Florian Znaniecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Florian Znaniecki
Data i miejsce urodzenia 15 stycznia 1882
Świątniki (Polska)
Data i miejsce śmierci 23 marca 1958
Urbana-Champaign (USA)
Zawód filozof i socjolog
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Florian Znaniecki w Wikicytatach

Florian Witold Znaniecki (ur. 15 stycznia 1882 w Świątnikach, zm. 23 marca 1958 w Urbana-Champaign w stanie Illinois) – polski filozof i socjolog. Twórca polskiej socjologii akademickiej. Jego prace są znane w świecie, szczególnie w USA, gdzie mieszkał i pracował przez wiele lat.

Był jednym z głównych przedstawicieli socjologii humanistycznej. Międzynarodową sławę przyniosła mu praca napisana wspólnie z Williamem ThomasemChłop polski w Europie i Ameryce. Znaniecki wysunął postulat rozpatrywania zjawisk społecznych jako aktualnego lub potencjalnego przedmiotu czyichś czynności (zasada współczynnika humanistycznego). Zgodnie z tym postulatem socjolog powinien patrzeć na rzeczywistość "oczyma jej uczestników" (podejście subiektywne), nie zaś "absolutnego obserwatora" (podejście obiektywne). Znaniecki jako jeden z pierwszych socjologów zastosował metodę badania dokumentów osobistych, takich jak autobiografie, listy czy pamiętniki, w ten sposób analizował polskich emigrantów, przebywających w Stanach Zjednoczonych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Florian Znaniecki urodził się w 1882 roku we wsi Świątniki, znajdującej się na Kujawach, niedaleko Włocławka w zaborze pruskim. Gdy miał 5 lat rodzina przeniosła się do zaboru rosyjskiego. Pierwszymi nauczycielami Znanieckiego i jego sióstr byli guwernerzy, którzy koncentrowali się na nauce języków. Następnie Znaniecki kontynuował naukę w gimnazjach w Częstochowie i w Warszawie. W latach 1902-1903 studiował filozofię i socjologię na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, lecz w 1903 został stamtąd relegowany przez władze rosyjskie za udział w studenckich protestach przeciwko ograniczaniu swobód akademickich. W latach 1903-1909 kontynuował studia na uniwersytetach w Genewie, Zurychu oraz Paryżu (w Sorbonie), miał tam okazję poznać tak wybitnych naukowców jak Henri Bergson czy Émile Durkheim. W latach 1909-1910 zakończył studia na krakowskim Uniwersytecie Jagiellońskim, uzyskując tam stopień doktora (tytuł jego pracy doktorskiej brzmiał: Zagadnienie wartości w filozofii). Rozpoczyna się okres filozoficzny w rozwoju intelektualnym Znanieckiego. Publikuje w 1912 pracę Humanizm i poznanie, tłumaczy Ewolucję twórczą Bergsona, ogłasza artykuły Etyka filozoficzna a nauka o wartościach moralnych oraz Studia nad filozofią i elementy rzeczywistości praktycznej.

W latach 1910-1914 mieszkał w Warszawie, gdzie był redaktorem gazety "Wychodźca polski" oraz został dyrektorem biura Towarzystwa Opieki nad Wychodźcami. W 1911 publikuje artykuły Statystyka wychodźstwa oraz Wychodźstwo a położenie ludności wiejskiej zarobkującej w Królestwie Polskim. W 1913 roku poznał Williama Thomasa, socjologa amerykańskiego, który zaprosił Znanieckiego do współpracy w USA. Przybył on do Chicago w 1914 roku i spędził tam pięć lat, podjął pracę z Thomasem nad dziełem Chłop polski w Europie i Ameryce. W latach 1917-1919 wykładał na tamtejszym uniwersytecie. W 1919 wydaje na rynku amerykańskim pierwszą książkę Rzeczywistość kulturową. W 1920 r. powrócił do ojczyzny, która w czasie jego nieobecności odzyskała niepodległość i zamieszkał w Poznaniu. W 1920 roku objął katedrę socjologii na Uniwersytecie Poznańskim, gdzie specjalnie dla niego została utworzona Katedra Filozofii, zamieniona na Katedrę Socjologii i Filozofii Kultury. Był twórcą socjologii w Polsce i jej instytucjonalnym organizatorem. W okresie poznańskim wydał Wstęp do socjologii i Socjologię wychowania. W 1921 roku założył Instytut Socjologiczny w Poznaniu, a w roku 1930 czasopismo "Przegląd Socjologiczny".

Przez cały czas pobytu w Polsce Znaniecki współpracował z socjologami amerykańskimi, w latach 1931-1933 przyjeżdżał do Nowego Jorku na wykłady w Columbia University. W lecie 1939 roku wyjechał na kolejny wykład, ale do Polski już nie powrócił ze względu na wybuch II wojny światowej. Do 1940 roku wykładał w Nowym Jorku, a od tego roku zamieszkał w Urbana-Champaign (stan Illinois); w 1942 r. został obywatelem amerykańskim i profesorem socjologii na University of Illinois, gdzie nauczał do swojej śmierci. Członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. W latach 1953-1954 był przewodniczącym Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego. Zmarł w 1958 roku w Urbana-Champaign.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty: w 1906 z Emilią Szwejkowską (ich synem był pisarz i poeta Juliusz Znaniecki), a w 1916 z Eileen Markley (ich córką była profesor socjologii Helena Znaniecka Lopata).

Koncepcje socjologiczne Znanieckiego[edytuj | edytuj kod]

Znaniecki był zwolennikiem punktu widzenia, który nazwał "kulturalizmem". Sądził, że socjologia powinna zajmować się wytworami kultury, ponieważ jest ona nauką o kulturze. Kultura, która się różni nie tylko od przyrody (natury), ale także od świadomości jednostkowych. Zdaniem Znanieckiego rzeczywistość składa się z wielu porządków: fizyczno-przyrodniczego, jak również psychicznego, społecznego i idealnego. Sformułował zasadę "współczynnika humanistycznego", wedle której zjawiska społeczne należy traktować jako przedmiot czyichś czynności. Dlatego tak wielki nacisk kładł na doświadczenia i poglądy jednostek.

Według Znanieckiego przedmiotem socjologii są układy społeczne, które składają się z wartości. Człowiek jest podstawowym elementem każdego układu. Inne elementy, które wchodzą do jednego układu to wartości wtórne. Wyodrębnił on cztery układy zamknięte:

  • czyny społeczne – najprostsze układy społeczne, takie jak prośba czy powitanie. W każdym czynie można wyodrębnić następujące elementy: osoba, narzędzie, przedmiot, metoda, wynik.
  • stosunki społeczne – aby zaistniały, potrzebne są przynajmniej dwie osoby i platforma stosunku. Platforma to np. obowiązki bądź przywileje.
  • grupy społeczne – czyli każde zmieszanie ludzi, które w świadomości tych ludzi stanowi odrębną całość, czyli pewien układ odosobniony.
  • osobowości społeczne – kształtujące się pod wpływem kręgu społecznego.

Typologia osobowości[edytuj | edytuj kod]

Znaniecki na podstawie badań określił następujące typy osobowości:

  • człowiek zabawy – kształtuje się pod wpływem kręgu ludzi, którzy mają dużo czasu. Praca dla nich to zabawa. Najważniejsze jest przestrzeganie zasad gry.
  • człowiek pracy – kształtował się wśród ludzi zajmujących się pracą fizyczną. Traktowali oni pracę jako źródło pieniędzy, środków do życia.
  • człowiek dobrze wychowany – kształtował się wśród inteligencji.
  • człowiek zboczeniec (dewiant) – czyli taki, który się wyróżnia od innych, niekoniecznie na minus, może to być także geniusz czy artysta.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

  • Zagadnienie wartości w filozofii (Warszawa 1910)
  • Humanizm i poznanie (Warszawa 1912)
  • Upadek cywilizacji zachodniej. Szkic z pogranicza filozofii kultury i socjologii (Poznań 1921)
  • Wstęp do socjologii (Poznań 1922)
  • Socjologia wychowania (Tom I Warszawa 1928, Tom II Warszawa 1930)
  • Miasto w świadomości jego obywateli (Poznań 1932)
  • Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości (Lwów-Warszawa 1934)
  • Nauki o kulturze (Cultural Sciences. Their Origin Development, wyd. polskie Warszawa 1971)
  • Chłop polski w Europie i Ameryce (The Polish Peasant in Europe and America, wyd. polskie Warszawa 1976)
  • Społeczne role uczonych. Pisma wybrane (The Social Role of the Man of Knowledge, wyd. polskie Warszawa 1984)
  • Pisma filozoficzne (Tom I Warszawa 1987, Tom II Warszawa 1991)
  • Współczesne narody (Modern Nationalities, wyd. polskie Warszawa 1990)
  • Rzeczywistość kulturowa (Cultural Reality, wyd. polskie Warszawa 1990)
  • Społeczna rola studenta uniwersytetu (The Social Role of the University Student, wyd. polskie Poznań 1997)

w języku angielskim[edytuj | edytuj kod]

  • The Polish Peasant in Europe and America (współautor: William I. Thomas, dzieło liczy 5 tomów, które ukazały się w latach 1918-1920)
  • Cultural Reality (Chicago 1919)
  • The Laws of Social Psychology (Warszawa-Kraków-Poznań 1926)
  • The Method of Sociology (Nowy Jork 1934)
  • Social Actions (Nowy Jork 1936)
  • The Social Role of the Man of Knowledge (Nowy Jork 1940)
  • Cultural Sciences. Their Origin Development (Urbana 1952)
  • Modern Nationalities (Urbana 1952)
  • Social Relations and Social Roles (San Francisco 1965)
  • On Humanistic Sociology (wybór prac pod red. R. Bierstedta, Chicago i London 1969)
  • The Social Role of the University Student (Poznań 1994)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]