Ferdynand Ossendowski
| Ferdynand Antoni Ossendowski | |
 Ferdynand Antoni Ossendowski |
|
| Data i miejsce urodzenia | 27 maja 1878, Lucyn |
| Data i miejsce śmierci | 3 stycznia 1945, Żółwin |
| Narodowość | polska |
| Dziedzina sztuki | literatura |
| Ważne dzieła | Lenin Cień Ponurego Wschodu : (za kulisami życia rosyjskiego) Zwierzęta, ludzie, bogowie (Przez kraj ludzi, bogów i zwierząt) |
| Odznaczenia | |
 |
|
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
 Teksty na Wikiźródłach |
|
 Cytaty w Wikicytatach |
|
| Ferdynand Antoni Ossendowski | |
 Lis |
|
| Rodzina | Ossendowscy |
| Rodzice | Marcin Ossendowski Wiktoria Bortkiewicz |
Ferdynand Antoni Ossendowski (ur. 27 maja 1876 w Lucynie, zm. 3 stycznia 1945 w Żółwinie)[1] – polski pisarz, dziennikarz, podróżnik, antykomunista, nauczyciel akademicki, członek Akademii Francuskiej, działacz polityczny, naukowy i społeczny.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Syn lekarza Marcina Ossendowskiego i Wiktorii z domu Bortkiewicz. Rodzina miała korzenie tatarskie, szlacheckie, herbu Lis[2]. Studiował nauki matematyczno-przyrodnicze w Petersburgu, a także chemię i fizykę w Paryżu; pracownik naukowy uniwersytetu w Petersburgu i profesor Uniwersytetu Technicznego w Tomsku. Nie pozostał jednak na uczelni, by poświęcić się karierze naukowej; jego pasją były podróże. W 1905 roku przeniósł się do Mandżurii, gdzie prowadził badania geologiczne. Za organizowanie protestów przeciw represjom w Królestwie Kongresowym skazany przez rosyjski sąd na półtora roku twierdzy. Odzyskał wolność w 1908 roku.
Podróżował po Kraju Ałtajskim na Syberii, pływał na statkach handlowych do Indii, Japonii i na Sumatrę. Relacje ze swoich podróży publikował.
W czasie wojny domowej w Rosji czynnie współpracował z dowództwem Białych; był m.in. doradcą admirała Kołczaka. Przekazał na Zachód tzw. dokumenty Sissona, które wykazywały, że Lenin był agentem wywiadu niemieckiego, a działalność partii bolszewickiej finansowana była za niemieckie pieniądze. Choć niektóre źródła uważają te dokumenty za sfałszowane[3], to fakt pomocy udzielonej Leninowi przez Niemieckie Naczelne Dowództwo jest pewny[4].
Powszechnie znany ze swojej antykomunistycznej postawy po upadku Kołczaka był poszukiwany przez bolszewicką policję polityczną (CzeKa). Dzięki niezwykłym zdolnościom przystosowawczym (m.in. znał biegle 7 języków obcych, w tym chiński i mongolski), udało mu się przedostać z kontrolowanej przez bolszewików Rosji do Mongolii. W jej stolicy Urdze został doradcą barona Ungerna, uważającego się za wcielenie Dżyngis Chana i walczącego przy pomocy zorganizowanej przez siebie Azjatyckiej Dywizji Konnej z bolszewikami. Wojska Ungerna dopuszczały się licznych mordów, głównie na bolszewikach i Żydach. Dane na temat roli, jaką Ossendowski odegrał w Mongolii, są okryte tajemnicą; była ona niewątpliwie dość istotna, sam jednak mówił na ten temat niechętnie.
Ossendowskiemu światową sławę przyniosła książka: „Zwierzęta, ludzie, bogowie”, która osiągnęła rekordową liczbę dziewiętnastu tłumaczeń na języki obce. Opisał w niej wspomnienia z ucieczki z Rosji ogarniętej chaosem rewolucji. Opis obejmuje podróż przez przez Omsk do Krasnojarska, zimę w tajdze, przeprawę do Mongolii i dalej przez Tybet do Chin.
Do Polski powrócił w roku 1922. W okresie międzywojennym zajmował się działalnością literacką, publikując wiele powieści, przeważnie w stylu „romansu podróżniczego”. Ukazało się 77 książek pisarza, 150 przekładów na 20 języków[5]. W 1936 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury „za zasługi na polu literatury podróżniczej”[6].
Pod koniec okupacji, w lutym 1943, wstąpił do konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego. Zmarł w Żółwinie w 1945 roku, tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej, pochowany na cmentarzu w Milanówku.
Ossendowski nigdy nie ujawnił żadnych szczegółów swojej działalności polityczno-wywiadowczej. Archiwum zostało skrupulatnie zniszczone przed jego śmiercią.
Ze względu na treść jego książki Lenin, fabularyzowanej biografii przywódcy rewolucji październikowej, niezwykle ostrej krytyki rewolucji i komunizmu, po zajęciu Polski przez Rosjan grób Ossendowskiego był pilnie poszukiwany. Po jego znalezieniu ekshumowano zwłoki, gdyż NKWD chciało się upewnić, czy osobisty wróg Lenina na pewno nie żyje[1][7][8][9].
[edytuj] Pamięć o pisarzu
Po wojnie skazany na zapomnienie, umieszczony w „zapisie cenzorskim”[10] – władze PRL zakazały publikowania prac Ossendowskiego. Wszystkie jego książki znajdujące się w bibliotekach były konfiskowane[potrzebne źródło]. Dopiero od roku 1989 jego prace mogą być w Polsce oficjalnie wydawane.
W 2004 władze Milanówka sfinansowały nowy nagrobek pisarza na miejscowym cmentarzu, jego imię nosi jeden z miejskich skwerów[5]. W 2006 wmurowano pamiątkową tablicę na domu przy ulicy Grójeckiej 27 na warszawskiej Ochocie, gdzie pisarz mieszkał w czasie wojny; wskutek protestów wspólnoty mieszkańców, usunięto z tablicy napis „antykomunista”[11]. W 2009 r. odsłonięto pamiątkową tablicę na domu pisarza w Nieszawie[12]. W Michalinie (dzielnica miasta Józefów) powstaje Muzeum Podróżników Polskich zawierające ekspozycję o podróżach pisarza[13].
[edytuj] Publikacje
- Chmura nad Gangesem
- Noc – Władywostok 1905
- W ludzkim pyle
- Cień ponurego Wschodu: za kulisami życia rosyjskiego – Warszawa 1923, Warszawa 1990
- W ludzkiej i leśnej kniei – Warszawa 1923
- Zwierzęta, ludzie, bogowie (Przez kraj ludzi, bogów i zwierząt) – Warszawa 1923, Poznań 1927, repr. Białystok 1991, ISBN 83-85183-04-3
- Cud bogini Kwan-Non: z życia Japonji – Poznań 1924
- Najwyższy lot – Warszawa 1924, Poznań [1928]
- Nieznanym szlakiem: nowele – Poznań 1924, .
- Za Chińskim Murem – Warszawa 1924
- Od szczytu do otchłani : wspomnienia i szkice – Warszawa 1925
- Orlica – Warszawa 1925, Poznań [1948], Warszawa 1957 (Iskry)
- Po szerokim świecie – Warszawa 1925
- Toreador w masce i inne opowieści – Poznań 1925
- Zbuntowane i zwyciężone – Warszawa 1925
- Czarny czarownik: relacja z wyprawy do Afryki – Warszawa 1926
- Płomienna Północ – Lwów 1926
- Pod smaganiem samumu – Poznań 1926
- Huragan – Warszawa 1927
- Niewolnicy słońca: podróż przez zachodnią połać Afryki podzwrotnikowej w l. 1925/26 r. – Poznań 1927
- Wśród Czarnych – Lwów 1927
- Na skrzyżowaniu dróg: nowele i szkice – Tczew 1928
- Pięć minut po północy – Poznań 1928
- Pod polską banderą – Lwów 1928
- Sokół pustyni – Poznań 1928 – na jej podstawie nakręcono film kinowy Głos pustyni (1932)
- Szkarłatny kwiat kamelii – Poznań 1928
- Wańko z Lisowa – Lwów 1928
- Życie i przygody małpki – Lwów 1928
- Lisowczycy: powieść historyczna – Poznań 1929, Warszawa 1990
- Lenin – Poznań 1930, reprint: Wydawnictwo Alfa, ISBN 83-7001-354-6
- Mali zwycięzcy: przygody dzieci w pustyni Szamo – Lwów 1930, Warszawa 1991, repr. Gdańsk [1991]
- Miljoner „Y”: powieść o dzielnym Murzynku-sierocie – Warszawa [ok. 1930]
- Czao-Ra – Warszawa 1931
- Gasnące ognie: podróż po Palestynie, Syrji, Mezopotamji – Poznań 1931
- Trębacz cesarski – Miejsce piastowe [1930]
- Zagończyk – Lwów 1931
- Zwierzyniec – Poznań 1931
- Okręty zbłąkane – Kraków 1932
- Syn Beliry – Warszawa 1932
- Daleka podróż boćka – Warszawa 1932
- Narodziny Lalki – Warszawa 1932
- Przygody Jurka w Afryce – Warszawa 1932
- Słoń Birara – Kraków 1932, Warszawa 1958 i 1990, a także ok. 2006 jako szósty tom kolekcji „Cała Polska Czyta Dzieciom”
- Staś emigrant – Warszawa 1932
- W krainie niedźwiedzi – Warszawa 1932
- Afryka, kraj i ludzie – Warszawa 1934
- Polesie – Poznań 1934
- Pożółkły list – Warszawa 1934
- Mocni ludzie – Lwów, Warszawa [1935], Wrocław, Warszawa [ok. 1946]
- Nauczycielka – Poznań 1935
- Skarb Wysp Andamańskich – Warszawa 1935
- W polskiej dżungli – Warszawa 1935
- Aldo – Poznań 1936
- Iskry spod młota – Poznań 1936
- Bajeczki niebajeczki – Częstochowa 1936
- Czarnoskórka – Poznań 1936
- Dimbo – 1936
- Drobnoludki i inne dziwy – Częstochowa 1936
- Grzmot – Poznań 1936
- Huculszczyzna: Gorgany i Czarnohora – Poznań 1936, Wrocław 1990
- Kraczka – Poznań 1936
- Kosmacz – Poznań 1936
- Miś i Chicha – Poznań 1936
- Popielatka – Poznań 1936
- Puszcze polskie – Poznań 1936
- Rudy zbój – Poznań 1936
- Szympansiczka – Poznań 1936
- Młode wino – Warszawa 1937
- Postrach gór – Warszawa 1937
- Szanchaj – Poznań 1937
- Biesy – Poznań 1938
- Orły podkarpackie – Przemyśl 1938
- Pierścień z krwawnikiem – Kraków 1938
- Pod sztandarami Sobieskiego – Warszawa 1938
- Zygzaki – Poznań 1938
- Biały kapitan – Poznań 1939, Kraków 1990
- Cztery cuda Polski – Warszawa 1939
- Karpaty i Podkarpacie – Poznań 1939, reprint Libra, ISBN 83-89183-30-9
- Jasnooki łowca – Kraków 1946
- Wacek i jego Pies – Poznań 1947
- Dzieje burzliwego okresu – Poznań [ok. 1950]
- Cadyk ben Beroki – Białystok 1992, ISBN 83-85174-19-2
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Biografia pisarza [w:] Ferdynand Antoni Ossendowski: Lenin. Warszawa: Alfa, 1990, s. 471. ISBN 8370013546.
- ↑ Wypowiedź Witolda Stanisława Michałowskiego w filmie Errata do biografii − Antoni Ferdynand Ossendowski, reż. Grzegorz Braun, TVP 2007.
- ↑ The Sisson Documents [w:] Lenin and German Assistance for the Bolshevik Revolution (ang.). The Modern History Project. [dostęp 10 sierpnia 2009].
- ↑ „A History of the Russion Secret Service” Richard Deacon, Collins Publishing Group, Glasgow (1987), p. 160-161.
- ↑ 5,0 5,1 Andrzej Pettyn: Spór o Ossendowskiego (pol.). Towarzystwo Miłośników Milanówka. [dostęp 10 sierpnia 2009].
- ↑ Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 262.
- ↑ „Kiedy bolszewicy wkroczyli do Polski, rozkopali grób Ossendowskiego, żeby sprawdzić, czy na pewno nie żyje” [za:] Maciej Szczepaniuk. Cenzorzy z Ochoty. „Rzeczpospolita”, 06. Warszawa: Presspublica. ISSN 0208-9130 (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2009].
- ↑ NKWD dokonało ekshumacji i ...„Aby mieć pewność, sprowadzono siłą dentystę i po dokonaniu identyfikacji i wykonaniu serii fotografii kazano zamknąć wieko i zasypać mogiłę.”... [za:] Michal Radoryski: Śmierć Ossendowskiego (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2009].
- ↑ ...„grabarz cmentarza w Milanówku, pamiętał, jak NKWD w 1945 roku, tuż po wkroczeniu Armii Czerwonej, nakazało mu wydobycie z grobu trumny, aby sprowadzony przemocą dentysta mógł stwierdzić, czy naprawdę nieboszczyk był tym, o kogo im chodziło.”... [za:] W. Michałowski, Syberyjski Lawrence (linki zewnętrzne).
- ↑ Zobacz Czarna Księga Cenzury PRL.
- ↑ Słowo antykomunista następowało po słowach pisarz, podróżnik [za:] Maciej Szczepaniuk, Cenzorzy z Ochoty, [za:] Maciej Szczepaniuk. Cenzorzy z Ochoty. „Rzeczpospolita”, 06. Warszawa: Presspublica. ISSN 0208-9130 (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2009].
- ↑ Przywracany pamięci (pol.). nieszawa.pl, 14-06-2009. [dostęp 10 sierpnia 2009].
- ↑ Jacek Kałuszko: Szlakiem Ferdynanda O. (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2009].
[edytuj] Bibliografia
- Witold Stanisław Michałowski: Tajemnica Ossendowskiego. Warszawa: ALFA, 1990, s. 168. ISBN 8370012582.
- Ludzie, zwierzęta i nowi bogowie: Krzysztof Dębnicki, National Geographic Polska, nr 1 (64) styczeń 2005.
- Witold Michałowski. „Ossendowski Antoni” W: Polski Słownik Biograficzny Tom XXIV (Olszamowski Bolesław – Padlewski Zygmunt) Warszawa 1979 ss. 381-385
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Uciekł z piekła (pol.). National Geographic, 30 czerwca 2009. [dostęp 10 sierpnia 2009].
- Ferdynand Ossendowski, „Lenin” – prezentuje Witold Michałowski (pol.). TVP. [dostęp 10 sierpnia 2009].
- Witold Stanisław Michałowski: Syberyjski Lawrence (pol.). Racjonalista, 18-05-2005. [dostęp 10 sierpnia 2009].
- Tablica ku czci Ferdynanda Antoniego Ossendowskiego w Warszawie po usunięciu napisu: antykomunista (po słowach) pisarz, podróżnik (pol.). [dostęp 11 sierpnia 2009].
