Fenomen bombajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Schemat przedstawiający molekularne podłoże fenomenu bombajskiego. Red blood cell – erytrocyt; N-acetyl galactozamine – N-acetylogalaktozamina; N-acetyl-glucosamine – N-acetyloglukozamina; h antigen – antygen h; fucose – fukoza; galactose – galaktoza

Fenomen bombajski, fenotyp Bombay – występowanie grupy krwi 0 (układ AB0) u osób mających geny odpowiedzialne za powstawanie grup A i B. Pomimo wystąpienia genów (oznaczanych zwykle jako IA lub IB) krew w kontakcie z surowicami wzorcowymi (służącymi do ustalania grupy krwi) nie ulega aglutynacji. Oprócz występujących zazwyczaj w osoczu osób z grupą krwi 0 przeciwciał anty-A i anty-B, w opisywanym fenotypie występują jeszcze przeciwciała anty-H.

Fenotyp opisał w 1952 roku dr Y. M. Bhende, pracujący w Bombaju, a większość pacjentów u których zidentyfikowano ten niezwykle rzadki fenotyp pochodzi z Indii i wyspy Reunion na Oceanie Indyjskim; stąd nazwa[1].

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Substancje grupowe (antygeny) układu AB0 to glikoproteiny występujące na erytrocytach, innych komórkach i nieraz też w płynach organizmu. W budowie cząsteczki glikoproteiny wyróżnia się część białkową i cukrową. Z częścią białkową łączy się bezpośrednio reszta N-acetyloglukozaminy, czyli przekształconej cząsteczki glukozy. Z 4. atomem tejże N-acetyloglukozaminy połączona jest terminalna galaktoza (cukier prosty, epimer glukozy). Ta zaś z kolei 2. atomem C łączy się z fukozą (dokładniej jest to α-L-fukoza), kolejnym zmodyfikowanym cukrem prostym. Te trzy reszty cukrowe razem z częścią białkową tworzą substancję grupową grupy 0 (antygen H), będącą substratem dla substancji grupowych grup A i B. Substancje grupowe grup A i B tworzone są przez dołączenie do 3. atomu C terminalnej galaktozy odpowiednio N-acetylogalaktozaminy albo galaktozy. N-acetylogalaktozamina powstaje przez modyfikację reszty galaktozy.

Geny IA lub IB z długiego ramienia 9. chromosomu (locus 9q34) kodują enzymy transferazy odpowiedzialne za przeniesienie reszty galaktozy lub N-acetylogalaktozaminy na cząsteczkę substancji grupowej grupy 0 (antygenu H) – łączą one wspomniane reszty cukrowe, tworząc wiązanie O-glikozydowe. Gdy nie występują, połączenie nie następuje i w konsekwencji krew ma grupę 0.

Istnieją jednak jeszcze dwa geny leżące na chromosomie 19, w locus 19 q13.3, niesprzężone z poprzednimi. Kodują one dwa homologiczne białka enzymu α-2-L-fukozylotransferazy, odpowiedzialne za przyłączenie fukozy do cząsteczki substancji grupowej, tak aby powstał antygen H. Bez jednego z tych dwóch genów antygen H nie może powstać (pozostaje tylko "niepełna" substancja grupowa – antygen h), tym samym substancje grupowe A i B nie powstają pomimo obecności enzymów, które mogłyby je stworzyć w obecności odpowiedniego substratu. W rezultacie krew ma grupę 0. W związku z tym powstają przeciwciała (regularne) dla obcych cząsteczek, z tym że tutaj obca jest także "zwykła" substancja grupowa grupy 0 (antygen H), stąd też dodatkowo występują przeciwciała anty-H.

Metodą analizy sprzężeń i przy użyciu markerów mikrosatelitarnych, geny FUT1 i FUT2 kodujące fukozylotransferazy zidentyfikowano w locus 19q13.3[2]. FUT1 i FUT2 oddalone sa od siebie o 35 kpz. Geny te ulegają ekspresji w różnych tkankach: FUT1 głównie w komórkach linii erytroidalnej, śródbłonku i neuronach obwodowego układu nerwowego, a FUT2 w nabłonkach, komórkach gruczołowych ślinianek i innych narządach egzokrynnych.

Ustalanie genotypu[edytuj | edytuj kod]

Brak prawidłowego genu H jest cechą recesywną, niedziałający gen oznacza się więc h.

Fenotyp określa się symbolami: 0_{h}^{A}, 0_{h}^{B}, 0_{h}^{AB}.

W celu ustalenia genotypu przeprowadza się badania poziomu transferaz tworzących substancje grupowe grup A i B, przeprowadza badania molekularne, a także analizę rodowodową.

Aspekt praktyczny[edytuj | edytuj kod]

Z powodu obecności regularnych przeciwciał anty-A, anty-B oraz anty-H ludzie z fenotypem Bombay nie mogą być biorcami krwi innej niż o fenotypie Bombay. Z powodu rzadkości występowania może to stanowić problem w sytuacji wymagającej przetoczenia krwi u tych pacjentów.

Przypisy

  1. Bhende YM, Deshpande CK, Bhatia HM, Sanger R, Race RR, Morgan WTJ, Watkins WM. A "new" blood group character related to the ABO system. „Lancet”. 1. 6714, s. 903-4, 1952. PMID 14918471. 
  2. Reguigne-Arnould I, Couillin P, Mollicone R, Fauré S, Fletcher A, Kelly RJ, Lowe JB, Oriol R. Relative positions of two clusters of human alpha-L-fucosyltransferases in 19q (FUT1-FUT2) and 19p (FUT6-FUT3-FUT5) within the microsatellite genetic map of chromosome 19. „Cytogenet Cell Genet”. 71. 2, s. 158-62, 1995. PMID 7656588. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Podstawy genetyki : dla studentów i lekarzy. Gerard Drewa, Tomasz Ferenc (red.). Wrocław: Urban & Partner, 2007. ISBN 8387944831.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.