Feliks Giela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Feliks Giela
Feliks Giela.jpg
Data i miejsce urodzenia 20 listopada 1859
Złoczów
Data i miejsce śmierci 5 lutego 1936
Sanok
Burmistrz Sanoka
Okres urzędowania od 14 lutego 1905
do 14 lutego 1914
Poprzednik Aital Witoszyński
Następca Paweł Biedka
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Feliks Kasper Adam Giela[1] (ur. 20 listopada 1859 w Złoczowie, zm. 5 lutego 1936 w Sanoku) – prawnik, aptekarz, burmistrz Sanoka w latach 1905–1914, działacz społeczny.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejący budynek apteki przy ulicy Tadeusza Kościuszki w Sanoku
Grobowiec Feliksa Gieli
Ulica Feliksa Gieli w Sanoku

Urodził się w Złoczowie (obecnie Ukraina). Jego rodzicami byli Jan i Bronisława, z domu Krajewska (zm. 4 grudnia 1912 w wieku 72 lat[2]). Z wykształcenia był prawnikiem, lecz jego zamiłowaniem była farmacja[3]. Po osiedleniu się w Sanoku był pracownikiem Apteki Obwodowej Jana Zarewicza (najstarszej w mieście), później jej zarządcą. W maju 1885 zmarł Jan Zarewicz (w latach 1883-1892 zarządzał nią Feliks Dobrzyniecki). W 1892 Giela został dzierżawcą apteki, a we wrześniu 1896 za cenę 75 000 zł zakupił ją na własność od spadkobierców Jana Zarewicza (wraz z działką i ogrodem)[4][5][6]. W latach 1892-1904 jej zarządcami byli upoważnieni wyspecjalizowani farmaceuci[7]. Apteka Feliksa Gieli, w formie parterowego dworku, znajdowała się przy ówczesnej ulicy Krakowskiej, w 1894 przemianowanej na ulicę Tadeusza Kościuszki, pod numerem 78, potem 18 (w 1963 zabytkowy budynek został zburzony[8]). W 1904 aptekę odkupił Tobiasz Dawid Löbl, a w 1906 wykupił ją Marian Kawski (burmistrz miasta w latach 1919-1920)[9][10]. Na terenach jego ogrodów, istniejących za apteką, są obecnie zabudowania na ulicy Kazimierza Wielkiego[11]. W 1895 miasto odkupiło od niego terenu wiodące od Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii do ulicy Tadeusza Kościuszki i nazwano ją ulicą Nową (obecnie Mickiewicza)[12]. Uzyskany dochód przekazał na potrzeby ubogich, bibliotekę oraz na Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”[13].

14 grudnia 1904 przewodniczył posiedzeniu założycielskiemu powołanego Towarzystwo Upiększania Miasta Sanoka[14], a później wspierał stowarzyszenie finansowo, podobnie jak akcję powstawania pomnika Tadeusza Kościuszki, który stanął na Placu św. Jana[15]. W 1884 Feliks Giela założył Czytelnię Mieszczańską (jako agenda Kasyna Mieszczańskiego) w budynku Ramerówka[16]. Organizowano w niej bale karnawałowe, spotkania inteligencji i rzemieślników[17]. Był działaczem Polskiego Stronnictwa Ludowego, Towarzystwa Szkoły Ludowej[18]. Był członkiem założycielem[19] sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, działającego w gmachu przy ulicy Mickiewicza[20].[21][22] (działał na stanowisku podskarbiego i skarbnika[23], funkcjonował w komisji finansowej[24]). Był politykiem Polskiego Stronnictwa Demokratycznego (tzw. „galicyjscy demokraci”)[25]. W mieście członkami ugrupowania byli także Jan Zarewicz, Michał Słuszkiewicz, Kazimierz Lipiński. Pełnił funkcję radnego miejskiego, asesora[26], zastępcy burmistrza[27] Aitala Witoszyńskiego od 1903[28].

Po wyborze na stanowisko burmistrza Aitala Witoszyńskiego 22 grudnia 1898, został wicebumistrzem i funkcję tę piastował następne lata[29]. Po dymisji burmistrza 14 lutego 1905 rada miasta przez dwa lata nie wybrała jego następcy w wyniku braku wymaganej liczby radnych. W związku z tym magistratem kierował Feliks Giela. Po wyborach w 1907 i dalszym braku radnych na posiedzeniu, 1 sierpnia 1907 Giela w wyrazie protestu zrezygnował z pełnionej funkcji. Ostatecznie 26 sierpnia 1907 rada zebrała się i dokonała wyboru burmistrza, którym został Feliks Giela (jego zastępcą Artur Goldhammer)[30][31]. W czasie sprawowania urzędu przez Feliksa Gielę miasto rozwijało się pod względem gospodarczym i kulturalnym[32]. W czasie katastrofalnej powodzi w 1907 miał wkład w pomoc i ratowanie mieszkańców i ich dobytku. Kierował wówczas także Straży Ogniowej. Ponadto stale działach na rzecz osób biednych i potrzebujących, prowadził powstawanie koszar wojskowych przy ul. Adama Mickiewicza w 1912, sanockiego szpitala. Prężnie budowano nowe drogi, ulice, kanalizację, a dodatkowo miasto otrzymało połączenie telefoniczne.

W 1910 starosta mianował go tymczasowym naczelnikiem gminy Posada Sanocka[33] (obecnie dzielnica Zatorze) po jej przyłączeniu do miasta w 1910[34] w wyniku decyzji Wydziału Krajowego we Lwowie z 1909[35]. W 1912 zdecydował się zrezygnować z funkcji burmistrza z powodu stanu zdrowia (choroba oczu).

W lipcu 1912 udał się na sześciotygodniowy urlop i od tego czasu obowiązki przejął wiceburmistrz Paweł Biedka[36][37]. Pod koniec roku sprawą zajęła się Rada Miasta, która przegłosowała wniosek o przekonanie burmistrza do pozostania na stanowisku[38]. Przekonany przez Radę Miasta, która udzieliła mu urlopu, pozostał na stanowisku w 1913. Następnie przebywając na kuracji w Lovrano ponownie przesłał pismo z rezygnacją z funkcji burmistrza z uwagi na stan zdrowia[39]. 14 lutego 1914 odszedł definitywnie[40]. Następcą Feliksa Gieli został Paweł Biedka.

Feliks Giela był członkiem rady powiatowej w 1914 jako przedstawiciel gminy miejskiej[41]. Podczas I wojny światowej wszedł w skład Powiatowego Komitetu Narodowego (PKN)[42]. W 1918 wraz z innymi osobistościami miejskimi (jako przewodniczący Wojciech Ślączka oraz m.in. Adam Pytel, Paweł Biedka, Jan Rajchel, Karol Zaleski oraz wojskowi kpt. Antoni Kurka i kpt. Franciszek Stok) funkcjonował w ramach powołanego 20 października 1918 Komitetu Samoobrony Narodowej[43], który 31 października/1 listopada 1918 dokonał bez walk przejęcia władzy w Sanoku[44][45]. Był radnym pierwszej powojennej kadencji od 1919[46].

Działał społecznie. W 1929 był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku[47][48]. Był numizmatykiem[49]. W życiu prywatnym był związany z Olgą Ścibor-Rylską (1873–1898), starszą córką Augusta i Józefy Ścibor-Rylskich, właścicieli budynku przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku. Przed planowanym ślubem narzeczona zachorowała na zapalenie opon mózgowych i zmarła. Giela na zawsze pozostał jej wierny i nie ożenił się już, poświęcając się wyłącznie pracy. Był osobą zamożną, zaś sporą część majątku przeznaczał na cele dobroczynne, w tym na fundusz pomocy ubogim[50]. W kwietniu 1917 został członkiem wieczystym stowarzyszenia galicyjskiego Czerwonego Krzyża[51].

19 lutego 1914, w czasie ustępowania z urzędu burmistrza, jednomyślną decyzją Rady Miasta otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka w uznaniu działalności na rzecz miasta na stanowiskach wiceburmistrza (w okresie powodzi) i burmistrza (włączenie do miasta Posady Sanockiej)[52]. W okresie II Rzeczypospolitej w 1936 w uznaniu zasług, władze miasta przemianowały ulicę Zgody w dzielnicy Śródmieście nadając jej imię Feliksa Gieli[53] (znajduje się w centrum, obok Placu Miast Partnerskich)[54][55].

Został pochowany w części „Matejki Stary” Cmentarza Centralnego w Sanoku[a]. Nagrobek został uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej[56].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Inskrypcja na grobowcu informuje: Mr. A. K. Feliks Giela / Honor. Obyw. Król. M. Sanoka / B. Burmistrz / B. Dyr. Kom. Kasy Oszczęd. M. Sanoka / Honor. Członek Sokoła i Katol. Czytelni Mieszczańskiej / B. Prezes Rady Nadzor. Kółka Roln. w Sanoku / ¤ 20.XI.1859. † 5.II.1936. Ave Maria!.

Przypisy

  1. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 74.
  2. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 49 z 8 grudnia 1912. 
  3. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 129.
  4. Kronika. Zmiana własności. „Gazeta Sanocka”, s. 4, Nr 76 z 13 września 1896. 
  5. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 31.
  6. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Struktury organizacyjne miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 380.
  7. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 32.
  8. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 36.
  9. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 32.
  10. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Opieka społeczna i zdrowotna, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 469.
  11. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 396.
  12. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 382.
  13. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 383.
  14. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 51 z 18 grudnia 1904. 
  15. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 75.
  16. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 452.
  17. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 456.
  18. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 456.
  19. Lista członków z dniem 31 grudnia 1899. W: Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarz. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1899. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1900, s. 13.
  20. Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 12 marca 2014].
  21. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 461.
  22. Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946 (pol.). www.sokolsanok.pl, 2009-11-29. [dostęp 2012-11-12].
  23. Sokół Sanok. Władze (pol.). www.sokolsanok.pl. [dostęp 2012-12-06].
  24. Lista członków z dniem 31 grudnia 1899. W: Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarz. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1899. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1900, s. 15.
  25. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 360.
  26. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 383.
  27. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 385.
  28. Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 21, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  29. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 101.
  30. Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 23, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  31. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 387.
  32. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 109.
  33. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 109.
  34. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 107.
  35. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 388.
  36. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 29 z 21 lipca 1912. 
  37. Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 23, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  38. Z Rady Miejskiej. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 2, Nr 49 z 8 grudnia 1912. 
  39. Kronika. Rezygnacya burmistrza. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 34 z 17 sierpnia 1913. 
  40. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 389.
  41. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 356.
  42. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Miasto w latach Wielkiej Wojny 1914–1918, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 491.
  43. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 133.
  44. Edward Zając, Struktury organizacyjne miasta, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 387.
  45. 95 lat temu rodziła się Polska. esanok.pl, 10 listopada 2013. [dostęp 27 grudnia 2013].
  46. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 36, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  47. Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku (pol.). cotg.pttk.pl. [dostęp 2013-07-30].
  48. „80 lat tradycji – od Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego do Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego” (pol.). g2.sanok.pl. [dostęp 2013-07-30].
  49. Wojciech Sołtys, Życie gospodarcze, społecze i politycze. Środowisko kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 617.
  50. Alojzy Zielecki, Opieka społeczna i zdrowotna. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 470.
  51. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 92 z 22 kwietnia 1917. 
  52. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 129.
  53. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 59. ISBN 978-83-935385-7-7.
  54. Wojciech Sołtys, Życie gospodarcze, społecze i politycze. Miasto i jego władze, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 514.
  55. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].
  56. Zabytkowe nagrobki. starecmentarze.sanok.pl. [dostęp 25 października 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]