Flaga Rzeczypospolitej Polskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Flaga Polski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flaga Polski
 Flaga narodowa[a]
Flaga narodowa Flaga narodowa[a]
Wersje
 Bandera cywilna i państwowa[a]
Bandera cywilna i państwowa Bandera cywilna i państwowa[a]
 Bandera wojenna[a]
Bandera wojskowa Bandera wojenna[a]
Informacje
W oryginale Flaga Rzeczypospolitej Polskiej
W użyciu Zwykła i de jure wersja flagi Flaga narodowa
Flaga narodowa
Proporcje 5:8[1][2]
Wprowadzona 1 sierpnia 1919[1][2]
Opis flagi Flaga złożona z dwóch poziomych pasów: białego oraz czerwonego[1][2]
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Flaga Rzeczypospolitej Polskiej (Flaga Polski) – jest jednym z symboli państwowych Rzeczypospolitej Polskiej.

Według ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych[3] jest nią prostokątny płat tkaniny o barwach Rzeczypospolitej Polskiej i proporcji 5:8, umieszczony na maszcie. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, za flagę Polski uważany jest wariant z godłem Polski, umieszczonym pośrodku białego pasa.

Barwy Rzeczypospolitej Polskiej stanowią składniki flagi państwowej Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa stanowi, że barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony, ułożone w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości, z których górny jest koloru białego, a dolny koloru czerwonego.

Od 2004 roku 2 maja jest w Polsce oficjalnie obchodzony jako Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej.

Znaczenie heraldyczne barw polskiej flagi[edytuj | edytuj kod]

Flaga Rzeczypospolitej Polskiej na wietrze

Barwy flagi złożone z dwóch poziomych pasów: białego oraz czerwonego są odwzorowaniem kolorystyki godła państwowego, który stanowi orzeł biały na czerwonym polu. Zgodnie z zasadami heraldyki pas górny reprezentuje białego orła, a dolny czerwone pole tarczy herbowej[4]. Kolory te według symboliki używanej w heraldyce mają następujące znaczenie:

  • Koloru białego używa się w heraldyce jako reprezentację srebra. Oznacza on także wodę, a w zakresie wartości duchowych czystość i niepokalanie.
  • Kolor czerwony jest symbolem ognia i krwi, a z cnót oznacza odwagę i waleczność[4].

Historia polskiej flagi[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie polską barwą narodową był karmazyn, stanowiący symbol dostojeństwa i bogactwa, a zarazem uważany za najszlachetniejszy z kolorów. Z uwagi na cenę barwnika – koszenili uzyskiwanej z larw czerwca polskiego, mało kto mógł sobie na niego pozwolić, dlatego też był on wykorzystywany jedynie przez najbogatszą szlachtę i dostojników państwowych.

Chorągiew Królestwa PolskiegoOrzeł biały na czerwonym polu

Na pierwszych flagach i sztandarach reprezentujących Królestwo Polskie widniał biały orzeł w koronie na czerwonym tle. Jan Długosz opisując przygotowania do bitwy pod Grunwaldem pisze o „chorągwi wielkiej, na której wyszyty był misternie orzeł biały z rozciągnionemi skrzydły, dziobem rozwartym i z koroną na głowie, jako herb i godło całego Królestwa Polskiego”[1].

Barwami królewskimi Rzeczypospolitej Obojga Narodów był sztandar złożony z trzech pasów: dwóch czerwonych umieszczonych w dole i na górze oraz oddzielającym go pasie białym, na których umieszczano zwykle czterodzielny Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów o czerwonym tle zawierający dwa pola przedstawiające białego Orła w koronie, czyli symbol Korony i dwa z wizerunkiem Pogoniherbu Litwy. Na tarczy sercowej znajdował się najczęściej herb rodowy aktualnie panującego monarchy.

Sebastian Sobieskichorąży wielki koronny, podczas ceremonii w Krakowie w 1605

Barwy biała i czerwona zostały uznane za narodowe po raz pierwszy 3 maja 1792. Podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Ustawy Rządowej damy wystąpiły wówczas w białych sukniach przepasanych czerwoną wstęgą, a panowie nałożyli na siebie szarfy biało-czerwone. Nawiązano tą manifestacją do heraldyki Królestwa PolskiegoBiałego Orła na czerwonej tarczy herbowej[1].

Po raz pierwszy regulacja prawna polskiej flagi została przyjęta w uchwale Sejmu Królestwa Polskiego z 7 lutego 1831 na wniosek posła Walentego Zwierkowskiego, wiceprezesa Towarzystwa Patriotycznego, jako propozycja kompromisowa pomiędzy barwą białą – nadaną przez Augusta II Mocnego i proponowaną przez konserwatystów i trójbarwną – biało-czerwono-szafirową – barwami konfederacji barskiej proponowanymi przez Towarzystwo Patriotyczne:

Uchwała o kokardzie narodowej podjęta przez Sejm powstańczy 7 lutego 1831 roku
Izba Senatorska i Izba Poselska po wysłuchaniu Wniosków Komisji Sejmowych, zważywszy potrzebę nadania jednostajnej oznaki, pod którą winni się łączyć Polacy, postanowiły i stanowią:
Artykuł 1.
Kokardę Narodową stanowić będą kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to jest kolor biały z czerwonym.
Artykuł 2.
Wszyscy Polacy, a mianowicie Wojsko Polskie te kolory nosić mają w miejscu gdzie takowe oznaki dotąd noszonymi były.
Przyjęto na posiedzeniu Izby Poselskiej dnia 7 lutego 1831 roku.

Po odzyskaniu niepodległości barwy i kształt flagi uchwalił Sejm Ustawodawczy odrodzonej Polski 1 sierpnia 1919. W ustawie podano: „Za barwy Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się kolor biały i czerwony w podłużnych pasach równoległych, z których górny – biały, dolny zaś – czerwony.” Dwa lata później Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało broszurę w której sprecyzowano odcień czerwieni definiując ją jako karmazyn, ale w 1927 odcień koloru czerwonego został zmieniony na cynober, ten sam kolor został użyty w definicji flagi w ustawie z 1955[5].

Kolory flagi zostały ponownie zmienione ustawą z 31 stycznia 1980, ustawę opracował zespół ekspertów w skład którego wchodzili Szymon Kobyliński, Maria Szypowska, Kazimierz Sikorski oraz Nikodem Sobczak[5].

Konstrukcja, wymiary i barwy[edytuj | edytuj kod]

Obowiązująca flaga Rzeczypospolitej Polskiej jest prostokątem o proporcjach 5:8 podzielonym na dwa poziome pasy: biały (u góry) i czerwony. Dopuszcza się także wieszanie flagi w formie pionowej wstęgi: wówczas barwa biała powinna znajdować się po lewej stronie lub przy drzewcu.


Odwzorowanie graficzne barw ustawowych[edytuj | edytuj kod]

Flaga narodowa Obraz flagi Polski, na której barwy Rzeczypospolitej Polskiej (biel i czerwień) są przekonwertowane z podanych w załączniku nr 2 ustawy z 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 1980 r. Nr 7, poz. 18) współrzędnych trójchromatycznych xyY do RGB (profil barwny sRGB). Prawidłowe kolory uzyskać można na monitorach z punktem bieli ustawionym na temperaturę barwową 6500K.

Zgodnie z załącznikiem do ustawy kolor biały na fladze polskiej przypomina bardziej kolor „srebrnobiały” („szary”) niż „biały” („śnieżnobiały”), który dla niektórych osób wydaje się bardziej „naturalny” czy „intuicyjny”. Według raportu „Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez organy administracji publicznej” Najwyższej Izby Kontroli dostępne w sprzedaży, a także używane oficjalnie symbole narodowe (godło i flaga), w wielu przypadkach rażąco różnią się od wzorców opisanych w Konstytucji i ustawie[6]. Różnice i kontrowersje związane z jasnością bieli wynikają z tego, iż ustawodawca określając w załączniku do ustawy barwy flagi brał pod uwagę możliwość odwzorowania bieli na materiale, z którego flagi są szyte (jasność materiału). Monitory CRT i LCD potrafią wyświetlić znacznie jaśniejszą biel, więc po przeliczeniu barw flagi z xyY na sRGB objawiło się to szarawym odcieniem bieli. Ponieważ nie wiadomo, czy ustawodawca podając parametry barw narodowych podawał je wyłącznie dla tkanin[7], czy też dla wszystkich możliwych materiałów, w tym monitorów, nie można stwierdzić, czy barwy wyliczone z ustawy są poprawnym odwzorowaniem barw Rzeczypospolitej Polskiej na ekranie, czy też nie.

Komisja Heraldyczna do tej pory nie ustaliła, w jaki sposób zdefiniować barwy flagi mające być prezentowane w Internecie. W 2005 zespół ekspertów wstępnie określił barwy flagi w poligraficznym systemie CMYK, jednak po wyborach prezydenckich prace zespołu nie zostały wznowione[8].

Odcień bieli na polskiej fladze[edytuj | edytuj kod]

Biel wchodząca w skład barw Polski do 1980 była określana słownie, bez podawania jej parametrów. Stan ten zmieniła ustawa z 1980: biel ustalona w załączniku do ustawy z 31 stycznia 1980 nie jest idealnie biała. Jest to skutkiem faktu, że ustalono dla bieli parametr jasności Y=82; idealna biel powinna mieć ten parametr równy około 100[9]. Po przeliczeniu[10] ustawowej bieli na jedną z przestrzeni barw RGB, sRGB, otrzymuje się szesnastkowo:   #E9E8E7  .

Oceniając biel flagi na monitorze należy zwrócić uwagę na jego ustawienia: załączony tu rysunek najpoprawniej oddaje intencje ustawodawcy przy ustawieniu punktu bieli na temperaturę barwową 6500 K. Odcień szarości może też zależeć od kąta patrzenia, zwłaszcza na monitorach typu LCD. Ponadto należy pamiętać, że względna szarość ustawowej bieli jest pogłębiona faktem jej wyświetlania tutaj na idealnie białym tle (współczesne monitory potrafią wyświetlić biel jaśniejszą niż kartka papieru). Ten sam kolor na ciemnym tle naturalnie uznaje się za biały.

Zobacz też:Barwa biała

Odcień czerwieni na polskiej fladze[edytuj | edytuj kod]

Porównanie odcieni
karmazyn cynober z Ustawy czerwony
#DC143C #E34234 #D4213D #FF0000
1921–36 1928–80 od 1980 nieoficjalny

Z ustawy z 1919 nie wynikało, jaki ma być odcień czerwieni. Dopiero dwa lata później ukazała się broszura „Godła i barwy Rzeczypospolitej Polskiej” z barwnymi wizerunkami znaków państwowych, wydana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych, a opracowana przez Stanisława Łozę. Czerwień na fladze narodowej miała odcień karmazynu[11]. Jednakże w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 13 grudnia 1927 odcień czerwieni zmieniono na cynober[12]. Nowe rozporządzenie weszło w życie 28 marca 1928; zezwolono w nim jednak na używanie dotychczasowych flag do 28 marca 1930r.[13] (ów „czas przejściowy” wydłużono następnie do 31 grudnia 1936 roku[14]). Cynober – potwierdzony w ustawie z 1955 sankcjonującej godło bez korony – pozostał na polskich flagach do 1980. Obydwa odcienie czerwieni, karmazyn i cynober, nie były dokładnie zdefiniowane. Zarówno opis słowny, jak i wzór graficzny odnosiły się do potocznego rozumienia tych barw, bez podawania ich konkretnych parametrów.

W ustawie z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 235, poz. 2000), w załączniku nr 2, barwy flagi określono za pomocą współrzędnych trójchromatycznych, a dopuszczalne różnice barw za pomocą parametru ΔE*u*v*, w przestrzeni CIELUV:

„Współrzędne trójchromatyczne barw x, y, ich składowa Y oraz dopuszczalna różnica barwy E w przestrzeni barw CIE 1976 (L* u* v*) ustalona według wzoru CIELUV przy iluminancie C i geometrii pomiarowej d/0”. barwa x y Y E
biała 0,315 0,320 82,0 4,0
czerwona 0,570 0,305 16,0 8,0

Dobrym odwzorowaniem barwy czerwonej na fladze mogą być wzorce stosowane w komputerowych mieszalniach farb, które są zdefiniowane przez trzy parametry liczbowe, dające się jednoznacznie odnieść do podanych w Ustawie teoretycznych wartości CIELUV z uwzględnieniem dopuszczalnej odchyłki delta E. Kolorami farb, które spełniają podane kryteria są trzy odcienie ze wzornika Natural Color System: S1080-R, S1080-Y90R oraz 1085-Y90R, a w notacji standardu RAL, kolorem takim jest RAL3018 (truskawkowy).

Po przeliczeniach[10] na system RGB (sRGB) otrzymuje się czerwień, której parametry RGB w zapisie szesnastkowym to   #D4213D  .

Czerwień wynikająca z wyliczeń parametrów podanych w ustawie oraz zamieszczona na kolorowym rysunku stanowiącym załącznik 3 ustawy[15] jest w odcieniu karmazynu, czym nawiązuje do barw stosowanych do roku 1930 (ze względu na słowny opis barw obowiązujących w latach 1919–1930 nie można stwierdzić, czy jest to ten sam odcień czerwieni).

Flaga państwowa z godłem[edytuj | edytuj kod]

Konstrukcja flagi Polski z godłem
Flaga Polski z godłem

Od 1955 dwa rodzaje flag są w Polsce nazywane „flagą państwową”. Oprócz opisanej powyżej flagi biało-czerwonej istnieje także flaga z godłem Polski na białym prostokącie nazywana „flagą państwową z godłem”.

Flagę tę po raz pierwszy ustanowiono 1 sierpnia 1919 i początkowo przeznaczono dla polskich poselstw (przedstawicielstw dyplomatycznych) i konsulatów oraz statków handlowych[16]. W latach 1928–1938 była tylko banderą handlową[17]. Wynikało to z faktu, że flaga biało-czerwona była i jest do dziś jedną z flag Międzynarodowego Kodu Sygnałowego używanego do sygnalizacji na morzu (flaga biało-czerwona to flaga „H”, oznaczająca (jako sygnał jednoliterowy): „Mam pilota na statku”), zatem aby odróżnić od niej polską banderę, dodano godło.

Od 1938 ponownie używają jej polskie instytucje państwowe za granicą[potrzebne źródło]. Dekret z 7 grudnia 1955 potwierdził ten zakres używania flagi, rozszerzając go na lotniska cywilne, porty lotnicze oraz polskie samoloty komunikacyjne za granicą[18]. Ustawa z 31 stycznia 1980 rozszerzyła zakres używania flagi także na kapitanaty i bosmanaty portów[19]. Rysunek orła w czerwonym polu na białym pasie flagi zmieniał się wraz z urzędową zmianą godła państwowego, a obecny wzór herbu pochodzi z 9 lutego 1990 roku[20].

Aktualnie flagę państwową z godłem Rzeczypospolitej Polskiej podnoszą:

  • przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne oraz inne oficjalne przedstawicielstwa i misje za granicą na budynkach lub przed budynkami ich siedzib urzędowych, a także kierownicy tych przedstawicielstw, urzędów i misji na swych rezydencjach i środkach komunikacji – w wypadkach przewidzianych w prawie i zwyczajach międzynarodowych,
  • cywilne lotniska i lądowiska,
  • cywilne samoloty komunikacyjne podczas lotów za granicą,
  • kapitanaty (bosmanaty) portów – na budynkach lub przed budynkami stanowiącymi ich siedziby urzędowe,
  • polskie statki morskie jako banderę, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami szczególnymi; ponadto do bandery stosuje się prawo i zwyczaje międzynarodowe[21].

Bandera wojenna[edytuj | edytuj kod]

Bandera wojenna Polski
Konstrukcja bandery wojennej Polski

Modyfikacją flagi państwowej z godłem jest bandera wojenna ustanowiona po raz pierwszy ustawą z 1 sierpnia 1919 roku. Stanowiła ona, że „banderą morską wojenną” (ale także „flagą wojenną lądową”) będzie „chorągiew z wycięciem o barwach narodowych […] z herbem Rzeczypospolitej pośrodku białego pasa”[22]. Wobec zmiany widniejącego na banderze godła państwowego, wraz z nim uległa zmianie także i sama bandera wojenna[23].

Obecny wzór pochodzi z ustawy z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, która określiła, że „banderą wojenną jest prostokątny płat tkaniny o barwach Rzeczypospolitej Polskiej, zakończony dwoma trójkątnymi językami na wolnym liku. Pośrodku długości białego pasa, mierzonej od liku przydrzewcowego do wierzchołka wcięcia między językami, jest umieszczone godło Rzeczypospolitej Polskiej. Stosunek szerokości płata do jego długości wynosi 1:2,1. Głębokość wcięcia pomiędzy językami jest równa połowie szerokości płata. Stosunek wysokości godła do szerokości płata wynosi 2:5”[24].

W Rzeczypospolitej przedrozbiorowej polska bandera wojenna przedstawiała Orła Białego na czerwonym tle, statki handlowe nosiły natomiast czerwoną banderę z wizerunkiem ramienia trzymającego pałasz[25].

Znieważenie flagi[edytuj | edytuj kod]

Polska flaga z przestrzelinami, powstanie warszawskie (1944)
Polskie barwy narodowe na AirShow w Radomiu 2005
Husarz z 1605 roku na koniu pomalowanym w biało-czerwone barwy narodowe z Białym orłem na tarczy – Rolka sztokholmska
Polska piechota z wojny polsko-rosyjskiej z flagą z 1792 roku.

Znieważenie, niszczenie, uszkadzanie lub usuwanie Flagi Polski to występek zagrożony karą grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku. Art. 137 § 1 Kodeksu karnego w tym samym zakresie obejmuje ochroną godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny polski znak państwowy.

Art. 137 § 2 k.k reguluje kwestię znieważenia lub niszczenia flag lub innych znaków państwowych obcego państwa na terenie Polski. Ochrona prawna z tytułu Art. 137 § 2 k.k ogranicza się do znaków wystawionych publicznie przez przedstawicielstwo tego państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy. Zgodnie z tak zwaną klauzulą wzajemności z art. 138 § 1 k.k znaki państwa obcego na terenie Polski są objęte ochroną jedynie w przypadku gdy państwo obce zapewnia wzajemność[26].

Podobne flagi[edytuj | edytuj kod]

Flaga Rzeczypospolitej Polskiej – z uwagi na heraldyczne pochodzenie – ma zbliżony wygląd do kilku flag państwowych oraz co najmniej kilkudziesięciu flag regionalnych i miejskich.

Identyczny układ (choć odmienne odcienie barw) ma historyczna flaga Bohemii czy austriackich krajów związkowych: Górnej Austrii i Tyrolu.

Flagi o układzie barw odwrotnym do flagi Polski mają chociażby: Indonezja, Monako oraz Salzburg i Vorarlberg.

Ponadto wygląd zbliżony mają flagi innych podmiotów – zarówno międzynarodowych jak i regionalnych. Są to m.in. flagi Chile, Czech, Singapuru oraz Brandenburgii, Grenlandii, Hesji, Kantabrii, Karoliny Północnej, Teksasu, Turyngii i Wiednia (flagi urzędowe Hesji, Turyngii i Wiednia występują również w wariancie bez herbu – jako flagi cywilne) .

Przykładowa galeria[edytuj | edytuj kod]

Flag of Bohemia.svg Bohemia Flag of the Czech Republic.svg Czechy
Flag of Upper Austria.svg Górna Austria Flag of Singapore.svg Singapur
Flag of Tirol.svg Tyrol Flag of Greenland.svg Grenlandia
Flag of Indonesia.svg Indonezja Flag of Hesse (state).svg Hesja
Flag of Monaco.svg Monako Flag of Cantabria.svg Kantabria
Flag of Salzburg.svg Salzburg Flag of North Carolina.svg Karolina Północna
Flag of Vorarlberg.svg Vorarlberg Flag of Texas.svg Teksas
Flag of Brandenburg.svg Brandenburgia Flag of Thuringia (state).svg Turyngia
Flag of Chile.svg Chile Flag of Vienna (state).svg Wiedeń

Galeria flag Polski[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 Wersja weksylium zgodnego z ustawą.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Alfred Znamierowski: Insygnia, symbole i herby polskie: kompendium. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 159-162. ISBN 83-7311-601-X.
  2. 2,0 2,1 2,2 Alfred Znamierowski: Flagi świata: ilustrowany przewodnik. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 13. ISBN 83-7311-410-6.
  3. Dz. U. z 1980 r. Nr 7, poz. 18 ze zm., tekst jednolity ogłoszono w Dz. U. z 2005 r. Nr 235, poz. 2000
  4. 4,0 4,1 Stannisław Russocki „Godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej. Zarys dziejów”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1978.
  5. 5,0 5,1 Stanisław Bajtlik: Szyjemy flagę narodową. [dostęp 26 maja 2008].
  6. „Informacja o wynikach kontroli używania symboli państwowych przez organy administracji publicznej”.
  7. W tym nie wiadomo także, czy brano pod uwagę wszystkie możliwe tkaniny flagowe, czy też niektóre z nich, np. wełniane, z których zazwyczaj szyte były bandery dla statków morskich, lub także len, bawełnę, jedwab i włókna sztuczne; na ten temat zob. wypowiedź Nikodema Sobczaka w cytowanym wyżej artykule Stanisława Bajtlika: Szyjemy flagę narodową. [dostęp 26 maja 2008].
  8. Skan listu Komisji Heraldycznej.
  9. W opisie barwy za pomocą współrzędnych trójchromatycznych parametry x i y odpowiadają za kolor, natomiast parametr Y opisuje jasność.
  10. 10,0 10,1 Wobec nie dającej się całkowicie jednoznacznie wyznaczyć wzajemnej zależności systemów, RGB i CMYK i w zależności od użytego systemu konwersji i nieuniknionych błędów zaokrągleń wyniki mogą się nieznacznie różnić.
  11. Krzysztof J. Guzek. Amarant i karmazyn. Spór o polskie nazwy narodowe. , s. 4. Polskie Towarzystwo Weksylologiczne (pol.). 
  12. Art. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. „Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980”. 
  13. Art. 26 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. „Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980”. 
  14. Art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 14 marca 1933 r. w sprawie zmiany rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. „Dz. U. z 1933 r. Nr 29, poz. 246”. 
  15. Ze względu na niedoskonałość techniki druku dzienników ustaw rysunek ten nie może być wyznacznikiem odcienia czerwieni.
  16. Art. 5 ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. „Dz. U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416”. 
  17. Art. 12 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. „Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980”. 
  18. Art. 5 dekretu z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych. „Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 314”. 
  19. Art. 8 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej. „Dz. U. z 1980 r. Nr 7, poz. 18; tekst jednolity w Dz. U. z 2005 r. Nr 235, poz. 2000”. 
  20. Art. 2 ustawy z dnia 9 lutego 1990 r. o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej. „Dz. U. z 1990 r. Nr 10, poz. 60”. 
  21. Art. 8 i 9 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej. „Dz. U. z 1980 r. Nr 7, poz. 18”. 
  22. Art. 7 ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. „Dz. U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416”. 
  23. Art. 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. „Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980”. 
  24. Art. 19 ustawy z dnia 19 lutego 1993 r. o znakach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. „Dz. U. z 1993 r. Nr 34, poz. 154”. 
  25.  Cytat z S. Orgelbranda Encyklopedii Powszechnej (1898), t. II, s. 98
    Bandera polska (banderia). W daw. Polsce okręty na morzu Bałtyckiem, jeżeli były królewskie Rzplitej, miały orła białego w czerwonem polu, kupieckie zaś rękę trzymającą dobyty pałasz w takimże polu.
  26. Art. 137 i 138 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. „Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553”. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]