Filipiny
| Republika ng Pilipinas Republic of the Philippines Republika Filipin |
|||||
|
|||||
| Hymn: Lupang Hinirang | |||||
.svg) |
|||||
| Język urzędowy | filipiński, angielski | ||||
| Stolica | Manila | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Benigno Aquino III | ||||
| Szef rządu | prezydent Benigno Aquino III | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
72. na świecie 300 000 km² 1830 km² (0,61%)[1] |
||||
| Liczba ludności (2011) • całkowita • gęstość zaludnienia |
12. na świecie 92 340 000[2]308 osób/km² |
||||
| PKB (2011) • całkowite • na osobę |
224,8 mld[3] USD 2345[3] USD |
||||
| PKB (PPP) (2011) • całkowite • na osobę |
391,1 mld[3] USD 4080[3] USD |
||||
| Jednostka monetarna | peso filipińskie (PHP) | ||||
| Niepodległość | od USA 4 lipca 1946 |
||||
| Religia dominująca | rzymski katolicyzm | ||||
| Strefa czasowa | UTC +8 | ||||
| Kod ISO 3166 | PH | ||||
| Domena internetowa | .ph | ||||
| Kod samochodowy | RP | ||||
| Kod samolotowy | RP | ||||
| Kod telefoniczny | +63 | ||||
| Terytoria autonomiczne | Muzułmańskie Mindanao | ||||
 |
|||||
Filipiny, oficjalnie Republika Filipin (fil.: Pilipinas, Republika ng Pilipinas, ang.: Philippines, Republic of the Philippines ) – państwo wyspiarskie w południowo-wschodniej Azji, położone na Archipelagu Filipińskim na Oceanie Spokojnym. Od północy Filipiny oblewane są wodami cieśniny Luzon, od zachodu wodami Morza Południowochińskiego. Archipelag oddzielony od wyspy Borneo Morzem Sulu oraz Morzem Celebes od pozostałych wysp Indonezji. Od wschodu Filipiny otoczone są wodami Morza Filipińskiego. Położenie w strefie klimatu równikowego powoduje, że Filipiny narażone są na częste tajfuny. Bliskość pacyficznego pierścienia ognia naraża je na częste trzęsienia ziemi. Jest to jednak jeden z najbogatszych obszarów na świecie pod względem bioróżnorodności. Cały archipelag składa się z 7107 wysp, lecz najczęściej dzieli się go na trzy główne jednostki: Luzon, Visayas i Mindanao. Stolicą Filipin jest Manila.
Z ok. 92 milionami mieszkańców Filipiny zajmują 12. miejsce pośród najbardziej zaludnionych państw świata. Dodatkowe 11 milionów Filipińczyków żyje poza granicami kraju. Wyspy charakteryzują się dużym zróżnicowaniem etnicznym i kulturowym. Jednymi z pierwszych, którzy osiedlili się na archipelagu w czasach prehistorycznych byli Negryci. Później przybyły na Filipiny ludy austronezyjskie, razem z którymi dotarły malajskie, hinduskie i islamskie wpływy kulturowe. Wraz z rozwojem handlu pojawiły się także chińskie wpływy kulturowe.
Pojawienie się Ferdynanda Magellana w 1521 roku zapoczątkowało erę dominacji hiszpańskiej. Do końca XVI wieku niemal cały archipelag został podbity przez Hiszpanię i przekształcony w jej kolonię. Sukcesem zakończyła się chrystianizacja prawie całej ludność Filipin. Pod koniec XIX wieku nastąpiły w krótkim czasie po sobie powstanie antyhiszpańskie, wojna hiszpańsko-amerykańska i powstanie antyamerykańskie, które przyczyniły się do przejęcia kontroli nad Filipinami przez Amerykanów. W czasie II wojny światowej archipelag dostał się pod okupację japońską, która trwała do lipca 1945 roku, kiedy wojska Stanów Zjednoczonych ostatecznie wyparły Japończyków. W lipcu 1946 roku proklamowano niepodległość Filipin. Kilkudziesięcioletni okres dominacji amerykańskiej spowodował rozpowszechnienie języka angielskiego i kultury zachodniej. Po odzyskaniu niepodległości Filipiny doświadczyły kilku burzliwych wydarzeń, które prowadziły, np. do obalenia dyktatury Ferdinanda Marcosa w 1986 roku, ale także pokazywały słabość państwa, jak druga rewolucja EDSA w 2001 roku.
Spis treści |
Etymologia [edytuj]
Nazwa Filipiny pochodzi od imienia króla Hiszpanii Filipa II Habsburga. W 1543 roku hiszpański odkrywca Ruy López de Villalobos nazwał wyspy Leyte i Samar Felipinas na cześć ówczesnego księcia Asturii. Ostatecznie dla całego archipelagu przyjęła się nazwa Las Islas Filipinas. Wcześniej Hiszpanie używali określeń Islas del Poniente (dosł. Wyspy Zachodu) lub San Lázaro – nazwy wymyślonej przez Ferdynanda Magellana[4][5][6][7][8].
Oficjalna nazwa Filipin zmieniała się kilkakrotnie w historii państwa. W czasie powstania antyhiszpańskiego w latach 1896–1898 Zgromadzenie Narodowe proklamowało utworzenie Republiki Filipińskiej (República Filipina). Od wybuchu wojny amerykańsko-hiszpańskiej i powstania antyamerykańskiego do momentu powstania Wspólnoty Filipin amerykańskie władze kolonialne używały nazwy Wyspy Filipińskie (Philippine Islands). W czasie rządów amerykańskich pojawiło się także określenie Filipiny, które z czasem przyjęło się jako popularna nazwa dla kraju[9]. Po uzyskaniu niepodległości oficjalna nazwa państwa to Republika Filipin.
Geografia [edytuj]
- Stolica Manila (ludność 1,7 mln w 2001 r.; z przyległymi miastami – tzw. Metro Manila – ok. 14,1 mln)
- Większe miasta: Quezon City, Davao, Caloocan, Cebu, Tarlac, Iloilo, Bacolod i Zamboanga
- Linia brzegowa: ok. 36 289 km (ok. 7107 wysp, z czego 880 zamieszkanych)
- Bogactwa naturalne: ropa naftowa, chrom, rudy żelaza, miedź, nikiel, srebro, złoto, sól kamienna, kobalt
- Klimat równikowy, gorący i wilgotny. Średnia temperatura: w styczniu 26 stopni C, w sierpniu 28 stopni C. Pora deszczowa (monsuny) od czerwca do listopada, pora sucha od grudnia do maja. Od lipca do listopada niebezpieczeństwo tajfunów.
- Najwyższy szczyt Apo 2954 m n.p.m.
- Największe jeziora: Laguna de Bay, Jezioro Lanao, Jezioro Taal.
- Grupy etniczne: Filipińczycy 95,5 proc., Chińczycy 1,5 proc., pozostali 3 proc.
Największe wyspy [edytuj]
- Luzon - 104 tys. km²
- Mindanao - 94,6 tys. km²
- Samar - 13,1 tys. km²
- Negros - 12,7 tys. km²
- Palawan - 11,7 tys. km²
- Panay - 11,5 tys. km²
- Mindoro - 9,7 tys. km²
- Leyte - 7,2 tys. km²
- Cebu - 4,4 tys. km²
- Bohol - 3,8 tys. km²
- Masbate - 3,3 tys. km²
Historia [edytuj]
W 1521 roku, portugalski odkrywca Ferdynand Magellan przybył na Filipiny i przyłączył je do Królestwa Hiszpanii[10]. Kolonizacja wysp rozpoczęła się od momentu pojawienia się na nich Miguela Lópeza de Legazpi, który przybył na nie z Meksyku w 1565 roku. Założył wówczas pierwszą europejską osadę Cebu. W 1571 roku została założona Manila jako stolica Hiszpańskich Indii Wschodnich.
W 1898 roku na Filipinach wybuchło powstanie przeciwko Hiszpanom. W konflikcie uczestniczyły Stany Zjednoczone, w efekcie czego przejęły one kontrolę nad krajem. W roku 1916 Filipiny uzyskały poszerzenie uprawnień, a w roku 1934 status niezależnej wspólnoty (Philippines Commonwealth). W 1942 roku Filipiny dostały się pod okupację japońską. Główną siłą oporu wobec najeźdźców był podporządkowany Komunistycznej Partii Filipin, Hukbalahap. W 1946 Filipiny uzyskały niepodległość. W 1965 prezydentem został Ferdinand Marcos. Po zakończeniu wojny, w 1948 roku wybuchło powstanie chłopskie zorganizowane przez partyzantów Hukbong, w dużej mierze wywodzących się z ruchu oporu w czasie okupacji. Powstanie zostało stłumione na początku lat 50. Głównym celem powstańców była reforma rolna i zerwanie stosunków z USA, której Filipiny były niegdyś kolonią.
W 1986 w kraju dokonał się pokojowy przewrót, w wyniku którego obalona została dyktatura Marcosa, a władzę objęła Corazon Aquino, zwyciężczyni wyborów prezydenckich. W latach 1992-1998 na stanowisku szefa państwa zasiadał Fidel Ramos. W 1998 odbyły się kolejne wybory prezydenckie, wygrane przez Josepa Estradę. W styczniu 2001 Estrada został pozbawiony urzędu po oskarżeniu go o malwersacje finansowe. Jego miejsce zajęła wiceprezydent Gloria Macapagal-Arroyo, która wygrała również wybory w 2004. W 2010 na stanowisku zastąpił ją Benigno Aquino III.
Ważniejsze daty [edytuj]
- Święto narodowe Dzień Niepodległości, 12 czerwca (1898 - uwolnienie spod panowania Hiszpanii)
Polityka [edytuj]
- Ustrój polityczny republika
- Parlament Izba Reprezentantów (248 miejsc), Senat (24 miejsca)
- Konstytucja z 2 lutego 1987, w mocy od 11 lutego 1987
- System prawny oparty na prawie hiszpańskim i anglo-amerykańskim, akceptuje się Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości z zastrzeżeniami.
Demografia [edytuj]
- Populacja: 92 337 852(spis 2010) , w 2012 szacunki podają populację Filipin na 103 775 000.
- Języki: Język filipiński (oficjalny, oparty na tagalog), angielski (oficjalny), hiszpański oraz 87 języków i dialektów używanych lokalnie
Podział religijny na Filipinach[11]
- Chrześcijanie - 90,2% w tym:
- Katolicyzm 82,7% (w tym Kościół rzymskokatolicki i narodowy Kościół starokatolicki),
-
- Protestantyzm 8,8%: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Chrystusowy, metodyzm i wiele innych,
- pozostali 8,5% (głównie lokalne wyznania chrześcijańskie)
.
Miasta [edytuj]
Metro Manila, zwane także Regionem Stołecznym, obejmuje właściwe miasto Manila oraz 15 sąsiednich miast i jedną gminę. Dziesięć z nich plasuje się na liście dwudziestu największych miast Filipin. Metro Manila liczy ok. 11 milionów mieszkańców i jest jedną z największych aglomeracji na świecie. Obszar Wielkiej Manili (Greater Manila), w skład którego wchodzą fragmenty pobliskich prowincji, liczy ok. 20 milionów mieszkańców[12][13]. Ważnymi ośrodkami miejskimi są także Davao i Cebu.
Poniższe zestawienie przedstawia dziesięć największych pod względem liczby ludności miast Filipin[14]:
| Największe miasta | Największe zespoły miejskie | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lp. | Miasto | Populacja | Wzrost pop. | Region |  Metro Manila  Metro Cebu |
||
| 1 | Quezon City | 2 679 450 | 2,53% | Region Stołeczny | |||
| 2 | Manila | 1 660 714 | 0,03% | Region Stołeczny | |||
| 3 | Caloocan | 1 378 856 | 2,53% | Region Stołeczny | |||
| 4 | Davao | 1 363 337 | 1,81% | Davao | |||
| 5 | Cebu | 798 809 | 2,16% | Central Visayas | |||
| 6 | Zamboanga | 774 407 | 3,54% | Zamboanga Peninsula | |||
| 7 | Antipolo | 633 971 | 5,22% | CALABARZON | |||
| 8 | Pasig | 617 301 | 2,29% | Region Stołeczny | |||
| 9 | Taguig | 613 343 | 4,07% | Region Stołeczny | |||
| 10 | Valenzuela | 568 928 | 2,23% | Region Stołeczny | |||
| Na podstawie spisu powszechnego 2007 | |||||||
Turystyka [edytuj]
Atrakcje turystyczne:
- lasy tropikalne
- liczne białe plaże
- rafy
- endemiczna fauna
Przypisy
- ↑ East & Southeast Asia :: Philippines (ang.). Central Intelligence Agency. [dostęp 2011-03031].
- ↑ Wynik z ostatniego spisu powszechnego z 2010 roku. National Statistics Office: The 2010 Census of Population and Housing (ang.). [dostęp 19-12-2012].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2011: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, October 2012 (ang.). [dostęp 19-12-2012].
- ↑ William Henry Scott (historian): Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society. Ateneo de Manila University Press, 1994, s. 6. ISBN 9715501354.
- ↑ Chapter 4. Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos. W: Oskar Spate: The Spanish Lake - The Pacific since Magellan, Volume I. Taylor & Francis, 1979, s. 97. ISBN 070990049X.
- ↑ The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration. American Geographical Society, 1967, s. 369.
- ↑ Encyclopedia of the Philippines, Volume 15. Wyd. 3rd. E.Floro, 1957, s. 46.
- ↑ The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800. Cambridge: Cambridge University Press, 1999, s. 12. ISBN 0521663709.
- ↑ Manuel L. Quezon III: The Philippines are or is? (ang.). The Daily Dose, 2005-03-28. [dostęp 2011-03-31].
- ↑ Gregorio F. Zaide, Sonia M. Zaide: Philippine History and Government, Sixth Edition. All-Nations Publishing Company, 2004.
- ↑ http://www.joshuaproject.net/countries.php
- ↑ Demographia World Urban Areas (World Agglomerations) (ang.). Demographia, 04-2011. [dostęp 2011-04-20].
- ↑ World: metropolitan areas (ang.). World Gazetteer, 2010. [dostęp 2011-04-20].
- ↑ 2007 Census of Population – Population and Annual Growth Rates by Region, Province, and City/Municipality: 1995, 2000, 2007 (ang.). National Statistics Office, 2007. [dostęp 2011-04-20].
Zobacz też [edytuj]
- podział administracyjny Filipin
- Benigno Aquino
- Corazon Aquino
- Ferdinand Marcos
- Imelda Marcos
- Douglas MacArthur
- Walden Bello
- Cmentarz Bohaterów w Taguig
- Ambasada Filipin w Polsce
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||||||||||
