Formacja Hell Creek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Formacja Hell Creek w pobliżu Fort Peck, w stanie Montana

Hell Creekformacja skalna datowana na przełom kredy i paleocenu (od późnego mastrychtu do wczesnego danu, 68–65 mln lat temu), rozciągająca się na pograniczu stanów Montana, Wyoming, Dakota Północna i Dakota Południowa w Stanach Zjednoczonych. W wielu miejscach osiąga ponad 100 m miąższości, z czego ostatnie kilka metrów należy już do kenozoiku. Próbki pobrane z warstw na granicy mastrychtu i danu wykazują obecność irydu oraz kryształów przeobrażonego kwarcu, dowodzącą kolizji z Ziemią meteorytu bądź komety, około 65,5 mln lat temu. Jest to jedyne stanowisko z zaznaczoną granicą pomiędzy erami mezozoiczną i kenozoiczną, w którym występują skamieniałości dinozaurów[1].

Nazwa formacji pochodzi od potoku płynącego obok miasteczka Jordan w stanie Montana - Hell Creek (Piekielny Potok).

Formacja Hell Creek składa się z iłowców, mułowców i piaskowców, będących osadami rzecznymi i brakicznymi deponowanymi w korytach rzecznych, deltach i na bagnach.

Największą kolekcję skamieniałości z formacji Hell Creek posiada Museum of the Rockies w Bozeman, stanie Montana, w hrabstwie Gallatin.

Poniżej zalega górnokredowa formacja Fox Hills (ang. Fox Hills Formation).

Skamieniałości[edytuj | edytuj kod]

Przykłady rodzajów i gatunków zwierząt i roślin, których skamieniałości odnaleziono w Hell Creek:

Teropody (w tym ptaki)[edytuj | edytuj kod]

Teropody z formacji Hell Creek
Takson Obecność Opis Ilustracje

Rodzaj:

  1. Acheroraptor temertyorum
Przedstawiciel rodziny Dromaeosauridae i podrodziny Velociraptorinae. Prawdopodobnie do przedstawicieli tego gatunku należy większość lub wręcz wszystkie zęby przedstawicieli rodziny Dromaeosauridae odkryte w osadach formacji Hell Creek; według Evansa, Larsona i Curriego (2013) nie ma mocnych dowodów na występowanie w osadach tej formacji skamieniałości przedstawicieli więcej niż jednego gatunku z tej rodziny[2].

Rodzaj:

  1. Anzu wyliei
Duży przedstawiciel Caenagnathidae. Jeden z okazów zaliczanych do tego gatunku we wcześniejszych publikacjach klasyfikowano jako przedstawiciela rodzaju Chirostenotes o niepewnej przynależności gatunkowej[4].

Rodzaj:

  1. Avisaurus archibaldi
Ptak, przedstawiciel podgromady Enantiornithes.

Rodzaj:

  1. B. baileyi
Ptak z grupy Hesperornithes.

Rodzaj:

  1. Elmisaurus elegans
Owiraptorozaur, być może gatunek chirostenota. Znaleziony również w Judith River Formation.

Rodzaj:

  1. Nanotyrannus lancensis
Niewielki tyranozauryd, być może synonim rodzaju Tyrannosaurus.

Rodzaj:

  1. Ornithomimus sp.
Ornitomimid.

Rodzaj:

  1. Paronychodon lacustris
Pospolity celurozaur, prawdopodobnie dromeozauryd. Znaleziony również w formacjach Fruitland, Judith River, Lance oraz Laramie.

Rodzaj:

  1. Richardoestesia gilmorei
Pospolity celurozaur, być może synonim Paronychodon. Znaleziony również w formacjach Aguja, Judith River, Lance, Oldman i Scollard.

Rodzaj:

  1. Struthiomimus sedens
Duży ornitomimid[6].

Rodzaj:

  1. Troodon sp.
Troodontyd.

Rodzaj:

  1. Tyrannosaurus rex
Tyranozauryd, znany ze skamieniałości kilku osobników, w tym młodocianego, nazwanego „Jane”. Znaleziony również w formacjach Denver, Frenchman, Hill Creek South, Javelina, Kirtland, Lance, McRae, North Horn, Scollard i Willow Creek.

Dinozaury ptasiomiedniczne[edytuj | edytuj kod]

Dinozaury ptasiomiedniczne z formacji Hell Creek
Takson Obecność Opis Ilustracje

Rodzaj:

  1. Anatotitan copei
Dinozaur kaczodzioby.

Rodzaj:

  1. Ankylosaurus magniventris
Ankylozaur. Znaleziony również w formacjach Lance i Scollard.

Rodzaj:

  1. Bugenasaura infernalis
Niewielki ornitopod.

Rodzaj:

  1. Dracorex hogwartsia
Pachycefalozaur, być może synonim Pachycephalosaurus.

Rodzaj:

  1. Edmontonia sp.
Nodozauryd.

Rodzaj:

  1. Edmontosaurus annectens
  2. Edmontosaurus regalis
  1. Bardzo pospolity.
  2. Bardzo pospolity.
  1. Hadrozaur. Znaleziony również w formacjach Denver, Frenchman, Lance, Laramie i Scollard.
  2. Hadrozaur, bardzo pospolity. Znaleziony także w formacjach Kanionu Horseshoe, Lance, Laramie, Scollard oraz St Mary River.

Rodzina:

  1. cf. Leptoceratops sp.
  1. Prymitywny ceratops.

Rodzaj:

  1. Pachycephalosaurus wyomingensis
Pachycefalozaur. Znaleziony również w formacjach Judith River i Lance.

Rodzaj:

  1. Parasaurolophus walkeri
Lambeozauryn. Znaleziony także w formacji Dinosaur Park.

Rodzaj:

  1. Sphaerotholus bucholtzae
Pachycefalozaur, być może synonim Prenocephale.

Rodzaj:

  1. Stygimoloch spinifer
Pachycefalozaur, być może synonim Pachycephalosaurus. Znaleziony także w formacji Lance.

Rodzaj:

  1. Thescelosaurus neglectus
Niewielki ornitopod. Znaleziony również w formacjach Frenchman, Lance, Laramie i Scollard.

Rodzaj:

  1. Torosaurus latus
Ceratops. Znaleziony również w formacjach Frenchman, Javelina, Kirtland, Lance i North Horn.

Rodzaj:

  1. Triceratops horridus
  2. Triceratops prorsus
  1. Bardzo pospolity.
  1. Ceratops, bardzo pospolity. Znaleziony także w formacjach Evanston, Frenchman, Kirtland, Lance, Laramie i Scollard.
  2. Ceratops, być może synonim Triceratops horridus, bardzo pospolity. Znaleziony także w formacjach Frenchman i Lance.

Rośliny[edytuj | edytuj kod]

Rośliny z formacji Hell Creek
Takson Obecność Opis Ilustracje

Rodzaj:

  1. Metasequoia sp.
Z Hell Creek znane są szyszki z nasionami metasekwoi.

Rodzaj:

  1. Cobbania corrugata
Prehistoryczny gatunek rośliny, przypisanej pierwotnie do rodzaju Pistia.

Rodzaj:

  1. Araucaria araucana

Pterozaury[edytuj | edytuj kod]

Pterozaury z formacji Hell Creek
Takson Obecność Opis Ilustracje

Rodzina:

  1. cf. Quetzalcoatlus sp.
Pojedynczy kręg szyjny azdarchida przypisywany jest kecalkoatlowi[7].

Przypisy

  1. Śmierć dynastii. W: Tim Haines: Wędrówki z dinozaurami. Warszawa: MUZA SA, 2000, s. 277. ISBN 83-7200-579-6.
  2. 2,0 2,1 David C. Evans, Derek W. Larson i Philip J. Currie. A new dromaeosaurid (Dinosauria: Theropoda) with Asian affinities from the latest Cretaceous of North America. „Naturwissenschaften”. 100 (11), s. 1041–1049, 2013. doi:10.1007/s00114-013-1107-5 (ang.). 
  3. Matthew C. Lamanna, Hans-Dieter Sues, Emma R. Schachner i Tyler R. Lyson. A New Large-Bodied Oviraptorosaurian Theropod Dinosaur from the Latest Cretaceous of Western North America. „PLoS ONE”. 9 (3), s. e92022, 2014. doi:10.1371/journal.pone.0092022 (ang.). 
  4. Philip J. Currie, Stephen J. Godfrey i Lew Nessow. New caenagnathid (Dinosauria: Theropoda) specimens from the Upper Cretaceous of North America and Asia. „Canadian Journal of Earth Sciences”. 30 (10), s. 2255–2272, 1993. doi:10.1139/e93-196 (ang.). 
  5. Larry D. Martin, Jewgienij Kuroczkin i Tim T. Tokaryk. A new evolutionary lineage of diving birds from the Late Cretaceous of North America and Asia. „Palaeoworld”. 21 (1), s. 59–63, 2012. doi:10.1016/j.palwor.2012.02.005 (ang.). 
  6. N. Longrich. A new, large ornithomimid from the Cretaceous Dinosaur Park Formation of Alberta, Canada: Implications for the study of dissociated dinosaur remains. „Palaeontology”. 54 (1), s. 983–996, 2008 (ang.). 
  7. M. D. Henderson, J. E. Peterson. An azhdarchid pterosaur cervical vertebra from the Hell Creek Formation (Maastrichtian) of southeastern Montana. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 26 (1), s. 192–195, 2006 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]