Fenkuł włoski
| Fenkuł włoski | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | selerowce |
| Rodzina | selerowate |
| Rodzaj | fenkuł |
| Gatunek | fenkuł włoski |
| Nazwa systematyczna | |
| Foeniculum vulgare Mill. Gard. Dict. Abr. ed. 4. 28 Jan 1754 |
|
| Synonimy | |
|
Feniculum Gilibert[2], |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Fenkuł włoski, koper włoski, koper słodki[5].(Foeniculum vulgare Mill.) – gatunek rośliny dwuletniej, czasem byliny, zaliczany do rodziny selerowatych (Apiaceae). Przez część botaników uważany za jedynego przedstawiciela rodzaju fenkuł (Foeniculum Mill.).
Spis treści |
[edytuj] Rozmieszczenie geograficzne
Występuje dziko w strefie śródziemnomorskiej oraz w Pakistanie, Iranie, Afganistanie[3]. Rozprzestrzenił się także jako gatunek zawleczony poza obszarami swojego rodzimego występowania: w Mikronezji, Australii, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, Meksyku, USA, na Hawajach, w Makaronezji oraz w Środkowej i Południowej Ameryce[3]. Jest uprawiany w wielu rejonach świata. W Polsce uprawiany jest rzadko i czasami przejściowo dziczejący (efemerofit).
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Roślina zielna osiągająca wysokość 90–200 cm.
- Łodyga
- Prosta, naga, drobno żebrowana, o silnym nalocie woskowym, rozgałęziona i ulistniona skrętolegle.
- Liście
- Trzykrotnie pierzaste, o odcinkach nitkowatych, ogonkowe o pochwiastej nasadzie.
- Kwiaty
- Drobne, żółte, zebrane w baldachy złożone na szczytach pędów. Kwiaty 5-krotne, 1 słupek, 5 pręcików.
- Owoc
- Rozłupnia rozpadająca się na dwie podłużnie jajowate, nagie rozłupki na wspólnej szypułce. Dojrzewa nierównomiernie.
- Korzeń
- Gruby, palowy, wrzecionowaty, barwy żółtawobiałej.
[edytuj] Podgatunki i odmiany[3]
- Foeniculum vulgare Mill. subsp. piperitum (Ucria) Cout. – koper włoski pieprzowy, we Włoszech uprawiany jako warzywo.
- Foeniculum vulgare Mill. subsp. vulgare var. vulgare – koper włoski zwyczajny, ma drobne owoce o ostrym smaku. Jest uprawiany jako roślina lecznicza.
- Foeniculum vulgare Mill. subsp. vulgare var. dulce (Mill.) Batt. – jaśniejsze, słodkawy smak
- Foeniculum vulgare Mill. subsp. vulgare var. azoricum (Mill.) Thell. – charakterystyczny smak i zapach, niejadalne
[edytuj] Zastosowanie
- Roślina uprawna. Uprawiana od wieków w różnych miejscach na świecie.
- Roślina lecznicza
- Surowiec zielarski: owoce. Zawierają 6% olejków, flawonoidy, związki białkowe, olej tłusty.
- Działanie: wiatropędnie, przeciwkaszlowo, przeciwskurczowo, pobudza wydzielanie żółci i soku żołądkowego.
- Roślina kosmetyczna. Napar może być stosowany do przemywania tłustej skóry. Olejek fenkułowy stosowany jest w mieszankach zapachowych dodawanych do past do zębów, płynów do płukania ust, mydeł i innych kosmetyków[6].
- Sztuka kulinarna: używany jako aromatyczna przyprawa do mieszanek ziołowych, dodatek do zup. Ma silny anyżkowy zapach.
- Roślina ozdobna. Bywa uprawiany jako kwiatowe obramowanie rabaty. Istnieje ozdobna odmiana 'Purpurascens' o drobno dzielonych liściach, brązowych za młodu[7].
[edytuj] Uprawa
Ma duże wymagania termiczne, preferuje ciepłe, dobrze nasłonecznione, osłonięte od wiatru miejsca. Strefy mrozoodporności 5-10[7]. Gleby o dużej zawartości próchnicy, przepuszczalne, o wysokiej zawartości składników pokarmowych i odczynie zasadowym. Rozmnaża się przez nasiona, które wysiewany na rozsadniku w kwietniu-maju. Plon z jednego hektara wynosi 1-2 ton.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
- ↑ Informacje o gatunku
- ↑ Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
- ↑ Bohumír. Hlava: Rośliny kosmetyczne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 108. ISBN 83-09-00765-5.
- ↑ 7,0 7,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
[edytuj] Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
