach słodkich i słonawych

Rząd Leptomedusae syn. Leptothecata[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Campanulariidae Johnston, 1836

Rodzina Campanulinidae Hincks, 1868

Podgromada Trachylinae[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Olindiidae Haeckel, 1879

Krążkopławy (Scyphozoa)[edytuj | edytuj kod]

W polskich wodach tylko dwa gatunki krążkopławów (Scyphozoa):

Rodzina bełtwowate Cyaneidae

Rodzina Ulmaridae

Koralowce (Anthozoa)[edytuj | edytuj kod]

Dwa gatunki koralowców (Anthozoa) z rzędu ukwiałów (Actiniaria) spotykane w głębokich wodach Bałtyku[3]:

Rodzina Actinidae

Rodzina Halcampidae

Płazińce (Platyhelminthes)[edytuj | edytuj kod]

Wirki (Turbellaria)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wirki Polski.

Skrzelowce (Monogenea)[edytuj | edytuj kod]

Większość gatunków to pasożyty zewnętrzne ryb. W Polsce stwierdzono około 120 gatunków skrzelowców (Monogenea) [3].

Information icon.svg Osobny artykuł: Skrzelowce Polski.

Przywry (Trematoda)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce stwierdzono ponad 320 gatunków dorosłych postaci przywr (Trematoda) oraz kolejnych kilkanaście gatunków cerkarii [3]. Wszystkie gatunki są pasożytami często o skomplikowanym cyklu rozwojowym.

Information icon.svg Osobny artykuł: Przywry Polski.

Tasiemce (Cestoda)[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski znaleziono dotąd ponad 270 gatunków tasiemców (Cestoda) [3]. Postacie dorosłe są pasożytami kręgowców.

Information icon.svg Osobny artykuł: Tasiemce Polski.

Wrotki (Rotifera)[edytuj | edytuj kod]

Kolcogłowy (Acanthocephala)[edytuj | edytuj kod]

Kolcogłowy (Acanthocephala) są pasożytami jelit kręgowców. W Polsce stwierdzono ponad 30 gatunków z tej grupy.

Information icon.svg Osobny artykuł: Kolcogłowy Polski.

Bdelloidea[edytuj | edytuj kod]

W Polsce wykazano 85 gatunków wrotków z grupy Bdelloidea, ale jest to liczba znacznie zaniżona w porównaniu do liczby taksonów występujących w krajach ościennych.

Information icon.svg Osobny artykuł: Bdelloidea Polski.

Wrotki właściwe (Monogononta)[edytuj | edytuj kod]

Wrotki (Rotifera) są w Polsce reprezentowane przez 554 gatunki[6].

Information icon.svg Osobny artykuł: Wrotki Polski.

Brzuchorzęski (Gastrotricha)[edytuj | edytuj kod]

W polskich wodach śródlądowych stwierdzono około 120 gatunków brzuchorzęsków (Gastrotricha). Cały czas są opisywane nowe taksony również z terenu Polski.

Information icon.svg Osobny artykuł: Brzuchorzęski Polski.

Kielichowate (Entoprocta)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce w jeziorach Konińskich i dolnej Odrze stwierdzono jeden z dwóch przedstawicieli słodkowodnych kielichowatych (Entoprocta) [6]:

Rodzina Barentsiidae

Mszywioły (Bryozoa)[edytuj | edytuj kod]

W polskich wodach słonych i słonawych stwierdzono występowanie 18 gatunków mszywiołów (Bryozoa)[3].

Gatunki słodkowodne: Rodzina Fredericellidae

Rodzina Plumatellidae

Rodzina Pectinatellidae

Rodzina Lophopodidae

Rodzina Cristatellidae

Rodzina Paludicellidae

Gatunki morskie: Rodzina Membraniporidae

Rodzina Alcyonidae

Rodzina Vesiculariidae

Rodzina Victorellidae

Wstężnice (Nemertea)[edytuj | edytuj kod]

Wstężnice (Nemertea), nazywane również wstężniakami, są reprezentowane w polskiej faunie przez 4 gatunki[6]:

Gromada Enopla[edytuj | edytuj kod]

incertae sedis

Rodzina Acteonemertidae

Pierścienice (Annelida)[edytuj | edytuj kod]

Do pierścienic (Annelida) należą między innymi popularne dżdżownice, wazonkowce, rureczniki i pijawki. Wiele gatunków z skąposzczetów występuje w wodach morskich. W Polsce stwierdzono ponad 300 gatunków z tej grupy[7].

Information icon.svg Osobny artykuł: Pierścienice Polski.

Mięczaki (Mollusca)[edytuj | edytuj kod]

Mięczaki (Mollusca) są bardzo silnie zróżnicowaną grupą zwierząt. W faunie światowej zaliczamy do nich między innymi kalmary, ośmiornice, chitony czy bruzdobrzuchy. W Polsce występują tylko przedstawiciele dwóch największych grup - ślimaków (Gastropoda) i małży (Bivalvia). Liczba gatunków występujących w Polsce wynosi 282[6].

Information icon.svg Osobny artykuł: Mięczaki Polski.

Niezmogowce (Priapulida)[edytuj | edytuj kod]

Dwa gatunki niezmogowców (Priapulida) występują na dnie Bałtyku[3]:

Rodzina niezmogowcowate Priapulidae

Nicienie (Nematoda)[edytuj | edytuj kod]

Nitnikowce (Nematomorpha)[edytuj | edytuj kod]

Występowanie 11 gatunków nitnikowców (Nematomorpha) stwierdzono na obszarze Polski do 2008 roku[6]:

Chordodea[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Chordodidae

Gordea[edytuj | edytuj kod]

Rodzina drucieńcowate Gordiidae

Niesporczaki (Tardigrada)[edytuj | edytuj kod]

Niesporczaki (Tardigrada) są pospolitą, ale mało znaną grupą zwierząt zdolnych do wytrzymywania ekstremalnych warunków środowiskowych. Potrafią przeżyć nawet w przestrzeni kosmicznej. Są grupą słabo zbadaną, co roku opisuje się wiele nowych gatunków również z terenu Polski. Do tej pory stwierdzono w Polsce około 100 gatunków.

Information icon.svg Osobny artykuł: Niesporczaki Polski.

Stawonogi (Arthropoda)[edytuj | edytuj kod]

Skorupiaki (Crustacea)[edytuj | edytuj kod]

Do skorupiaków zalicza się powszechnie znane rozwielitki (dafnie), małżoraczki, oczliki, kiełże, stonogi, krewetki, raki i kraby. Mniej znanymi choć zasługującymi na szczególną uwagę są choćby przekopnice (przekopnica właściwa Triops cancriformis nie zmieniła się od triasu czyli 220 mln lat), pasożytujące na rybach splewki czy osiadłe pąkle. Do 2008 roku zarejestrowano w Polsce występowanie około 500 gatunków[6] (według innych źródeł do początku XXI w. stwierdzono 792 gatunki, z czego 17 obcych[8]) skorupiaków, w tym:

Skrzelonogi (Branchiopoda)[edytuj | edytuj kod]

Zalicza się tu między innymi rozwielitki, przekopnice, solowce i zadychry. W Polsce stwierdzono występowanie ponad 110 taksonów skrzelonogów (Branchiopoda).

Information icon.svg Osobny artykuł: Skrzelonogi Polski.

Małżoraczki (Ostracoda)[edytuj | edytuj kod]

Liczba gatunków małżoraczków (Ostracoda) stwierdzonych w Polsce wynosi ponad 160 taksonów[3].

Information icon.svg Osobny artykuł: Małżoraczki Polski.

Maxillopoda[edytuj | edytuj kod]

Widłonogi (Copepoda)[edytuj | edytuj kod]

Liczba gatunków widłonogów (Copepoda) stwierdzonych w Polsce wynosi około 190 taksonów. Niektóre z nich to gatunki pasożytnicze [3].

Information icon.svg Osobny artykuł: Widłonogi Polski.
Tarczenice (Branchiura)[edytuj | edytuj kod]

Tarczenice Branchiura są zewnętrznymi pasożytami ryb. W Polsce występują trzy gatunki z tej grupy z czego pospolity jest tylko A. foliaceus [3]:

Rodzina splewkowate Argulidae Leach, 1819

Wąsonogi ('Cirripedia)[edytuj | edytuj kod]

W Bałtyku jeden pospolity gatunek [3] z grupy wąsonogów (Cirripedia) należący do gatunków inwazyjnych:

Rodzina pąklowate Balanidae Leach, 1806

Wrzęchy (Pentastomida)[edytuj | edytuj kod]

Wrzęchy (Pentastomida) są pasożytami wewnętrznymi ssaków. Jeden gatunek został wykazany w północnej części kraju [3]:

Rodzina Linguatulidae Haldeman, 1851

Pancerzowce (Malacostraca)[edytuj | edytuj kod]

Pancerzowce (Malacostraca) to bardzo znana grupa skorupiaków o bardzo dużym znaczeniu. Należą do nich kiełże, ośliczki, krewetki, raki czy kraby. Pospolite są również i powszechnie znane przynajmniej z wyglądu występujące na lądzie prosionki czy stonogi. W Polsce stwierdzono około 120 gatunków tych zwierząt.

Information icon.svg Osobny artykuł: Pancerzowce Polski.

Szczękoczułkowce (Chelicerata)[edytuj | edytuj kod]

Pajęczaki (Arachnida)[edytuj | edytuj kod]

Do pajęczaków należą stawonogi z czterema parami odnóży krocznych. W Polsce występują liczne gatunki pająków i roztoczy, a także mniej znane grupy jak zaleszczotki i kosarze. Oprócz nich na dnie Bałtyku stwierdzono występowanie dwóch gatunków kikutnic.

Pająki (Araneae)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce odnotowano dotąd nieco ponad 800 gatunków pająków[9], z czego 11–20 to gatunki obce dla Europy[10].

Information icon.svg Osobny artykuł: Pająki Polski.
Roztocze (Acari)[edytuj | edytuj kod]
Actinotrichida[edytuj | edytuj kod]
Astigmata syn. Astigmatina
Podrząd Mechowce (Oribatida)
Podrząd Prostigmata
Anactinotrichida[edytuj | edytuj kod]
Rząd Kleszcze (Ixodida)
Rząd Żukowce (Mesostigmata)[11][12]
Podrząd Microgyniina
Rodzina Microgyniidae
Podrząd Sejina
Rodzina Sejidae
Podrząd Gamasina
Rodzina Epicriidae
Rodzina Zerconidae
Rodzina Parasitidae
Rodzina Macrochelidae
Rodzina Eviphididae
Rodzina Ascidae
Rodzina Laelapidae
Rodzina Veidaiaiidae
Rodzina Rhodocaridae
Rodzina Pachylaelapidae
Rodzina Digimasellidae
Rodzina Ameroseiidae
Rodzina Phytoseiidae
Rodzina Macrochelidae
Rodzina Rhodacaridae
Podrząd Uropodina
Rodzina Trachytidae
Rodzina Polyaspidae
Rodzina Trematuridae
Rodzina Urodinychidae
Rodzina Trachyuropopidae
Rodzina Uropodidae

lista niekompletna

Kosarze (Opiliones)[edytuj | edytuj kod]

Pospolita grupa drapieżnych pajęczaków występująca głównie w środowiskach leśnych, ale szereg gatunków jest synantropami spotykanymi również w domach mieszkalnych. W Polsce stwierdzono 36 gatunków kosarzy (Opiliones) [13]:

Rodzina Sironidae

Rodzina podłazowate Trogulidae

Rodzina Nemastomatidae

Rodzina skubunowate Ischyropsalididae

Rodzina kosarzowate Phalangiidae

Zaleszczotki (Pseudoscorpionida)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce stwierdzono występowanie 37 gatunków zaleszczotków (Pseudoscorpionida)[14]:

Rodzina Chthoniidae

Rodzina Neobisiidae

Rodzina Larcidae

Rodzina Cheiridiidae

Rodzina Chernetidae

Rodzina zaleszczotkowate Cheliferidae

Kikutnice (Pantopoda)[edytuj | edytuj kod]

Na dnie polskiego Bałtyku stwierdzono występowanie dwóch gatunków z gromady kikutnic (Pycnogonida).

Rodzina Nymphonidae Wilson, 1878


Sześcionogie (Hexapoda)[edytuj | edytuj kod]

Skrytoszczękie (Entognatha)[edytuj | edytuj kod]

Skrytoszczękie (Entognatha) są reprezentowane w Polsce przez 547 gatunków[15].

Widłogonki (Diplura)[edytuj | edytuj kod]
Pierwogonki (Protura)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce stwierdzono dotychczas 69 gatunków z 4 rodzin, przy czym szacuje się, że jest to około 60-70% krajowych gatunków[16]

Skoczogonki (Collembola)[edytuj | edytuj kod]

Owady (Insecta)[edytuj | edytuj kod]

Liczbę gatunków owadów występujących w Polsce na podstawie opublikowanych danych można szacować na około 28–30 tysięcy.

Information icon.svg Osobny artykuł: Owady Polski.

Wije (Myriapoda)[edytuj | edytuj kod]

Do 2008 roku zarejestrowano w Polsce występowanie 147 gatunków wijów (Myriapoda)[6].

Information icon.svg Osobny artykuł: Wije Polski.

Szczecioszczękie (Chaetognatha)[edytuj | edytuj kod]

W wodach Bałtyku stwierdzono 2 gatunki szczecioszczękich (Chaetognatha)[3]:

Rodzina strzałkowate Sagittidae

  • Sagitta setosa J.Müller, 1847 - tylko okresowo w Bałtyku, po wlewach wód z Morza Północnego.
  • Parasagitta elegans (Verrill, 1873) - w Bałtyku endemiczny podgatunek P. elegans baltica Ritter-Záhony, 1911.

Szkarłupnie (Echinodermata)[edytuj | edytuj kod]

W wodach Bałtyku stwierdzono 2 gatunki szkarłupni (Echinodermata)[3]:

Rozgwiazdy (Asteroidea)[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Asteriidae

  • Asterias rubens Linnaeus, 1758 - rozgwiazda czerwona - sporadycznie w Basenie Arkońskim, wyjątkowo w basenie Bornholmskim

Wężowidła (Ophiuroidea)[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Ophiolepididae

  • Ophiura albida (Forbes, 1841) - wężowidło białe - rzadko pojawia się w Basenie Arkońskim, możliwe występowanie również wężowideł z rodzaju Amphiura sp. (A. filiformis i A. chiajei z rodziny Amphiuridae) pospolitych w Cieśninach Duńskich.

Strunowce (Chordata)[edytuj | edytuj kod]

Osłonice (Tunicata)[edytuj | edytuj kod]

W wodach Bałtyku występują 4 gatunki osłonic (Tunicata)[3]:

Ogonice (Appenidicularia)[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Fritillariidae Lohmann, 1915

Rodzina Oikopleuridae Lohmann, 1915

Żachwy (Ascidiacea)[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Styelidae Sluiter, 1895

Ryby (Pisces) i bezżuchowce (Agnatha)[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występuje ponad 120 gatunków zaliczanych do ryb i minogów. Większość z nich stanowią ryby kostnoszkieletowe (Osteichthyes). W Morzu Bałtyckim występują gatunki morskie, a także gatunki dwuśrodowiskowe dorastające w środowisku morskim i wędrujące w górę rzek w celu odbycia tarła (wyjątkiem jest węgorz węgorz europejski dojrzewający w wodach słodkich i wędrujący na tarło do Morza Sargassowego). Wiele gatunków morskich pojawia się w Bałtyku sporadycznie.

Znaczny udział w ichtiofaunie Polski mają gatunki celowo lub przypadkowo wprowadzone do polskich wód.

Information icon.svg Osobny artykuł: Ryby Polski.


Płazy (Amphibia)[edytuj | edytuj kod]

Liczba gatunków płazów występujących w Polsce wynosi 18.

Gady (Reptilia)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gady Polski.

Liczba gatunków gadów występujących w Polsce wynosi 10.

Ptaki (Aves)[edytuj | edytuj kod]

Liczba gatunków ptaków (Aves) stwierdzonych w Polsce i wpisanych na listę awifauny naszego kraju wynosiła 31 grudnia 2012 450 (wg podziału przyjętego przez Komisję Faunistyczną Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, która zajmuje się weryfikacją obserwacji). Są to ptaki, które według klasyfikacji AERC zostały zaliczone do kategorii A, B i C (pojaw naturalny lub wtórnie naturalny).

Information icon.svg Osobny artykuł: Ptaki Polski.


Ssaki (Mammalia)[edytuj | edytuj kod]

Liczba gatunków ssaków stwierdzonych w stanie dzikim na terenie Polski w czasach historycznych wynosi 114, lub (uwzględniając sobola) 115.

Information icon.svg Osobny artykuł: Ssaki Polski.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Globalna Inicjatywa Taksonomiczna: Stan poznania. Muzeum i Instytut Zoologii PAN. [dostęp 29 czerwca 2010].
  2. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237).
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 Wykaz zwierząt Polski. Razowski J. (red.). T. IV. Kraków: Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, 1997, s. 303. ISBN 978-83-907187-0-7.
  4. Grzegorz Tończyk (red.) Klucz do oznaczania makrobezkręgowców bentosowych na potrzeby oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych w Polsce. I. Lista operacyjna taksonów, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2006.
  5. Gatunki obce w faunie Polski. Instytut Ochrony Przyrody PAN - Kraków. [dostęp 23 sierpnia 2013].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Fauna Polski – charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. III. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2008, s. 603. ISBN 978-83-88147-09-8.
  7. Fauna Polski – charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. I. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2004. ISBN 83-88147-04-8.
  8. Michał Grabowski, Krzysztof Jażdżewski, Alicja Konopacka: Obce skorupiaki (Crustacea)w faunie Polski. W: XIX Zjazd Hydrobiologów Polskich Warszawa 2003 : Streszczenia plakatów i referatów. Warszawa: Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, 2003, s. 52. ISSN 83-888823-33-7.
  9. Barbara Baehr, Martin Baehr: Jaki to pająk?. Warszawa: MULTICO, 2008, s. 8. ISBN 978-93-7073-635-4.
  10. Wolfgang Nentwig, Manuel Kobelt: Spiders (Araneae). Chapter 7.3. W: Alain Roques, Marc Kenis, David Lees, Carlos Lopez-Vaamonde, Wolfgang Rabitsch, Jean-Yves Rasplus, David Roy (red.): Alien terrestrial arthropods of Europe. BioRisk 4 (1): 131–147, 2010. ISBN 9789546425546. (ang.)
  11. Jacek Kamczyc, Dariusz J. Gwiazdowicz. Soil mites (Acari, Mesostigmata) from Szczeliniec Wielki in the Stołowe Mountains National Park (SW Poland). „Acta Sci. Pol”. 9(1), s. 5-18, 2010 (ang.). [dostęp 15 stycznia 2014]. 
  12. Dariusz J. Gwiazdowicz. MITES (ACARI, MESOSTIGMATA) OF THE TATRA NATIONAL PARK. „Biological Lett.”. 46(1), s. 21-27, 2009 (ang.). [dostęp 15 stycznia 2014]. 
  13. Check-list of harvestmen (Opiliones) of Poland by Wojciech STARĘGA. [dostęp 23 sierpnia 2013].
  14. Lista gatunków zaleszczotków (Pseudoscorpionidea) Polski by Wojciech B. JĘDRYCZKOWSKI. [dostęp 23 sierpnia 2013].
  15. Fauna Polski – charakterystyka i wykaz gatunków. Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.). T. II. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2007. ISBN 978-83-881470-7-4.
  16. M. Starzynska: Entognatha. [dostęp 2013-12-18].