Filozofia przyrody
Filozofia przyrody – dział filozofii zajmujący się formułowaniem wniosków filozoficznych wynikających z dokonań nauk przyrodniczych.
Filozofia przyrody, w odróżnieniu od filozofii nauki, nie zajmuje się krytyką i analizą metod badawczych stosowanych przez nauki przyrodnicze, lecz raczej stara się wyciągać daleko idące wnioski z dokonań tych nauk, przyjmując je za rodzaj pewnika.
Spis treści |
[edytuj] Zagadnienia
Filozofię przyrody dzieli się często na filozofię przyrody ożywionej i nieożywionej.
Zagadnienia występujące w filozofii przyrody to:
- czy życie mogło powstać z materii nieożywionej?
- czy świat ożywiony ewoluuje w konkretnym kierunku, czy też jest to proces raczej przypadkowy?
- czym jest materia w teorii strun, mechanice kwantowej i ogólnej teorii względności?
- jakie są cechy materii - np. przestrzenność, czasowość, zmienność, przygodność (materia pojawia się i znika, podlega skutkom i przyczynom, według np. Tomasza z Akwinu nie jest bytem koniecznym)?
- jakie wnioski dla filozofii wynikają z tego, że Wszechświat jest najprawdopodobniej skończony w czasie i przestrzeni?
- jaki był początek (Wielki Wybuch) i koniec (Wielki Krach, Wielkie Rozerwanie, śmierć cieplna Wszechświata) istnienia Wszechświata?
- czy istnienie Wszechświata ma cel?
- czy jest możliwe stworzenie teorii wszystkiego?
- czy jest możliwe całkowite poznanie Wszechświata?
[edytuj] Historia filozofii przyrody
[edytuj] Jońska filozofia przyrody
Jońska filozofia przyrody (zwana też szkołą milezyjską) reprezentuje archaiczny, grecki materializm żywiołowy zapoczątkowany przez Talesa z Miletu około VI-IV wieku p.n.e.. Podjęła pierwsze niemitologiczne, racjonalne próby wyjaśnienia natury, określanej jako physis. Oprócz Talesa, zalicza się do niej także Anaksymandra i Anaksymanesa.
[edytuj] Poglądy
- W ontologii reprezentowali monizm materialistyczny
- Świat ma jednorodną, materialną strukturę, jest zbiorem konkretnych ciał. Początkiem i zasadą świata, a zarazem właściwą naturą rzeczy jest przenikająca wszystko, wieczna pramateria (prasubstancja, prapierwiastek, pierwotny żywioł), która ulegając nieustannej przemianie - ożywia i różnicuje byt. Na tej zasadzie z jedności (pierwotnego żywiołu) powstaje różnorodność.
- Badania filozoficzne polegały na poszukiwaniu początku-zasady (arche) natury
- Tales z Miletu - pramaterią jest woda; wysnuł ten wniosek na podstawie potocznych obserwacji, według których woda jest ośrodkiem życia, z wody wywodzi się życie, a dzięki temu, że zmienia stany skupienia - występuje w każdej formie
- Anaksymander - apeiron (bezkres, nieskończoność, która nie ma zasady, zatem sama musi być zasadą)
- Anaksymenes - powietrze przenika wszystko wypełniając bezkres
- Heraklit - osnową wszechświata jest ogień; jest on przejawem dynamicznej energii (panta rei)
- Hylozoizm (hilozoizm) - atrybutem materii jest ruch, wszystko co jest - jest w ruchu, rozwija się, co jest objawem życia
- Panpsychizm - cała przyroda ma charakter dynamiczny i kreatywny, żyje, jest jednym wielkim organizmem.
- Koncepcja czasu cyklicznego - wszystko się powtarza
- W gnoseologii - racjonalizm
[edytuj] Średniowiecze
Średniowieczna philosophia naturalis była ona bezpośrednią kontynuacją myśli starożytnej. Początkowo była ona traktowana z pogardą (jak mówił Augustyn z Hippony wiedza studiowanie przyrody było czczą próżnością[1]), bądź z podejrzliwością. Głównym źródłem wiedzy o naturze było Pismo Święte, oraz Timajos Platona.
Odrodzenie XII wieku i badania nad odkrytymi pismami przyrodniczymi Arystotelesa spowodowały intensywny rozwój filozofii przyrody. Arystoteles uznany został najwyższym autorytetem w tej dziedzinie, a jego pisma (wraz z komentarzami starożytnych arystotelików) były nie tylko źródłem wiedzy o świecie, lecz także dostarczały pojęć za pomocą których ujmowano przyrodę, wskazywały, jak należy filozofować, oraz co jest dostępne poznaniu. Podobnie jak w innych obszarach filozofii, harmonijne połączenie myśli starożytnej z chrześcijaństwem było niemożliwe i z czasem doprowadziło do wykroczenia poza pisma antycznych autorów i rozwinięcia oryginalnych metod i rozwiązań.
Na kształt dyscypliny silnie wpłynęła także średniowieczna filozofia muzułmańska (np. Awerroes czy Awicenna). Arabskie przekłady i komentarze pism starożytnych były podstawowym źródłem dla filozofów średniowiecznych. Na znacznie wyższym poziomie stała też w krajach islamu medycyna, kosmologia i matematyka.
Problematyka średniowiecznej filozofii przyrody była bardzo szeroka. Obejmowała zarówno wyjaśnianie zjawisk obserwowalnych empirycznie (które później stały się przedmiotem badań nauk przyrodniczych, jak i samą strukturę świata, oraz jej związki z rzeczywistością pozazmysłową (a więc problematykę metafizyczną i teologiczną).
Do głównych problemów należały:
- problem struktury bytu: z czego składa się byt; jakie są jego podstawowe elementy; w jaki sposób łączą się one w złożone całości;
- problem struktury świata: jakie jest miejsce ziemi we wszechświecie; jakie jest ułożenie i charakter sfer niebieskich; czy świat jest jeden, czy też istnieje wielość światów; kosmologia (dwa modele alternatywne - arystotelejski i ptolomejski);
- problem wieczności świata i charakteru czasu;
- problem roli Boga we wszechświecie: czym jest wszechmoc Boga i jak się objawia; jak Bóg wpływa na działanie świata;
- problem ruchu i jego przyczyn;
- problem próżni (możliwość lub niemożliwość jej istnienia);
- problem relacji teologii i filozofii przyrody;
W przeszłości rozpowszechniony był pogląd, jakoby średniowieczna filozofia przyrody była czystą spekulacją religijną, pozbawioną większych wartości poznawczych. W opinii autorów renesansowych wracali oni do antycznych tradycji badawczych, porzuconych w średniowieczu[2]. Prace współczesnych historyków nauki i filozofii (m.in. Pierre'a Duhema czy Edwarda Granta) wykazały jednak, że to ze średniowiecza bierze swój początek nowożytna nauka.
Średniowieczni filozofowie przyrody badali "zwykły bieg rzeczy", a nie opisane w Biblii cuda[3]. Tym samym ufundowali podstawy fizyki, astronomii, biologii i matematyki. Pomimo istotnej różnicy między nauką średniowieczną a renesansową, widać też wyraźną ciągłość.
Do najważniejszych średniowiecznych filozofów przyrody zalicza się Jana Buridana, Mikołaja z Oresme, Rogera Bacona, Wilhelma Ockhama, Błażeja z Parmy czy Roberta Grosseteste.
[edytuj] Nowożytność
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
[edytuj] Filozofia współczesna
- Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
Przypisy
- ↑ Władysław Seńko: Jak rozumieć filozofię średniowieczną. Kęty: Antyk, 2001, s. 24 i d..
- ↑ Edward Grant: Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym. Warszawa: 2005, s. 11-14.
- ↑ Edward Grant: Średniowieczne podstawy nauki nowożytnej w kontekście religijnym, instytucjonalnym oraz intelektualnym. Warszawa: 2005, s. 255.
