Fort Winiary

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Rawelin I na Cytadeli

Fort Winiary (nazywany potocznie Cytadelą) – centralny fort w strukturze poligonalnych umocnień Twierdzy Poznań (niem. Festung Posen) położony na Wzgórzu Winiarskim w Poznaniu. Był największym fortem artyleryjskim w Europie.

Spis treści

[edytuj] Historia

[edytuj] Budowa

Pierwsze prace przy budowie fortu rozpoczęto 23 czerwca 1828 roku. Projekt fortu sporządził Johann Leopold Ludwig von Brese, zatwierdzono go 21 lutego 1829 roku. W maju i czerwcu 1830 przeniesiono na północ dwie wsie Winiary oraz zlikwidowano folwark Bonin. 29 czerwca 1834 2. batalion 18. Pułku Piechoty obsadził nie wykończony jeszcze fort, zaś w październiku i grudniu Kernwerk został obsadzony przez dwa bataliony 6. Pułku Piechoty. Do 1839 roku były już ukończone skarpy, a do 1842 zbudowano przeciwskarpy. Tym samym budowa fortu została zakończona.

[edytuj] Modernizacje

Modernizacje przechodziły dwie prochownie wojenne (Kreigs-Pulver-Magazin) zbudowane w 1838, następnie przebudowywane w 1869, 1873, 1888. W 1882 roku na narożnikach rawelinów II i III zbudowano stanowiska dla dział 21mm (Mantel-Rohr). Na początku XX w. postawiono budynek radiostacji oraz trzy maszty antenowe. W tym samym okresie powstał betonowy schron sanitarny w rejonie Reduty III.

[edytuj] Fort w okresie II wojny światowej

Cytadela stanowiła ostatni punkt oporu Niemców i została zdobyta 23 lutego 1945 roku – w 27. rocznicę utworzenia Armii Czerwonej. Fortyfikacje zostały częściowo zburzone w trakcie zdobywania miasta. Najbardziej ucierpiała reduta koszarowa, pozostałe elementy fortu doznały tylko lekkich uszkodzeń.

[edytuj] Lata powojenne

Na stokach Cytadeli miała miejsce ostatnia w historii Polski publiczna egzekucja. W dniu 14 lipca 1946 roku powieszono tutaj z wyroku Najwyższego Trybunału Narodowego nazistowskiego zbrodniarza – niemieckiego gauleitera Kraju Warty (niem. Warthegau) Artura Greisera.

W kolejnych latach fort systematycznie rozbierano. W latach 1963-1970 Cytadela została oczyszczona z ruin budowli obronnych i przekształcona w Park-Pomnik Braterstwa Broni i Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Budowa parku doprowadziła do niemalże całkowitej rozbiórki fortu, a pozyskaną cegłę użyto do odbudowy zrujnowanej Warszawy i Poznania.

[edytuj] Stan obecny

Obecnie występuje pod nazwą Park Cytadela i jest największym parkiem miasta. W 2008 park wraz z innymi częściami miasta został uznany za pomnik historii.

[edytuj] Charakterystyka

Od strony centrum miasta – na przedłużeniu al. Niepodległości (dawniej ul. Stalingradzkiej) – na Cytadelę prowadzą monumentalne schody. Na szczycie schodów znajduje się Pomnik Bohaterów (dawniej z czerwoną gwiazdą na szczycie), liczący 23 metry wysokości, odsłonięty w pierwszą rocznicę wyzwolenia Poznania spod okupacji niemieckiej - 23 lutego 1946 roku.

Trzy alejki parkowe noszą nazwy, są to:

  • al. Braterstwa Broni – upamiętniająca polsko-radzieckie braterstwo broni z okresu II wojny światowej,
  • al. Cytadelowców – upamiętniająca mieszkańców Poznania, którzy pomagali Armii Czerwonej zdobyć Cytadelę w 1945 roku,
  • al. Republik – na cześć republik Związku Radzieckiego.

[edytuj] Obiekty na Cytadeli

[edytuj] Cmentarze

Muzeum Uzbrojenia w dawnym laboratorium artyleryjskim
"Nierozpoznani" Magdaleny Abakanowicz

Na terenie parku znajdują się cmentarze: parafialny św. Wojciecha, garnizonowy, wojenny Cmentarz Bohaterów Radzieckich, wojenny Cmentarz Wspólnoty Brytyjskiej, Cmentarz Bohaterów Polskich oraz relikty dawnego cmentarza tzw. starogarnizonowego, niemieckiego Cmentarza Honorowego (Ehrenfriedhof) oraz kwatera prawosławna. Na cmentarzu garnizonowym znajdują się mogiły powstańców styczniowych, wielkopolskich, żołnierzy z lat 1918-1920, generałowie, kawalerowie Virtuti Militari. Ofiary terroru hitlerowskiego i sowieckiego oraz Cytadelowcy znajdują się na Cmentarzu Bohaterów Polskich. Są też tutaj pomniki jeńców rosyjskich i francuskich. Na terenie Cmentarza Wspólnoty Brytyjskiej spoczywa 48 uczestników tzw. Wielkiej Ucieczki, wśród nich Polacy.

[edytuj] Muzea

W ocalałych budowlach fortecznych mieszczą się dwa muzea, oddziały Wielkopolskiego Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu:

[edytuj] Obiekty forteczne

Zachowane obiekty warte obejrzenia:

[edytuj] Inne obiekty

Inne ciekawe obiekty na terenie dawnego fortu to:

[edytuj] Ciekawostki

  • W 2005 r. na Cytadeli został nakręcony starwarsowy fanfilm pt. "Krypta Exara Kuna"[1].

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Sekcja Filmowa Plan 9
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Fort_Winiary”
Utwórz książkę