Fiołek
Fiołek (Viola L.) – rodzaj roślin z rodziny fiołkowatych (Violaceae), liczący 400–500 gatunków, rosnących w umiarkowanej i subtropikalnej strefie półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest fiołek wonny (Viola odorata L.)[2].
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Byliny, rzadziej rośliny roczne, wyjątkowo półkrzewy i krzewy.
- Liście
- Pojedyncze, całobrzegie lub ząbkowane, z przylistkami.
- Kwiaty
- Pojedyncze, grzbieciste, wolnopłatkowe. Dolny płatek z ostrogą.
- Owoc
- Torebka; nasiona zwykle z elajosomem.
Systematyka [edytuj]
- Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)
Rodzaj sklasyfikowany do podrodziny Violoideae w obrębie rodziny fiołkowatych (Violaceae), prawdopodobnie siostrzanej dla męczennicowatych (Passifloraceae). Rodzina należy do obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales) i wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.
- Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd fiołkowce (Violales Perleb), rodzina fiołkowate (Violaceae Batsch), podrodzina Violoideae Burnett, plemię Violeae DC., podplemię Violinae Kitt. in A. Rich., rodzaj fiołek (Viola L.)[3].
- Gatunki flory Polski[4]
- fiołek alpejski (Viola alpina Jacq.)
- fiołek bagienny (Viola uliginosa Besser)
- fiołek biały (Viola alba Besser)
- fiołek bławatkowy (Viola cyanea Čelak.)
- fiołek błotny (Viola palustris L.)
- fiołek dacki (Viola dacica Borbás)
- fiołek drobny (Viola pumila Chaix)
- fiołek dwukwiatowy (Viola biflora L.)
- fiołek Kitaibela (Viola kitaibeliana Roem. & Schult.) – efemerofit
- fiołek kosmaty (Viola hirta L.)
- fiołek leśny (Viola reichenbachiana Jord. ex Boreau)
- fiołek mokradłowy (Viola stagnina Kit.)
- fiołek nibypsi (Viola montana L.)
- fiołek pagórkowy (Viola collina Besser)
- fiołek polny (Viola arvensis Murray)
- fiołek przedziwny (Viola mirabilis L.)
- fiołek psi (Viola canina L.)
- fiołek Rivina (Viola riviniana Rchb.)
- fiołek skalny (Viola rupestris F.W. Schmidt)
- fiołek torfowy (Viola epipsila Ledeb.)
- fiołek trójbarwny (Viola tricolor L. s.str.)
- fiołek trwały (Viola saxatilis F.W. Schmidt)
- fiołek wonny (Viola odorata L.)
- fiołek wyniosły (Viola elatior Fr.)
- fiołek żółty (Viola lutea Huds.)
- fiołek żółty sudecki (Viola lutea)
- fiołek ałtajski (Viola altaica Kwe.-Gawl)
- fiołek dłoniasty (Viola palmata L.)
- fiołek jednokwiatowy (Viola uniflora L.)
- fiołek kalaminowy (Viola calaminaria)
- fiołek kanadyjski (Viola canadensis L.)
- fiołek kapturkowaty (Viola cucullata Ait.)
- fiołek labradorski (Viola labradorica Schrank)
- fiołek mandżurski (Viola mandshurica W.Beck.)
- fiołek missouryjski (Viola missouriensis Greene)
- fiołek motylkowaty (Viola papilionaceae Pursh)
- fiołek nagi (Viola glabella Nutt.)
- fiołek okrągłolistny (Viola rotundifolia Mischr.)
- fiołek ogrodowy, bratek (Viola x wittrocckiana hort.)
- fiołek palczasty (Viola dactyloides Roem. et Schult.)
- fiołek pierwiosnkolistny (Viola primulifolia L.)
- fiołek pierzasty (Viola pinnata L.)
- fiołek powabny (Viola gracilis Sibth.)
- fiołek rogaty (Viola cornuta L.)
- fiołek senizyjski (Viola cenisis L.)
- fiołek sierocy (Viola orphanidis Boiss.)
- fiołek stopowaty (Viola pedata L.)
- fiołek strzałkowaty (Viola sagittata Ait.)
- fiołek transylwański (Viola jooi Janka)
- fiołek wapieniolubny (Viola calcarata L.)
- fiołek zgięty (Viola adunca Sm.)
Obecność w kulturze i symbolice [edytuj]
W powszechnej tradycji fiołek symbolizuje skromność, niewinność, cnotę, pokorę, wierność, stałość w uczuciach, szczerość, prawdę, tajemnicę, piękno, miłość, namiętność, aromat, wiosnę[6].
Według mitologii greckiej wyrósł z krwi Ajaksa Wielkiego lub wykastrowanego Attisa albo powstał z oddechu Io[6][7]. Był poświęcony Afrodycie i znienawidzony przez Persefonę[6]. W starożytnej Grecji fiołki wieńczyły głowy biesiadników (sądzono, iż chronią od upicia się i migreny) i zdobiły tyrsy podczas uczt[6]. W starożytnym Rzymie obchodzono święto ku czci duchów zmarłych, Violaria, kiedy to przystrajano groby fiołkami[8].
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-30].
- ↑ Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). [dostęp 2009-11-30].
- ↑ Crescent Bloom: Viola (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-11-30].
- ↑ 4,0 4,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland – a chekclist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0746-3.
- ↑ Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 79–80. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
- ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 220. ISBN 83-04-04673-3.
