Figura retoryczna (muzyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Figura retoryczna w muzyce to np. struktura melodyczna, ale też użycie w określony sposób pauz, środków harmonicznych, a nawet świadome zastosowanie zakazanych, błędnych z punktu widzenia sztuki kompozytorskiej, harmonii i kontrapunktu, skoków melodycznych, nierozwiązanych czy nieprawidłowo rozwiązanych dysonansów itp., które mają za zadanie wyrażać z góry określone pojęcia, uczucia i emocje, np. ilustrując tekst, na którym oparta jest kompozycja.

Zarys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Początki retoryki muzycznej datuje się na XVI wiek, a okres największego rozkwitu na renesans i barok. Proces komponowania utworów w tym okresie przypominał układanie mowy. Kompozytor w celu wyrażenia emocji dobierał odpowiednie figury retoryczne i na tej podstawie tworzył muzykę. Rozwój i popularność retoryki muzycznej w tym okresie był związany z zainteresowaniem antykiem oraz z działalnością Cameraty florenckiej. Retoryka muzyczna została również opisana w "traktacie o muzyce retorycznej" (1606 r.) przez Joachima Burmeistera.

Wybrane figury retoryczne[edytuj | edytuj kod]

Figury emfatyczne - ilustrujące emocje w muzyce:

  • patopoja - następstwo półtonów, symbol bólu rozpaczy, cierpienia,
  • saltus duriusculus - skok zakłócający diatonikę, symbol fałszu, obłudy, także smutku, bólu i żałości,
  • passus duriusculus - interwał chromatyczny zakłócający diatonikę,
  • exclamatio - skok o interwał większy niż tercja (najczęściej seksta), błaganie, euforia, wybuch emocji,
  • interrogatio - interwał wznoszący się, symbol zapytania,
  • aposiopesis - pauza, symbol pustki, śmierci,
  • suspiratio - przerywanie dźwięków pauzami, symbol westchnienia, tęsknoty,
  • antitheton lub contrapositum - pasaż muzyczny wyrażający przeciwstawne uczucia (np. śmiech jednego bohatera i płacz drugiego),
  • ampliphicatio - nagromadzenie terminów opisujących obiekt,
  • multiplicatio - powtarzanie dysonansowego współbrzmienia.

Figury onomatopeiczne - naśladujące, ilustrujące dosłowne znaczenie słów:

  • assimilatio lub homoiosis - naśladowanie różnych odgłosów (np. śpiewu ptaków)
  • ascendus
  • descendus
  • fuga - figura, w której pierwszy głos był naśladowany przez kolejne głosy, służyła wyrażeniu pościgu lub ucieczki
  • tirata - naśladowanie gwałtownych zjawisk jak pioruny i grzmoty
  • circulatio - seria zwykle ośmiu nut tworzących na pięciolinii okrąg lub sinusoidę
  • figura krzyża - seria czterech nut układających się interwałami w krzyż na pięciolinii (np. e-h-H-e)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]