Filip I wołogoski
| Filip I wołogoski |
|
 |
|
| książę pomorski | |
| Okres panowania | od 1531 do 1532 |
| Poprzednik | Jerzy I, Barnim IX Pobożny |
| Następca | Podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie |
| książę szczeciński | |
| Okres panowania | od 1531 do 1532 |
| Poprzednik | Jerzy I pomorski, Barnim IX Pobożny |
| Następca | Podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie |
| książę wołogoski | |
| Okres panowania | od 1532 do 1560 |
| Poprzednik | Wyodrębnione w drodze podziału Księstwa Pomorskiego |
| Następca | Jan Fryderyk, Bogusław XIII |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Gryfici |
| Urodzony | 14/15 lipca 1515 w Szczecinie |
| Zmarł | 14 lutego 1560 w Wołogoszczy |
| Ojciec | Jerzy I pomorski |
| Matka | Amelia palatyńska |
| Żona | Maria saska |
| Dzieci | Jerzy II, Jan Fryderyk, Bogusław XIII, Ernest Ludwik, Amelia, Barnim X Młodszy, Eryk III, Małgorzata, Anna, Kazimierz VII |
Filip I, zwany Pobożnym (ur. 14/15 lipca 1515[1] w Szczecinie, zm. 14 lutego 1560 w Wołogoszczy[2]) – syn Jerzego I, księcia pomorskiego, szczecińskiego i wołogoskiego oraz Amelii palatyńskiej.
Spis treści |
Życie i panowanie[edytuj]
Był drugim dzieckiem i zarazem drugim synem (najstarszym, który dożył wieku dojrzałego) księcia Jerzego I i Amelii palatyńskiej. Imię otrzymał po ojcu matki, palatynie reńskim Filipie Wittelsbachu, z którego gościny korzystał podczas studiów w Heidelbergu. Po śmierci ojca w 1531 stał się współwładcą księstwa pomorskiego u boku swego stryja Barnima IX Pobożnego[3].
W wyniku podziału księstwa, do którego doszło 21 października 1532 został księciem wołogoskim panującym nad ziemiami na zachód od Odry i na Rugii. Dodatkowo w 1541 przyłączył do swego władztwa ziemie między Tywą a Odrą, Gryfino oraz komturię swobnicką[4].
13 grudnia 1534 podczas obrad sejmu ziemskiego w Trzebiatowie – Filip I i Barnimem IX wprowadzili luteranizm na Pomorzu Zachodnim, jako religię państwową[5][3][6]. Zmiana religii (konwersja), mimo sprzeciwu większości obradujących, nastąpiła na skutek decyzji jaką podjęli książęta pomorscy, którzy skorzystali z przysługujących im przywilejów[7]. Reformacja na Pomorzu Zachodnim przewidywała m.in. sekularyzację dóbr kościelnych oraz utworzenie Pomorskiego Kościoła Ewangelickiego[8].
W ślad za sojuszem pomorsko-saskim z 1535 doszło w roku następnym do ślubu Filipa I, z córką elektora saskiego. Najpierw, 26 lutego 1536 doszło do wymiany obrączek i ślubu cywilnego, natomiast w dniu następnym, tj. 27 lutego została przez M. Lutra odprawiona uroczysta msza ślubna, w miejscowości Torgau[9].
W 1537 przystąpił do Związku szmalkaldzkiego, który od 27 lutego 1537 zrzeszał protestanckich książąt przeciw katolickiemu cesarzowi Karolowi V Habsburgowi. Wraz z Barnimem IX został w późniejszym czasie oskarżony przez cesarza o zdradę, która została wybaczona dzięki wstawiennictwu króla polskiego Zygmunta Starego[3].
W czasie swojego panowania w Księstwie Wołogoskim zreorganizował zarządzanie dobrami książęcymi, dzięki czemu powiększył znacznie dochody państwa i wzmocnił obronność kraju (przebudował m.in. zamek w Wkryujściu[7]). Dbał również o rozwój nauki. Zorganizował m.in. bibliotekę na zamku w Wołogoszczy oraz przyczynił się do utworzenia Pedagogium w Szczecinie[3].
Książę Filip zmarł 14 lutego 1560 w Wołogoszczy, w wieku 45 llat. Został pochowany tamże 21 lutego, w kościele parafialnym pod wezwaniem św. Piotra i Pawła[4][7]. Jego księstwo odziedziczyli dwaj najstarsi synowie, tj. Jan Fryderyk i Bogusław XIII. Do czasu uzyskania wieku sprawnego pozostawali pod opieką m.in. Barnima IX Pobożnego[10].
Rodzina[edytuj]
Filip I wołogoski był żonaty z Marią, córką Jana, elektora saskiego i Małgorzaty (Anhalt)[2]. Z małżeństwa pochodziło liczne potomstwo:
- Jerzy II (ur. 13 lutego 1540, zm. 16 listopada 1544) – zmarł w wieku dziecięcym,
- Jan Fryderyk (ur. 27 sierpnia 1542, zm. 9 lutego 1600) – książę wołogoski i szczeciński,
- Bogusław XIII (ur. 9 sierpnia 1544, zm. 7 marca 1606) – książę wołogoski i szczeciński; książę na Bardzie, Nowopolu, Lęborku, Darłowie i Bytowie,
- Ernest Ludwik (ur. 1 listopada 1545, zm. 17 czerwca 1592) – książę wołogoski,
- Amelia (ur. 28 stycznia 1547, zm. 16 września 1580) – prawdopodobnie mniszka,
- Barnim X Młodszy (ur. 15 lutego 1549, zm. 1 września 1603) – książę na Darłowie, Bytowie i Bukowie; książę szczeciński,
- Eryk III (ur. 22 sierpnia 1551, zm. 12/13 grudnia 1551) – zmarł w wieku niemowlęcym,
- Małgorzata (ur. 19 marca 1553, zm. 5 września 1581) – żona Franciszka II, księcia sasko-lauenburskiego,
- Anna (ur. 18 września 1554, zm. 10 września 1626) – żona Ulryka III, księcia meklemburskiego na Güstrowie i Schwerinie,
- Kazimierz VII (ur. 22 marca 1557, zm. 10 maja 1605) – książę na Darłowie i Bytowie; książę szczeciński[11].
W literaturze przedmiotu – Filipowi I i Marii saskiej przypisywano również syna Filipa II i Zofię. Genealogia odrzuca te filiacje z powodu braku dostatecznych danych źródłowych[12], podobnie jak domniemanego nieślubnego syna Ludwika I, pana na Putbusie (ur. 1549, zm. 10 sierpnia 1594), syna Jerzego I i Anny Katarzyny, hrabianki Hohenstein na Vierraden. Do dziś źródła nie potwierdzają, aby zachodził jakikolwiek konkubinat pomiędzy księciem wołogoskim a Anną Katarzyną[13].
Genealogia[edytuj]
| Bogusław X ur. 28 lub 29 V 1454 zm. 5 X 1523 |
Anna Jagiellonka ur. 12 III 1476 zm. 12 VIII 1503 |
Filip ur. ? zm. ? |
Małgorzata bawarska ur. ? zm. ? |
||||||||||
| Jerzy I pomorski ur. 11 IV 1493 zm. na przeł. 9/10 V 1531 |
Amelia palatyńska ur. 25 VII 1490 zm. 6 I 1525 |
||||||||||||
| Maria saska ur. 15 XII 1516 zm. w okr. 5–7 I 1583 OO 26 II 1536 |
Filip I wołogoski (ur. 14/15 VII 1515, zm. 14 II 1560) |
||||||||
| Jerzy II ur. 13 II 1540 zm. 16 XI 1544 |
Jan Fryderyk ur. 27 VIII 1542 zm. 9 II 1600 |
Bogusław XIII ur. 9 VIII 1544 zm. 7 III 1606 |
Ernest Ludwik ur. 1 XI 1545 zm. 17 VI 1592 |
Amelia ur. 28 I 1547 zm. 16 IX 1580 |
|||||
| Barnim X Młodszy ur. 15 II 1549 zm. 1 IX 1603 |
Eryk III ur. 22 VIII 1551 zm. 12/13 XII 1551 |
Małgorzata ur. 19 III 1553 zm. 5 IX 1581 |
Anna ur. 18 IX 1554 zm. 10 IX 1626 |
Kazimierz VII ur. 22 III 1557 zm. 10 V 1605 |
|||||
Przypisy
- ↑ Urodziny nastąpiły w nocy z 14 na 15 VII, nie wiadomo dokładnie o której godzinie, część źródeł przekazuje godzinę 2 po północy. Por. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, T. II, ss. 160-165 oraz E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 438-440.
- ↑ 2,0 2,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 438-440.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 111.
- ↑ 4,0 4,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 438.
- ↑ v. Bülow: Philipp I., Herzog von Pommern-Wolgast (niem.). [dostęp 2012-03-30].
- ↑ S. Wesołowska, Szkic do dziejów szkolnictwa w Trzebiatowie od XIV wieku do czasów współczesnych, [w:] W. Łysiak (pod red.), Trzebiatów – historia i kultura II, s. 81.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 U. Madsen: Philipp I. Herzog von Pommern-Wolgast (niem.). [dostęp 2012-03-30].
- ↑ Inicjatorem wprowadzenia nowej religii był Jerzy I, książę pomorski, szczeciński i wołogoski. Za: J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, ss. 239–240.
- ↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 438-439.
- ↑ J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 200.
- ↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 449-458, 460-464.
- ↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 464-465.
- ↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 459-460.
Bibliografia[edytuj]
Opracowania[edytuj]
- Kozłowski K., Podralski J., Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985, ISBN 83-03-00530-8.
- Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, T. II, Szczecin 1995, ISBN 83-902780-0-6.
- Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.
- Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.
- Wesołowska S., Szkic do dziejów szkolnictwa w Trzebiatowie od XIV wieku do czasów współczesnych, [w:] Łysiak W. (pod red.), Trzebiatów – historia i kultura II, Poznań 2001, ISBN 83-87437-08-5.
Opracowania online[edytuj]
- v. Bülow, Philipp I., Herzog von Pommern-Wolgast (niem.) [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-03-30].
- Madsen U., Philipp I. Herzog von Pommern-Wolgast (niem.), [dostęp 2012-03-30].
| Poprzednik Jerzy I pomorski, Barnim IX Pobożny |
 |
książę pomorski 1531-1532 |
|
Następca Podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie |
| Poprzednik Jerzy I pomorski, Barnim IX Pobożny |
|
książę szczeciński 1531-1532 |
|
Następca Podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie |
| Poprzednik Wyodrębnione w drodze podziału Księstwa Pomorskiego |
|
książę wołogoski 1532-1560 |
|
Następca Jan Fryderyk, Bogusław XIII |
