Fitozaury
| Fitozaury | |
 Rutiodon |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | zauropsydy |
| Podgromada | diapsydy |
| Infragromada | archozauromorfy |
| (bez rangi) | Archosauriformes |
| (bez rangi) | ?archozaury |
| (bez rangi) | ?Crurotarsi |
| Rząd | Phytosauria von Meyer, 1861 |
| Rodzina | Phytosauridae Jaeger, 1828 |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Fitozaury (Phytosauria, syn. Parasuchia) – rząd archozaurów z kladu Crurotarsi o budowie pokrojowo przypominającej krokodyle. Obejmuje jedną rodzinę – Phytosauridae[1].
Fitozaury charakteryzowały się wydłużoną wąską głową z długim pyskiem uzbrojonym w liczne, stożkowate zęby (około 200) i nozdrzami przesuniętymi znacznie do tyłu. Kończyny rozstawione szeroko, przednie nieznacznie krótsze od tylnych dobrze przystosowane do chwytania i utrzymywania zdobyczy zakończone ostrymi pazurami. Ogon potężny, bocznie spłaszczony, służył do pływania, podczas którego kończyny prawdopodobnie były złożone wzdłuż ciała. Prawdopodobnie były także zdolne do szybkiego biegu na krótkie dystanse. Stopy szerokie, utrzymujące zwierzę na bagnistej ziemi. Mimo zewnętrznego podobieństwa nie są blisko spokrewnione z krokodylami. Najbardziej znacząca różnica między nimi a krokodylami to rozmieszczenie nozdrzy w czaszce. Fitozaury miały nozdrza umieszczone blisko głowy albo powyżej poziomu oczu podczas gdy krokodyle mają nozdrza umieszczone daleko w przodzie przy końcu pyska. Były też pokryte potężną tarczą z łusek. Wypełniały tę samą niszę, którą zajmują dzisiaj krokodyle prowadząc ziemnowodny tryb życia wzdłuż brzegów słodkowodnych jezior i rzek podczas późnego triasu. Sądząc po budowie pyska były głównie rybożerne. Osiągały przeciętnie od 3 do 8 metrów długości, niektóre gatunki dochodziły jednak nawet do 12 metrów. Były jednymi z większych lądowych drapieżników okresu triasowego. Prawdopodobnie wymarły podczas wymierania późnotriasowego. Nieliczne skamieniałości sugerują możliwość przetrwania niektórych fitozaurów do wczesnej jury (znany jedynie z zębów "Megalosaurus" terquemi z hettangu Francji[2], fragment żuchwy przypisywany fitozaurowi z rodzaju Mystriosuchus z Anglii[3]); jednak zdaniem Barretta i Xu (2012) część rzekomych skamieniałości jurajskich fitozaurów nie należy do przedstawicieli tej grupy, innych nie można jednoznacznie zidentyfikować, a jeszcze inne w rzeczywistości są kośćmi fitozaurów żyjących w triasie[4].
Według większości analiz filogenetycznych fitozaury są bazalnymi przedstawicielami Crurotarsi, linii archozaurów bliżej spokrewnionych z krokodylami niż z ptakami[5][6], jednak niektóre analizy sugerują, że Phytosauria w ogóle nie należą do archozaurów, lecz stanowią grupę dla nich siostrzaną[7].
Szczątki fitozaurów znajdowano w triasowych osadach Europy, Indii, Afryki Północnej i Ameryki Północnej. W Polsce licznie zachowały się w Krasiejowie[8].
Filogeneza [edytuj]
Kladogram fitozaurów[9]
Phytosauridae |--Parasuchus |--Paleorhinus `--Euphytosauridae |--Angistorhinus |--Brachysuchus `--Rutiodontinae |--Rutiodon |--Smilosuchus `--Pseudopalatinae |--Pseudopalatus |--Nicrosaurus `--Mystriosuchus
Lista [edytuj]
| Rodzaj | Status | Okres | Miejsce | Opis | Grafika |
|---|---|---|---|---|---|
| Nomen dubium | trias późny | Nazwa pochodzi stąd, że von Huene uważał, że wygląda jak starszy fitozaur Angistorhinus. Nazwa uznawana za nomen dubium. Podrodzina Pseudopalatinae |
|
||
| Poprawny | trias późny | ||||
|
†Arribasuchus |
młodszy synonim | nie dotyczy | nie dotyczy | Młodszy synonim Pseudopalatus. | |
| Nomen dubium | trias późny | Podrodzina Pseudopalatinae. Wiele szczątków opisanych jako Belodon zostało przypisane innym zwierzętom lub otrzymało własny rodzaj. | |||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | trias późny | ||||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | trias późny | Podrodzina Pseudopalatinae | |||
| Poprawny | trias późny | Podrodzina Pseudopalatinae | |||
| Poprawny | trias późny | Gatunki tradycyjnie zaliczane do tego rodzaju mogą tworzyć grad bazalnych fitozaurów, a nie klad[10]. Konieczne może się okazać przeniesienie części gatunków Paleorhinus do odrębnych rodzajów. | |||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | trias późny | Wg analizy kladystycznej Stocker (2010) jest to takson siostrzany do podrodziny Pseudopalatinae[10]. | |||
| Poprawny | |||||
| Poprawny | Podrodzina Pseudopalatinae | ||||
| Poprawny | Podrodzina Pseudopalatinae | ||||
| Poprawny | trias późny | ||||
| Poprawny |
Przypisy
- ↑ †Phytosauria – phytosaurs (ang.). Mikko's Phylogeny Archive. [dostęp 3 maja 2011].
- ↑ Eric Buffetaut, Gilles Cuny, Jean Le Loeuff. French dinosaurs: the best record in Europe?. „Modern Geology”. 16, s. 17–42, 1991 (ang.).
- ↑ Michael W. Maisch, Martin Kapitzke. A presumably marine phytosaur (Reptilia: Archosauria) from the pre-planorbis beds (Hettangian) of England. „Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie – Abhandlungen”. 257 (3), s. 373–379, 2010. doi:10.1127/0077-7749/2010/0076 (ang.).
- ↑ Paul M. Barrett i Xu Xing. The enigmatic reptile Pachysuchus imperfectus Young, 1951 from the Lower Lufeng Formation (Lower Jurassic) of Yunnan, China. „Vertebrata PalAsiatica”. 50 (2), s. 151–159, 2012 (ang.).
- ↑ Paul C. Sereno. Basal archosaurs: phylogenetic relationships and functional implications. „Society of Vertebrate Paleontology Memoir”. 2, s. 1–53, 1991. doi:10.1080/02724634.1991.10011426 (ang.).
- ↑ Stephen L. Brusatte, Michael J. Benton, Julia B. Desojo, Max C. Langer. The higher-level phylogeny of Archosauria (Tetrapoda: Diapsida). „Journal of Systematic Palaeontology”. 8 (1), s. 3–47, 2010. doi:10.1080/14772010903537732 (ang.).
- ↑ Sterling J. Nesbitt. The early evolution of archosaurs : relationships and the origin of major clades. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 352, s. 1–292, 2011 (ang.).
- ↑ Jerzy Dzik. A new Paleorhinus fauna in the early Late Triassic of Poland. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 21 (3), s. 625–627, 2001 (ang.).
- ↑ Phytosauridae (ang.). Palaeos. [dostęp 3 maja 2011].
- ↑ 10,0 10,1 Michelle R. Stocker. A new taxon of phytosaur (Archosauria: Pseudosuchia) from the Late Triassic (Norian) Sonsela Member (Chinle Formation) in Arizona, and a critical re-evaluation of Leptosuchus Case 1922. „Palaeontology”. 53 (5), s. 997–1022, 2010. doi:10.1111/j.1475-4983.2010.00983.x (ang.).
