Feliks Giela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Feliks Giela
Feliks Giela.jpg
Data i miejsce urodzenia 20 listopada 1859
Złoczów
Data i miejsce śmierci 5 lutego 1936
Sanok
Burmistrz Sanoka
Okres urzędowania od 14 lutego 1905
do 14 lutego 1914
Poprzednik Aital Witoszyński
Następca Paweł Biedka
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Feliks Kasper Adam Giela[1] (ur. 20 listopada 1859 w Złoczowie, zm. 5 lutego 1936 w Sanoku) – prawnik, aptekarz, burmistrz Sanoka w latach 1905–1914, działacz społeczny.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejący budynek apteki przy ulicy Kościuszki w Sanoku
Grobowiec Feliksa Gieli
Ulica Feliksa Gieli w Sanoku

Urodził się w Złoczowie (obecnie Ukraina). Jego rodzicami byli Jan i Bronisława, z domu Krajewska. Z wykształcenia był prawnikiem, lecz jego zamiłowaniem była farmacja[2]. Po osiedleniu się w Sanoku był pracownikiem Apteki Obwodowej Jana Zarewicza (najstarszej w mieście), później jej zarządcą. W maju 1885 zmarł Jan Zarewicz (w latach 1883-1892 zarządzał nią Feliks Dobrzyniecki). W 1892 Giela został dzierżawcą apteki, a w listopadzie 1896 zakupił ją na własność[3][4][5]. W latach 1892-1904 jej zarządcami byli upoważnieni wyspecjalizowani farmaceuci[6]. Apteka Feliksa Gieli, w formie parterowego dworku, znajdowała się przy ówczesnej ulicy Krakowskiej, w 1894 przemianowanej na ulicę Tadeusza Kościuszki, pod numerem 78, potem 18 (w 1963 zabytkowy budynek został zburzony[7]). W 1904 aptekę odkupił Tobiasz Dawid Löbl, a w 1906 wykupił ją Marian Kawski (burmistrz miasta w latach 1919-1920)[8][9]. Na terenach jego ogrodów, istniejących się za apteką, są obecnie zabudowania na ulicy Kazimierza Wielkiego[10]. W 1895 miasto odkupiło od niego terenu wiodące od Państwowe Gimnazjum Męskie im. Królowej Zofii do ulicy Kościuszki i nazwano ją ulicą Nową (obecnie Mickiewicza)[11]. Uzyskany dochód przekazał na potrzeby ubogich, bibliotekę oraz na Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”[12]. 14 grudnia 1904 przewodniczył posiedzeniu założycielskiemu powołanego Towarzystwo Upiększania Miasta Sanoka[13], a później wspierał stowarzyszenie finansowo, podobnie jak akcję powstawania pomnika Tadeusza Kościuszki, który stanął na Placu św. Jana[14].

W 1884 Feliks Giela założył Czytelnię Mieszczańską (jako agenda Kasyna Mieszczańskiego) w budynku Ramerówka[15]. Organizowano w niej bale karnawałowe, spotkania inteligencji i rzemieślników[16]. Był działaczem Polskiego Stronnictwa Ludowego, Towarzystwa Szkoły Ludowej[17]. Był członkiem założycielem[18] sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, działającego w gmachu przy ulicy Mickiewicza[19].[20][21] (działał na stanowisku podskarbiego i skarbnika[22], funkcjonował w komisji finansowej[23]). Był politykiem Polskiego Stronnictwa Demokratycznego (tzw. „galicyjscy demokraci”)[24]. W mieście członkami ugrupowania byli także Jan Zarewicz, Michał Słuszkiewicz, Kazimierz Lipiński. Pełnił funkcję radnego miejskiego, asesora[25], zastępcy burmistrza[26] Aitala Witoszyńskiego od 1903[27].

Po wyborze na stanowisko burmistrza Aitala Witoszyńskiego 22 grudnia 1898, został wicebumistrzem i funkcję tę piastował następne lata[28]. Po dymisji burmistrza 14 lutego 1905 rada miasta przez dwa lata nie wybrała jego następcy w wyniku braku wymaganej liczby radnych. W związku z tym magistratem kierował Feliks Giela. Po wyborach w 1907 i dalszym braku radnych na posiedzeniu, 1 sierpnia 1907 Giela w wyrazie protestu zrezygnował z pełnionej funkcji. Ostatecznie 26 sierpnia 1907 rada zebrała się i dokonała wyboru burmistrza, którym został Feliks Giela (jego zastępcą Artur Goldhammer)[29][30]. W 1910 starosta mianował go tymczasowym naczelnikiem gminy Posada Sanocka[31] (obecnie dzielnica Zatorze) po jej przyłączeniu do miasta w 1910[32] w wyniku decyzji Wydziału Krajowego we Lwowie z 1909[33]. Po 1912 zdecydował się zrezygnować z funkcji burmistrza z powodu stanu zdrowia (choroba oczu). Przekonany przez Radę Miasta, która udzieliła mu urlopu, pozostał na stanowisku cały rok 1913. 14 lutego 1914 odszedł definitywnie[34]. Podczas jego urlopu funkcje bumistrza pełnił jego zastępca, dr Paweł Biedka[35], który następnie został wybrany na urząd burmistrza. Członek Rady powiatowej w 1914 jako przedstawiciel gminy miejskiej[36]. Podczas I wojny światowej wszedł w skład Powiatowego Komitetu Narodowego (PKN)[37]. W 1918 wraz z innymi osobistościami miejskimi (jako przewodniczący Wojciech Ślączka oraz m.in. Adam Pytel, Paweł Biedka, Jan Rajchel, Karol Zaleski oraz wojskowi kpt. Antoni Kurka i kpt. Franciszek Stok) funkcjonował w ramach powołanego 20 października 1918 Komitetu Samoobrony Narodowej[38], który 31 października/1 listopada 1918 dokonał bez walk przejęcia władzy w Sanoku[39][40].

W czasie sprawowania urzędu przez Feliksa Gielę miasto rozwijało się pod względem gospodarczym i kulturalnym[41]. W czasie katastrofalnej powodzi w 1907 miał wkład w pomoc i ratowanie mieszkańców i ich dobytku. Kierował wówczas także Straży Ogniowej. Ponadto stale działach na rzecz osób biednych i potrzebujących, prowadził powstawanie koszar wojskowych przy ul. Adama Mickiewicza w 1912, sanockiego szpitala. Prężnie budowano nowe drogi, ulice, kanalizację, a dodatkowo miasto otrzymało połączenie telefoniczne.

Działał społecznie. W 1929 był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku[42][43]. Był numizmatykiem[44]. W życiu prywatnym był związany z Olgą Ścibor-Rylską (1873–1898), starszą córką Józefy Ścibor-Rylskiej, właścicielki budynku przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku. Przed planowanym ślubem narzeczona zachorowała na zapalenie opon mózgowych i zmarła. Giela na zawsze pozostał jej wierny i nie ożenił się już, poświęcając się wyłącznie pracy. Był osobą zamożną, zaś sporą część majątku przeznaczał na cele dobroczynne, w tym na fundusz pomocy ubogim[45].

19 lutego 1914, w czasie ustępowanie z urzędu burmistrza, jednomyślną decyzją Rady Miasta otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka w uznaniu działalności na rzecz miasta na stanowiskach wiceburmistrza (w okresie powodzi) i burmistrza (włącznie do miasta Posady Sanockiej)[46]. W okresie II Rzeczypospolitej w 1936 w uznaniu zasług, władze miasta przemianowały ulicę Zgody w dzielnicy Śródmieście nadając jej imię Feliksa Gieli[47] (znajduje się w centrum, obok Placu Miast Partnerskich)[48][49].

Został pochowany w części "Matejki Stare" Cmentarza Centralnego w Sanoku[a]. Nagrobek jest uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej[50].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Inskrypcja na grobowcu informuje: Mr. A. K. Feliks Giela / Honor. Obyw. Król. M. Sanoka / B. Burmistrz / B. Dyr. Kom. Kasy Oszczęd. M. Sanoka / Honor. Członek Sokoła i Katol. Czytelni Mieszczańskiej / B. Prezes Rady Nadzor. Kółka Roln. w Sanoku / ¤ 20.XI.1859. † 5.II.1936. Ave Maria!.

Przypisy

  1. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 74.
  2. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 129.
  3. http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=322&from=&dirids=1&ver_id=&lp=32&QI=
  4. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 31.
  5. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Struktury organizacyjne miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 380.
  6. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 32.
  7. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 36.
  8. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku (pol.). www.zozsanok.pl. [dostęp 2012-12-09]. (pdf) s. 32.
  9. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Opieka społeczna i zdrowotna, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 469.
  10. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 396.
  11. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 382.
  12. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 383.
  13. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 51 z 18 grudnia 1904. 
  14. Edward Zając, Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka, Sanok 2002, s. 75.
  15. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 452.
  16. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 456.
  17. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 456.
  18. Lista członków z dniem 31 grudnia 1899. W: Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarz. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1899. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1900, s. 13.
  19. Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 12 marca 2014].
  20. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Życie kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 461.
  21. Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946 (pol.). www.sokolsanok.pl, 2009-11-29. [dostęp 2012-11-12].
  22. Sokół Sanok. Władze (pol.). www.sokolsanok.pl. [dostęp 2012-12-06].
  23. Lista członków z dniem 31 grudnia 1899. W: Sprawozdanie Wydziału Polskiego Towarz. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1899. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1900, s. 15.
  24. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 360.
  25. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 383.
  26. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 385.
  27. Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 21, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  28. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 101.
  29. Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 23, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  30. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 387.
  31. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 109.
  32. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 107.
  33. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 388.
  34. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. Rozwój przestrzenny miasta, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 389.
  35. Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 23, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  36. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 356.
  37. Alojzy Zielecki, W epoce autonomii Galicyjskiej. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku. Miasto w latach Wielkiej Wojny 1914–1918, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 491.
  38. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 133.
  39. Edward Zając, Struktury organizacyjne miasta, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 387.
  40. 95 lat temu rodziła się Polska. esanok.pl, 10 listopada 2013. [dostęp 27 grudnia 2013].
  41. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 109.
  42. Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku (pol.). cotg.pttk.pl. [dostęp 2013-07-30].
  43. „80 lat tradycji – od Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego do Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajoznawczego” (pol.). g2.sanok.pl. [dostęp 2013-07-30].
  44. Wojciech Sołtys, Życie gospodarcze, społecze i politycze. Środowisko kulturalne, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 617.
  45. Alojzy Zielecki, Opieka społeczna i zdrowotna. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 470.
  46. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka. Część druga, Sanok 2000, s. 129.
  47. Waldemar Bałda: Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka. Kraków: AB Media, 2012, s. 59. ISBN 978-83-935385-7-7.
  48. Wojciech Sołtys, Życie gospodarcze, społecze i politycze. Miasto i jego władze, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 514.
  49. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 10 maja 2014].
  50. Zabytkowe nagrobki (pol.). starecmentarze.sanok.pl. [dostęp 2013-08-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]