Faust (opera)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polski bas Edward Reszke w roli Mefistofelesa

Faust – pięcioaktowa opera Charles'a Gounoda do libretta Jules'a Barbiera i Michela Carré, luźno oparta na pierwszej części dramatu Johanna Wolfganga Goethego o tym samym tytule. Prapremiera utworu miała miejsce 19 marca 1859 w Teatrze Lirycznym w Paryżu. Oryginalnym językiem libretta jest francuski.

Osoby[edytuj | edytuj kod]

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Opera, choć wiele się po niej spodziewano, nie uzyskała takiego aplauzu, jakiego oczekiwał jej kompozytor. Główną jej wadą była, wedle krytyków z Opery Narodowej gdzie ją wystawiono, za mała "widowiskowość", co spowodowane było mizernym wykorzystaniem przestrzeni budynku. W dobrym przyjęciu nie pomógł również fakt przełożenia premiery sztuki w Teatrze Lirycznym o rok, co wynikało z obecności wystawianego podówczas dramatu Denneriego o tym samym tytule w teatrze Porte Saint Martin. W tej sytuacji kierownik teatru Léon Carvalho (który w roli Małgorzaty obsadził swoją żonę, sopranistkę Marie Caroline Félix-Miolan) doprowadził do wielu zmian w utworze, włączając w to wycięcie wielu numerów. Jednak i to nie pomogło w dobrym przyjęciu Fausta. Dopiero wydawca Antoine Choudens, który wykupił prawa do wystawienia sztuki za 10 tysięcy franków, wystawił ją (zastępując recytatywami kwestie mówione) z wielkim sukcesem na tourneé w Niemczech, Belgii, Włoszech i Anglii, z Marie Caroline Félix-Miolan w jej popisowej roli. W Paryżu znów zawitała w 1862 i tym razem odniosła ogromny sukces. Przed wystawieniem sztuki w cesarskiej Théâtre de l'Académie Royale de Musique w 1869 do V aktu dodano balet. Od tamtego czasu stała się najczęściej graną sztuką na deskach tego teatru, a wkrótce stała się obowiązkowym punktem programu każdej szanującej się opery na świecie.

Jej popularność znacznie wzrosła od lat pięćdziesiątych XX wieku, kiedy wielkie nakłady pieniężne wydawane na jej wystawianie uczyniły z niej niemal "hollywoodzką" produkcję. Opera ze względu na częstotliwość wystawiania zajmuje 18 miejsce na liście 20 najczęściej wystawianych oper w Ameryce Północnej[1].

Treść[edytuj | edytuj kod]

Miejsce i czas akcji: Niemcy, XVI wiek

Akt I[edytuj | edytuj kod]

W laboratorium Fausta

Faust, naukowiec w podeszłym wieku, dochodzi do wniosku, iż jego praca do niczego go nie doprowadziła, a przez to nigdy nie poznał życia ani miłości (Rien! En vain j'interroge). Dwukrotnie próbuje się otruć, ale odchodzi od tego zamiaru za każdym razem, kiedy słyszy chór. Przeklina naukę i wiarę i wzywa do pomocy moce piekielne. Pojawia się Mefistofeles (duet: Me voici) który kuszącym obrazem Małgorzaty przy kołowrotku przekonuje Fausta do przyjęcia usług diabła na ziemi w zamian za jego duszę w piekle. Gdy starzec przemienia się w przystojnego młodzieńca obaj, Faust i Mefistofeles, wyruszają w świat.

Akt II[edytuj | edytuj kod]

Przy bramie miejskiej

Chór studentów, żołnierzy i chłopów śpiewa pieśń zachwalającą biesiadowanie (Vin ou Bière). Walenty, który wraz ze swym przyjacielem Wagnerem idzie na wojnę, oddaje swoją siostrę Małgorzatę pod opiekę swojemu drogiemu przyjacielowi Siebelowi (O Sainte Medaille). Zjawia się Mefistofeles, który zaopatruje zebranych w wino po czym śpiewa szaloną i zachęcająca pieśń o Złotym Cielcu (Le veau d'or). Gdy zaczyna uwodzić Małgorzatę Walenty chce go zaatakować mieczem, lecz zanim dosięga diabła, broń rozpada się na kawałki. Wraz z przyjaciółmi wie, że ma do czynienia z siłą nieczystą, więc rękojmiami w kształcie krzyża wygania Mefistofelesa (De l'enfer).Nie zniechęcony takim przyjęciem dołącza wraz z Faustem do chłopów tańczących walca (Ainsi que la brise légère). Pojawia się Małgorzata, której Faust deklaruje swoje najgłębsze uczucia, ale ta odrzuca go.

Akt III[edytuj | edytuj kod]

W ogrodzie Małgorzaty

Chory z miłości Siébel zostawia Małgorzacie bukiet kwiatów (Faites-lui mes aveux). Faust nakazuje Mefistofelesowi znaleźć podarunek dla Małgorzaty po czym śpiewa kawatinę o przyrodzie (Salut, demeure chaste et pure). Diabeł obok zwiędłych kwiatów Siebela kładzie na progu udekorowane pudełeczko z wyszukaną biżuterią i lusterkiem. Nadchodzi Małgorzata, rozmyśla o spotkaniu z Faustem przy bramie miejskiej i śpiewa balladę o królu Thulé(Il était un roi de Thulé). Marta, sąsiadka Małgorzaty, zauważa biżuterię i daje do zrozumienia, że musi to być prezent od jakiegoś tajemniczego wielbiciela. Małgorzata przymierza klejnoty i z zaskoczeniem zauważa że, dodały jej one dużo uroku (Ah! je ris de me voir si belle en ce miroir). Mefisto i Faust dołączają do niej i romansują z nią. Kobieta pozwala się Faustowi pocałować (Laisse-moi, laisse-moi contempler ton visage), ale po chwili każe mu odejść. Prosi w pieśni ze swojego okna o jego szybki powrót, co Faust czyni. Pod czujnym okiem Mefistofelesa można być pewnym, że uwiedzenie Małgorzaty dojdzie do skutku.

(Uwaga:Sceny w aktach IV i V często nie są poukładane tak, jak opisano niżej.Niejednokrotnie są przycinane, lub niektóre numery po prostu wycina się w całości. Opis poniżej odnosi się do wersji pełnej, rozszerzonej)

Akt IV[edytuj | edytuj kod]

W mieście/kościele/ogrodzie Małgorzaty

Ciężarna i porzucona Małgorzata rodzi dziecko i staje się społecznym wyrzutkiem, o czym śpiewa przy kołowrotku (Il ne revient pas). Siébel ją wspiera. Małgorzata chce pomodlić się w kościele, ale zatrzymuje ją najpierw Mefistofeles, a później chór diabłów. Kończy swoje modlitwy ale znów ulega kuszeniu diabła. Regiment Walentego wraca z wojny maszerując (Deposons les Armes). Siébel prosi Walentego aby przebaczył siostrze. Walenty rusza do jej zagrody. Faust i Mefistofeles przybywają do ogrodu a diabeł pod oknem Małgorzaty zaczyna śpiewać parodię serenady zakochanych (Vous qui faites l'endormie). Z domu wychodzi Walenty i pojedynkuje się z Faustem lecz Faust okazuję się lepszy i brat Małgorzaty ginie. Ostatnim tchnieniem przeklina Małgorzatę skazując ją na męki piekielne (Ecoute moi bien Marguerite).

Akt V[edytuj | edytuj kod]

W górach Harzu podczas nocy Walpurgii/w więzieniu

Mefistofelesa i Fausta otaczają wiedźmy (Un, deux et trois). Faust trafia do jaskini królowych i kurtyzan, a diabeł obiecuje mu miłość najwspanialszej i najpiękniejszej kobiety w historii. Orgiastyczny balet sugeruje, że uciechom tej nocy nie będzie końca. Gdy nastaje świt, Faustowi ukazuje się wizja Małgorzaty do której tęskni. Mefistofeles pomaga mu dotrzeć do wiezienia, gdzie Małgorzata jest trzymana za zabicie swojego dziecka. Śpiewają miłosny duet (Oui, c'est toi que j'aime). Mefistofeles oferuje Małgorzacie wyzwolenie od szubienicy, ale ona woli zaufać swojej wierze w Boga i jego anioły (Anges purs, anges radieux). Na koniec majaczy, że ręce Fausta broczą krwią. Odrzuca go i się odwraca a w tym czasie Mefistofeles krzyczy że Faust został osądzony. Gdy Małgorzata umiera, chóry anielskie ogłaszają że została zbawiona (Sauvée! Christ est ressuscité).

Odwołania do utworu[edytuj | edytuj kod]

Opera od półtora wieku bardzo mocno wpisała się w krajobraz kulturalny świata. W Stanach Zjednoczonych każdy nowy sezon w największych operach przez kilka dziesięcioleci zawsze rozpoczynał się graniem tego utworu, o czym pisała Edith Warton w swoim Wieku niewinności. Wystawienie tego utworu to tło wydarzeń w książce Upiór w operze Gastona Leroux i w jego filmowej adaptacji z 1925 roku. Sekwencja baletu z nocy Walpurgii jest często grana oddzielnie z równie dużym powodzeniem.

10 grudnia 2011 Metropolitan Opera transmitowała Fausta w reżyserii Des McAnuffa, który akcję opery umieścił w pierwszej połowie XX wieku, obrazując samozagładę ludzkości w trakcie I wojny światowej i w Hiroszimie. W roli tytułowej wystąpił Jonas Kaufmann, jako Mefistofeles René Pape i jako Małgorzata Marina Poplavskaya.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons