Filip I Burbon-Orleański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Filip I, książę Orleanu, zwany Monsieur
Philippe1erOrleans E.jpg
Coat of arms of Philippe, Duke of Anjou (future Duke of Orléans, brother of Louis XIV).png
książę Orleanu
Okres panowania od 1660
do 8 czerwca 1701
Dane biograficzne
Dynastia Burbonowie
Urodziny 21 września 1640
Saint-Germain-en-Laye
Śmierć 8 czerwca 1701
Saint-Cloud
Ojciec Ludwik XIII
Matka Anna Austriaczka
Żona 1. Henrietta Anna Stuart,
2. Elżbieta Charlotta z Palatynatu
Dzieci z Henriettą:
Maria Ludwika,
Filip Karol,
? (córka),
Maria Anna;
z Elżbietą:
Aleksander Ludwik,
Filip II,
Elżbieta Charlotta
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Filip I (ur. 21 września 1640 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 8 czerwca 1701 w Saint-Cloud), zwany Monsieur, książę orleański. Młodszy syn króla Francji Ludwika XIII i Anny Austriaczki, córki króla Hiszpanii Filipa III, brat króla Francji Ludwika XIV.

Tytuły[edytuj | edytuj kod]

Monsieur le prince, jedyny brat króla, syn Francji, książę Andegawenii, później książę Orleanu (od 1660 r.), de Chartres (od 1660 r.), de Valois (od 1660 r.), de Nemours (od 1672 r.), de Montpensier (od 1693 r.), de Châtellerault (od 1693 r.), de Saint-Fargeau (od 1693 r.) i de Beaupréau (od 1693 r.), par Francji.

Delfin Owernii (od 1693 r.) i książę de Dombes (od 1693 r.), książę de Joinville (od 1693 r.), hrabia de Dourdan i de Romorantin (od 1672 r.), hrabia de Mortain (od 1693 r.), hrabia de Bar-sur-Seine (od 1693 r.), wicehrabia d'Auge i de Domfront (od 1693 r.), markiz de Coucy i de Folembray (od 1672 r.), markiz de Mézières (od 1693 r.), baron de Beaujolais (od 1693 r.), pan de Montargis (od 1660 r.), kawaler Orderu Świętego Ducha (od 8 czerwca 1654 r.).

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Od urodzenia nosił tytuł księcia Anjou (Andegawenii). Jego matka od dzieciństwa przyzwyczajała go do noszenia damskich sukien, malowania twarzy i różnych kobiecych zajęć. Miało to na celu zdezawuowanie Filipa jako potencjalnego pretendenta do tronu Francji i umocnienie pozycji jego starszego brata. Anna Austriaczka postępowała tak, mając w pamięci liczne spiski swojego szwagra, Gastona Orleańskiego, przeciwko jej mężowi. Jako dorosły mężczyzna Filip zachował dawne nawyki. Odebrał również wszechstronne wykształcenie. Jednym z jego nauczycieli był François de La Mothe Le Vayer.

Od lewej: Filip, Ludwik XIV i Anna Austriaczka

Mianowany w 1661 r. księciem Orleanu i Valois, w 1672 r. księciem Nemours, a w 1695 r. księciem Montpensier, Filip był ponadto znakomitym wodzem. Często dowodził swojej odwagi i militarnych zdolności na polu bitwy. W 1667 r. brał udział w ataku wojsk francuskich na hiszpańskie Niderlandy podczas wojny dewolucyjnej. Został jednak odwołany z powrotem na dwór królewski zaraz po zakończeniu wojny. W 1672 r. ponownie stanął na czele armii. 11 kwietnia 1677 r. odniósł wielkie zwycięstwo w bitwie pod Cassel i zdobył Saint-Omer. Król Ludwik stał się podobno zazdrosny o sukcesy brata i odwołał go z frontu. Do końca życia książę nie dowodził już wojskiem.

Książę Filip Orleański

Filip miał dwie żony (Henriettę Annę Stuart i Elżbietę Wittelsbach), ale powszechnie znane były jego homoseksualne skłonności. Jeszcze jako młodzieniec, pod koniec lat 50. XVII w. zakochał się w Filipie de Lorraine-Armagnac (Kawalerze Lotaryńskim). Później utrzymywał licznych faworytów, co napawało obrzydzeniem jego pierwszą żonę. Nienawidziła ona zwłaszcza Lorraine-Armagnaca i w styczniu 1670 r. uprosiła u króla uwięzienie kawalera w zamku niedaleko Lyonu. Lorraine-Armagnac był następnie więziony w twierdzy If, a następnie wygnany do Rzymu. Jednak już w lutym prośby i protesty księcia Orleanu sprawiły, że król pozwolił mu wrócić na dwór.

Księżna Henrietta Anna zmarła w czerwcu 1670 r., nie bez podejrzeń o otrucie. Jako potencjalnych trucicieli wskazywano kochanków jej męża. Filip ożenił się ponownie z Elżbietą Charlottą von Pfalz-Simmern. Druga żona patrzyła przychylniejszym okiem na upodobania męża, aczkolwiek dochodziło między nimi do kłótni na temat stałej obecności faworytów Filipa w ich rezydencji.

W 1692 r. nie protestował kiedy Ludwik XIV ożenił swoją nieślubną córkę Franciszkę Marię z synem Filipa, również Filipem. Kilka lat później jednak, kiedy Ludwik XIV zaczął krytykować jego syna, Filip wystąpił w jego obronie z takim zapałem, że kamerdyner królewski wszedł do sypialni Ludwika i zwrócił braciom uwagę, że ich krzyki słyszy cały dwór królewski. Był to podobno jedyny przypadek, kiedy ktoś podniósł głos na Króla Słońce. Filip zmarł wkrótce po tej awanturze.

Rodzina Ludwika XIV. Filip: drugi z lewej

Filip był również kolekcjonerem sztuki oraz miał zmysł do interesów. Monsieur lubił dworskie życie, hazard, młodych mężczyzn i różne uroczystości. Pomimo iż liczne długi Filipa spłacał jego królewski brat, stosunki między Ludwikiem a Filipem były bardzo bliskie i bracia spędzali razem wiele czasu. Lojalność Orleańczyka nigdy nie była podawana w wątpliwość, co było wyjątkową postawą wśród francuskich książąt tej epoki. Postawę brata doceniał król Ludwik, który traktował Filipa, publicznie i prywatnie, z szacunkiem i wyrozumiałością.

Książę Orleanu zmarł w Saint-Cloud w 1701 r. w wyniku ataku apopleksji po kłótni z bratem.

Filip otrzymał od brata paryski Palais-Royal, który stał się siedzibą książąt Orleanu aż do czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

Małżeństwa i potomkowie[edytuj | edytuj kod]

31 marca 1661 r. w Paryżu poślubił Henriettę Annę Stuart, zwaną Minette (16 czerwca 1644 - 30 czerwca 1670), córkę króla Anglii i Szkocji Karola I i Henrietty Marii Burbon, córki króla Francji Henryka IV. Filip i Henrietta mieli razem syna i trzy córki:

21 listopada 1671 r. poślubił Elżbietę Wittelsbach, zwaną Liselotte (27 maja 1652 - 8 grudnia 1722), córkę Karola Ludwika, elektora Palatynatu Reńskiego, i Charlotty, córki Wilhelma V, landgrafa Hessen-Kassel. Filip i Elżbieta mieli razem dwóch synów i córkę:

Wywód przodków[edytuj | edytuj kod]

4. Henryk IV      
    2. Ludwik XIII
5. Maria Medycejska        
      1. Filip I
6. Filip III Habsburg    
    3. Anna Austriaczka    
7. Małgorzata Habsburg
córka Karola Styryjskiego
     
 

Filip w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Postać Filipa pojawia się w filmie Rolanda Joffé Vatel z 2000 r. W postać Filipa wcielił się Murray Lachlan Young. Filip przedstawia księcia jako homoseksualistę otoczonego kochankami. W jednej z pierwszych scen filmu irytuje tytułowego bohatera (granego przez Gerarda Depardieu), kiedy proponuje pomocnikowi kuchennemu, Colinowi, przejście na swój dwór. Później jednak książę ostrzega Vatela przed spiskiem jaki zawiązał przeciw niemu markiz de Lauzun. Postać Filipa przedstawiono również we francuskim musicalu "Le Roi Soleil", który miał swoją premierę w 2005 roku.


Poprzednik
nowa kreacja
Blason Geoffroy Plantagenet.svg Książę Andegawenii
1640-1661
Blason Geoffroy Plantagenet.svg Następca
powrót do domeny królewskiej
Poprzednik
nowa kreacja
Blason duche fr Orleans (moderne).svg Książę Orleanu
1660-1701
Blason duche fr Orleans (moderne).svg Następca
Filip II
Poprzednik
nowa kreacja
Armoiries Savoie-Nemours.svg Książę Nemours
1672-1701
Armoiries Savoie-Nemours.svg Następca
Filip II
Poprzednik
Anna
Armoiries Montpensier Moderne.svg Książę Montpensier
1693-1701
Armoiries Montpensier Moderne.svg Następca
Filip II