Folgierz

Typowy folgerz. Zabytek na zamku Carisbrooke, wyspa Wight

Folgerz, folgierz – mała, najczęściej odprzodowa, armata o niewielkim zasięgu strzału. Umieszczana była na obracanym forkiecie lub stojaku, co umożliwiało strzelanie w różnych kierunkach i pod różnym kątem^{[potrzebne źródło]}. Używana była od przełomu XV/XVI do XIX w. W Polsce armata ta często jest mylona z falkonetem, który miał podobne zastosowanie, ale był większy i cięższy do folgerza^{[potrzebne źródło]}. Broni tej nie należy także mylić z inną armatą – foglerzem^{[potrzebne źródło]}.

Zastosowanie

Wojskowe

Ze względu na swoje niewielkie rozmiary i względnie dużą szybkostrzelność, folgerz był popularnym wyposażeniem okrętów, zwłaszcza w okresie renesansu. Spełniał on rolę krótkodystansowej broni pomocniczej. Najczęściej używano go w czasie abordażu do odparcia napastników lub osłabienia obrońców atakowanej jednostki. W tym wypadku dodatkowym atutem folgerza była jego niewielka waga, co pozwalało go łatwo przenosić w zależności od aktualnych potrzeb. W małych jednostkach handlowych, folgerze stanowiły często podstawową lub nawet jedyną artylerię. Na lądzie szczególnie popularne były w Ameryce Północnej jako wyposażenie fortów oraz w armiach cesarstwa chińskiego i koreańskiego Królestwa Chosŏn, odpowiednio od 1520 i od lat 60. XVI w.

Pozostałe

Folgerze wykorzystywano także do innych celów. Były popularnym rodzajem artylerii przy oddawaniu salw honorowych. Stanowiły także wyposażenie statków wielorybniczych oraz statków śródlądowych, takich jak szkuta. W 1804 jedną tego typu armatkę zabrali na swoją ekspedycję Meriwether Lewis i William Clark.

Dane techniczne

• Długość: do 1 m (ok. 3 stóp), ale zdarzały się dłuższe
• Kaliber: do 3,5 cm (1,25 cala)
• Amunicja: kartacze, kule armatnie małego kalibru

Bibliografia

• Chase Kenneth, Firearms: A Global History to 1700, Cambridge 2003;
• Haynes Michael, Lewis & Clark Tailor Made, Trail Worn: Army Life, Clothing & Weapons of the Corps of Discovery, Helena 2003