Fez (czapka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Młody Beduin z fezem

Fez (arab. tarbusz lub szaszijja) – nakrycie głowy o kształcie przypominającym ścięty stożek, wykonane z bordowego filcu i ozdobione czarnym frędzlem. Występują odmiany tego nakrycia głowy w innych kolorach i nieco zmodyfikowanych kształtach. Noszą je mężczyźni głównie w krajach muzułmańskich: poza Bliskim i Środkowym Wschodem w Pakistanie, Sri Lance, Indonezji i Malezji. Nazwa stosowana najczęściej w języku polskim pochodzi od marokańskiego miasta Fez, gdzie produkowano je co najmniej od XVIII wieku.

Kojarzony jest jednak głównie z Imperium Osmańskim, gdzie został wprowadzony urzędowo przez sułtana Mahmuda II (1808-1839), w związku z westernizacją ubioru. Wprowadzenie nakrycia głowy z daszkiem lub rondem byłoby w kraju muzułmańskim o tyle niepraktyczne, że przeszkadzałoby w wykonaniu prostracji (sadżda) w czasie modlitwy. Nakrycia głowy o kształcie podobnym do fezu były znane już wcześniej w Grecji, oraz wśród Słowian na Bałkanach. Fezy przyjęły się przede wszystkim w wojsku i administracji państwowej. Z początku noszono je niechętnie, z czasem stały się symbolem dostojeństwa. Świadczy o tym, np. zwrot w dialekcie syryjskim "alajja tarbusz" (arab. 'mam głowę nie od parady'). Na grobach w na terenie całego Imperium Osmańskiego umieszczano nakrycia głowy, które symbolizowały przynależność zmarłego do klasy społecznej lub grupy zawodowej. W języku tureckim zwrot "sapka giymek" (tur. 'zakładać kapelusz'), oznacza mniej więcej to samo, co polskie "stroić się w cudze piórka." W 1925 noszenie fezów zostało zakazane w Turcji przez prezydenta - paszę Mustafa Kemala (od 1935 roku Kemal Atatürk), również w ramach odrzucania osmańskiej przeszłości i ku wielkiej rozpaczy miejscowej ludności. Do polszczyzny trafiło określenie fezu – turecka czapeczka. Jest to określenie błędne, gdyż odrzucenie fezu było widomym znakiem akceptacji ideologii świeckiego, europejskiego z założeniach narodu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J.S. Łatka, Lehli znaczy Polak - Udział Karola Karskiego (1833-1914) w procesie przeobrażenia IMPERIUM OSMAŃSKIEGO w REPUBLIKĘ TURCJI, Kraków 2012, s. 97-83.