Formacja Tendaguru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Formacja Tendaguru – bogata w skamieniałości formacja geologiczna w Tanzanii. Uznaje się ją za najbogatszą z późnojurajskich warstw Afryki. Rekonstrukcje kontynentalne wskazują, że w epoce jury późnej tereny te leżały na półkuli południowej. Tendaguru przypomina Formację Morrisona, jeśli nie brać pod uwagę morskich osadów tej ostatniej. Fauna dinozaurów obu formacji jest podobna. Występują odpowiadające sobie rodzaje: tendagurskiemu Giraffatitan odpowiada morrisoński, tendagurskiemu kentrozaurowistegozaur[1].

Wykopaliska[edytuj | edytuj kod]

Osady Tendagury odkryto jako źródło skamielin w 1906, gdy niemiecki aptekarz, chemik analityk i inżynier górnictwa Bernhard Wilhelm Sattler, podróżując w kierunku kopalni na południe od rzeki Mbemkure płynącej w Niemieckiej Afryce Wschodniej (obecnie tereny te leżą w Tanzanii), zauważył olbrzymie kości w wietrzejącej skale przy ścieżce nieopodal podnóży wzgórza[2]. Z powodu swego ukształtowania wzgórze to nosiło lokalną nazwę stromego wzgórza, czyli "tendaguru" właśnie w języku miejscowej ludności Wamwera. Sattler zaraportował odkrycie, co doszło do niemieckiego paleontologa Eberharda Fraasa. Podróżując przez Afrykę, odwiedził on rzeczone miejsce w 1907 i dzięki pomocy Sattlera odkrył dwa niekompletne szkielety ogromnej wielkości[3]. Materiał przetransportowano do Stuttgartu, gdzie pracował Fraas. Naukowiec opisał dwa nowe gatunki, które umieścił w kiepsko poznanym rodzaju gigantozaur, nazwywając je Gigantosaurus robustus i G. africanus. Żaden z nich nie zachował pierwotnej nazwy, określa się je dzisiaj jako Janenschia robusta i Barosaurus africanus[3].

Ekspedycje niemieckie[edytuj | edytuj kod]

Museum für Naturkunde Berlin prowadziło wykopaliska na wzgórzu Tendaguru i w okolicy przez 4 lata. Od 1909 do 1911 Werner Janensch, kierujący wyprawą, i Edwin Hennig, asystent, natomiast Hans Reck i jego małżonka Ina Reck w 1912 dowodzili ekspedycją. Spośród Europejczyków udział brał także Hans von Staff. Podczas pór deszczowych naukowcy badali geologię koloni Niemieckiej Afryki Wschodniej podczas długich safari.

Fauna kręgowców[edytuj | edytuj kod]

W Formacji odkryto prawdopodobnie jaja dinozaurów[4].

Ssaki[edytuj | edytuj kod]

ssaki z Formacji Tendaguru
Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi Grafiki

Allostaffia

A. aenigmatica

  • Tanzania.

3 izolowane trzonowce.

Brancatherulum[5]

B. tendagurense

  • Tanzania.

kość zębowa bez zębów

Tendagurodon

T. janenschi

  • Tanzania.

Pojedyczy ząb

Tendagurutherium

T. dietrichi

  • Tanzania.

Niekompletna kość zębowa z uszkodzonym ostatnym trzonowcem

Dinozaury ptasiomiedniczne[edytuj | edytuj kod]

Dinozaury ptasiomiedniczne z Formacji Tendaguru
Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi Grafiki

Dysalotosaurus[4]

D. lettowvorbecki[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

"Duża ilość w większości niepołączonych szczątków czaszki i szkielru pozaczaszkowego"[6]

Kentrosaurus[4]

K. aethiopicus[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

2 zmontowane szkielety, 4 mózgoczaszki, 4 kości krzyżowych, ponad 17 kości udowych, około 25 izolowanych elementów; osobniki młodociane i dorosłe[7]

Pterozaury[edytuj | edytuj kod]

Pterozaury z Formacji Tendaguru
Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi Grafiki

Nieznany Archaeopterodactyloidea[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8]
kość ramienna[9]
Pterosaur fossils from Tendaguru

Nieznany azdarch[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8]

Nieznany Dsungaripteroidea[9]

kość ramienna[9]

Pterodactylus[8]

P. maximus[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8].

później uznany za nieznanego pterodaktyla[8].

P. brancai[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8].

później uznany za nieznanego Dsungaripteroidea[8]

P. arningi[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8]

później uznany za nieznanego pterozaura[8]

Rhamphorhynchus[8]

R. tendagurensis[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8].

później uznany za nieznanego Rhamphorhynchoidea[8]

Tendaguripterus[8]

T. recki[8]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[8]

Niekompletna kość szczękowa z zębami

Zauropody[edytuj | edytuj kod]

Zauropody z Formacji Tendaguru
Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi Grafiki

Australodocus

A. bohetii

  • Tanzania.

2 kręgi szyjne

Barosaurus[4]

B. gracilis[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

Brachiosaurus[4]

B. brancai[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4].

"5 niekompletnych szkieletów, ponad 3 czaszki i izolowane fragmenty kończyn[10]

B. brancai różni się od gatunku typowego brachiozaura B. altithorax do tego stopnia, że przeniesiono go do oddzielnego rodzaju Giraffatitan[11]

B. fraasi[4]

Szczątki przypisane B. fraasi przeniesiono potem do B. brancai, a w końcu do Giraffatitan[11].

Dicraeosaurus[4]

D. hansemanni[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

Szkielet z brakującymi czaszką i przednimi kończynami, 2 szkielty niekompletne, izolowane kręgi i części kończyn[12]

D. sattleri[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

2 niekompletne szkeielty bez czszek, izolowane części pozaczaszkowe[12]

Giraffatitan[4]

G. brancai[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

Nowy rodzaj Giraffatitan stworzono dla wcześniejszego gatunku brachiozaura, Brachiosaurus brancai, po doszukanie się przez specjalistów różnic pomiędzy nim a gatunkiem typowym B. altithorax uzasadniających reklasyfikację[11]

Janenschia[4]

J. robusta[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

3 kończyny tylne, 2 przednie, dłoń, 2 kręgi grzbietowe, serie ogonowe[13]

Tendaguria[4]

T. tanzaniensis[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

2 połączone kręgi grzbietowe[14]

Tornieria[4]

T. africanus[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

Ponad 3 niekopletne szkielety, kilka fragmentow czaszki, liczne izolowane elementy pozaczaszkowe[15]

"Archbishop"

Teropody[edytuj | edytuj kod]

Teropody z Formacji Tendaguru
Rodzaj Gatunki Miejsce Stratygrafia Materiał Uwagi Grafiki

?Allosaurus[4]

?A. tendagurensis[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

piszczel[16]

Allosaurus tendagurensis bones, Naturkunde Museum Berlin

Ceratosaurus[4]

C. roechlingi[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

kość kwadratowa, kość strzałkowa, kręgi ogonowe, kość skokowa[17]

Obecnie szczątki uznwane są za bliżej nieokreślone[4]

nieokreślone[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

Elaphrosaurus[4]

E. bambergi[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

Szkielet pozaczaszkowy[18]

Labrosaurus[4]

L. stechowi[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4].

Izolowane zęby[17]

później uznany za nieznany gatunek Ceratosaurus[4]

Megalosaurus[4]

M. ingens[4]

  • Mkoawa Mtwara, Tanzania[4]

"Tooth."[19]

później uznany za nieznanego teropoda[4]

Przypisy

  1. Mateus (2006). Pp. 223–232.
  2. Maier , G. (2003).
  3. 3,0 3,1 Fraas, E. (1908). "Ostafrikanische Dinosaurier". Palaeontolographica 55:105-144 [German]
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 4,23 4,24 4,25 4,26 4,27 4,28 4,29 4,30 4,31 4,32 4,33 4,34 4,35 4,36 4,37 4,38 4,39 4,40 4,41 4,42 4,43 4,44 4,45 4,46 4,47 4,48 4,49 4,50 Weishampel, David B; et al. (2004). "Dinosaur distribution (Late Jurassic, Africa)." W: Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.): The Dinosauria, 2nd, Berkeley: University of California Press. p. 552. ISBN 0-520-24209-2.
  5. http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&task=view&id=8707&Itemid=148
  6. "Table 19.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 414.
  7. "Table 16.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 344.
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 Barrett, P.M., Butler, R.J., Edwards, N.P., & Milner, A.R. Pterosaur distribution in time and space: an atlas. p61-107. in Flugsaurier: Pterosaur papers in honour of Peter Wellnhofer. 2008. Hone, D.W.E., and Buffetaut, E. (eds). Zitteliana B, 28. 264pp.[1]
  9. 9,0 9,1 9,2 Costa F. R., Kellner A. W. A., 2009, On two pterosaur humeri from the Tendaguru beds (Upper Jurassic, Tanzania), Anais da Academia Brasileira de Ciências, vol.81 no.4 Rio de Janeiro Dec. 2009
  10. "Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 267.
  11. 11,0 11,1 11,2 Taylor, M.P. (2009). Pp. 787-806.
  12. 12,0 12,1 "Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 264.
  13. "Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 268.
  14. "Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 261.
  15. "Table 13.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 265.
  16. "Table 4.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 75.
  17. 17,0 17,1 "Table 3.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 50.
  18. "Table 3.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 48.
  19. "Table 4.1," w: Weishampel, et al. (2004). Page 78.

References[edytuj | edytuj kod]

  • Fraas, E. (1908). "Ostafrikanische Dinosaurier". Palaeontolographica 55:105-144 [German].
  • Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher (2006). "Ornithomimid Dinosaur Tracks from Beit Zeit, West of Jerusalem, Palestine." Gazelle: The Palestinian Biological Bulletin, Number 56, August 2006. pp. 1–7.
  • Paul, G. S. 1988. The brachiosaur giants of the Morrison Tendaguru with a description of a new subgenus, Giraffatitan, and a comparison of the world's largest dinosaurs. Hunteria 2 (3): 1-14.
  • Maier, G. African dinosaurs unearthed : the Tendaguru expeditions. Bloomington, Indiana : Indiana University Press, 2003. (Life of the Past Series). At Google Books
  • Late Jurassic dinosaurs from the Morrison Formation (USA), the Lourinhā and Alcobaça formations (Portugal), and the Tendaguru Beds (Tanzania): a comparison. W: Mateus, Octávio: Paleontology and Geology of the Upper Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science (bulletin 36), 2006, s. 223–232. ISSN 1524-4156. (ang.)
  • Taylor, M.P. (2009). "A Re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropod) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensh 1914)." Journal of Vertebrate Paleontology, 29(3): 787-806.
  • Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.): The Dinosauria, 2nd, Berkeley: University of California Press. 861 pp. ISBN 0-520-24209-2.