Francesco Griffo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Francesco Griffo vel Griffi, znany również jako Francesco da Bologna (ur. w Bolonii w 1450 – zm. w Bolonii ok. 1518) – włoski projektant pism drukarskich, rytownik stempli, typograf.

Pisma zaprojektowane w latach 1494-1502[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1494 do roku 1515 pracował dla Aldusa Manucjusza. Dla oficyny Aldusa wykonał następujące pisma drukarskie: cztery kursywy greckie, dwie antykwy łacińskie, jedna kursywa łacińska, oraz pismo hebrajskie. Wykonał też arabskie cyfry nautyczne do ostatniej antykwy łacińskiej.

Laskaris, Erotemata 28 lutego 1495[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza książka oficyny Mancjusza była przedrukiem mediolańskiego wydania gramatyki Konstantego Laskarisa (1494/1495). Był to dwujęzyczny podręcznik dla studentów, który oprócz nauki gramatyki greckiej miał służyć za wzór odręcznego pisma greckiego. Założeniem projektu minuskuły greckiej było stworzenie pisma naśladującego odręczną, codzienną (niekaligraficzną) grekę pisaną rysikiem na tabliczce woskowej. Pierwsza kursywa miała dużo ligatur i abrewiatur. Wersaliki antykwy łacińskiej i greki oparte były na wzorach epigraficznych. Później czcionki odlano na wyższym słupku, co ograniczyło konieczność kernowania dolnych wydłużeń minuskuły antykwy łacińskiej. Aldus nie stosował interlinii. Czcionki były składane w wierszowniku „jedna na drugą”. Minuskuła i majuskuła antykwy łacińskiej miała elementy charakterystyczne dla antykw Nicolasa Jenosna np. ukośną poprzeczkę w „e”, obustronne szeryfy w górnych wierzchołkach belek „M” i „N”.

Poniżej wykaz pism:

  • antykwa łacińska (oparta na podziale firetu na 12 jednostek, wys. słupka ok. 6,3 mm)
  • pierwszy odlew (1495) pierwszej kursywy greckiej (na tym samym słupku co antykwa łacińska)
  • drugi odlew pierwszej kursywy greckiej (oparty na słupku zwiększonym od 2/12 firetu w stosunku do poprzednich wzorów, wys. słupka ok. 7,4 mm)
  • Druga kursywa grecka (słupek ok. 5,8 mm)
De Aetna (1495/6)[edytuj | edytuj kod]

Traktat Piotra Bemba, De Aetna, był pierwszym łacińskim drukiem wydanym przez Manucjusza. Griffo zaprojektował do tej książki nową antykwę, która miała już dojrzałą formę o wysokich walorach estetycznych. Minuskułowe e ma tu poziomą poprzeczkę. Minuskuła tego kroju została później (w 1499 r.) użyta w Hypnerotomachia Poliphili, Griffo dodał jedynie nowe wersaliki.

  • Antykwa łacińska (na tej samej wys. słupka co druga kursywa grecka – ok. 5,8 mm)
Herodotus 1502[edytuj | edytuj kod]
  • Trzecia kursywa grecka (oparta na podziale firetu na 12 jednostek, słupek ok. 4,2 mm)
Seria klasyków w formacie octavo (1501–1515) i Seneka (1522)[edytuj | edytuj kod]

Nowy książkowy format octavo zastosowany przez Aldusa w 1501 pociągnął za sobą dalszą miniaturyzację słupka czconki. Od roku 1501–1515 oficyna Manucjusza wydrukowała poniższymi czcionkami 43 tytuły w formacie octavo. 8 po grecku, 33 po łacinie i 2 po włosku. Minuskuła kursywy łacinki odznaczała się niewielkim pochyleniem, a jej kształt oparł Griffo na odręcznej kursywie kancelaryjnej Bartolomeo Sanvito i Pomponio Leto. W zasadzie nie było wersalików kursywy, Były wersaliki antykwy niższe od wydłużeń górnych minuskuły kursywy. Garnitur kursywy łacinki zawierał ok 65 znaków (głównie ze względu na dużą liczbę ligatur). Pismo było wąskie, przez co dużo bardziej ekonomiczne niż antykwa. Krój kursywy łacińskiej wykorzystał po raz pierwszy w Epistole devotissime de Sancta Catharina da Siena edycji listów ' Katarzyny ze Sieny, kursywą złożono podpisy pod ilustracjami (wrzesień 1500), a następnie w serii klasyków w edycji Eclogues Wergiliusza w 1501 r. Odręczne pismo Alldusa Manucjusza było wzorcem dla czwartej kursywy pisma greckiego[1]

Poniżej wykaz pism:

  • Czwarta grecka kursywa (oparta na podziale firetu na 12 jednostek, wys. słupka ok. 4 mm)
  • Kursywa łacińska

Pisma zaprojektowane w latach 1503–1518[edytuj | edytuj kod]

Rok 1503–1516[edytuj | edytuj kod]

W 1502 Griffo rezygnuje z współpracy z Aldusem. W 1503 wycina nową kursywę łacińską i alfabet hebrajski dla Gershon Soncino (Hieronimo Soncino) z Fano (który drukował w latach 1502–1507), później pracuje dla Ottaviano Petrucci i Stagnino Bernardino (1511-1513) oraz Filippo Giunti (1513-1515). W tym okresie wycina pisma:

Rok 1516–1518[edytuj | edytuj kod]

W 1516 otwiera w Bolonii własne wydawnictwo i rozpoczyna wydawanie miniaturowych książeczek po włosku i po łacinie w formacie in 32º (niektóre źródła mówią o formacie 24º) nową miniaturową kursywą. W sumie wydał sześć pozycji

  1. Petrarka, Canzoniere at triomphi, Bolonia: 20 września 1516, w formacie 24º.[3]
  2. G. Boccaccio, Labirinto d'amore ... nomato il Corbaccio. (Prologo de M.C. Laurario ... sopra il Corbaccio.), Bolonia: 1516, w formacie 32º .[4]
  3. Gli Asolani di Messer Pietro Bembo, Bolonia: 30 października 1516, w formacie 32º.[5]
  4. Valerij Maximi Dictorum et factorum memorabilium libri nouem, Bolonia: 24 stycznia 1517, w formacie 32º.[6]
  • trzecia kursywa łacińska (wys. słupka ok. 2,5 mm)[7]

Współczesne pisma wzorowane na krojach Francesco Griffo[edytuj | edytuj kod]

Antykwa Poliphilus (Monotype), rodzina pisma Bembo, Bembo Book i Bembo Titling (Monotype), Aldine 401 (Bitstream), Dante Govanniego Mardersteiga (Monotype), Griffo Govanniego Mardersteiga i Minion Pro Roberta Slimbach (Adobe).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bringhurst Robert, Elementarz stylu w typografii, wyd. 3, Kraków: d2d.pl, 2012.
  • Burnhill Peter Typefaces. In-house norms in the typography of Aldus Manutius, London: Hyphen Press, 2003.
  • Rokosz Mieczysław, Wenecka oficyna Alda Manucjusza i Polska w orbicie jej wpływów, Wrocław: Ossolineum, 1982.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. The Aldine Press: Catalogue of the Ahmanson-Murphy Collection of Books by Or Relating to the Press in the Library of the University of California, Los Angeles : Incorporating Works Recorded Elsewhere. Los Angeles: University of California, 2001, s. 23. ISBN 978-0520229938.
  2. Francesco Petrarca: Opere volgari. Hieronimo Soncino, 1503. [dostęp 2013-10-06].
  3. Canzoniere et Triomphi di Messer Francesco Petrarcha
  4. http://www.worldcat.org/title/labirinto-damore-nomato-il-corbaccio-prologo-de-mc-laurario-sopra-il-corbaccio/oclc/557446272
  5. http://www.worldcat.org/title/gli-asolani-di-messer-pietro-bembo-with-an-introductory-letter-to-lucrezia-borgia/oclc/557973828
  6. http://www.worldcat.org/title/valerij-maximi-dictorum-et-factorum-memorabilium-libri-nouem/oclc/645268051
  7. http://typophile.com/node/19013 First massive x-height?