Franciszek Grocholski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Franciszek Ksawery Grocholski herbu Syrokomla (ur. 2 września 1730 roku w Woronowicy, zm. 11 września 1792 roku w Tereszkach) – podkomorzy królewski, poseł na Sejm Czteroletni, targowiczanin.

Syn Michała Grocholskiego, sędziego i cześnika bracławskiego, regimentarza partii ukraińskiej, a następnie wołyńskiej, i Anny Radzimińskiej. Był bratem Marcina Grocholskiego, kasztelana i ostatniego wojewody bracławskiego.

Kształcił się w kolegium warszawskim oo. Jezuitów, a zdobytą wiedzę pogłębił przez podróże zagraniczne. Wielki miłośnik sztuki, gromadził cenne działa i bogate zbiory biblioteczne. W życiu publicznym brał czynny udział. Jako podstoli bracławski (1761) i pisarz grodzki krzemieniecki (1764) był zwolennikiem partii Potockich, tzw. "patriotów". Jako poseł województwa bracławskiego na sejm konowkacyjny 7 maja 1764 roku podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm za nielegalny[1]. Wkrótce stał się gorącym stronnikiem Stanisława Augusta.

Król darzył go specjalnymi względami, o czym świadczą nominacje na liczne urzędy: podstarosty grodzkiego winnickiego (1766), szambelana królewskiego (1767), podczaszego bracławskiego (1771), chorążego winnickiego (1772) i bracławskiego (1774), miecznika koronnego (1775), konsyliarza Rady Nieustającej (1776 - 8), starosty przyłuskiego, podkomorzego JKM-ci oraz rotmistrza kawalerii narodowej.

Odznaczony orderami św. Stanisława (1776) i Orła Białego (1778), gościł w rezydencji swojej w Tereszkach powracającego z Kaniowa w roku 1787 króla Stanisława Augusta. Poseł bracławski na sejm 1776 roku[2], poseł województwa bracławskiego na Sejm Czteroletni w 1788 roku[3]. Był komisarzem sejmowym (1771) i brał żywy udział w dyskusjach nad projektem ustawy konstytucyjnej jako zdecydowany przeciwnik reform. Konsyliarz konfederacji generalnej koronnej w konfederacji targowickiej[4]. Z nominacji papieża Piusa VI sprawował urząd syndyka apostolskiego oo. Kapucynów prowincji polskiej (1788). Właściciel znacznego majątku, posiadał G. Dobra w pow. Krzemienieckim (Tereszki, Malinki), w pow. Winnickim (miasteczko Woronowicę i kilka wsi), części znaczne w dobrach trościaneckich i dwór w mieście Dubinie.

Ożenił się 1 X 1766 z Heleną Justyną z Bożeniec Lesznickich, pochodzącą z kniaziów ruskich, która mu wniosła w posagu znaczne majętności w pow. Żytomierskim, owruckim, włodzimierskim i łuckim. Grocholski zmarł 11 IX 1792 r. w Tereszkach, pochowany w grobach rodzinnych w kościele dominikanów w Winnicy. Z czworga jego dzieci starszy syn Antoni był marszałkiem gub. Bracławskiej, córka Tekla, poślubiona Franciszkowi Sariusz Łaźnińskiemu, stała się bohaterką opowieści pt. "Złota Teklunia", Józefa Rolle.

Przypisy

  1. Józef Zaleski, Panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego do czasu Sejmu Czteroletniego, 1887, s. 21, Dyaryusz seymu convocationis siedmio-niedzielnego warszawskiego : zdania, mowy, projekta y manifesta w sobie zawierający przez sessye zebrany r.p. 1764, s. 4-6.
  2. Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 532
  3. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 332.
  4. Dariusz Rolnik, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 - styczeń 1793), Katowice 2000, s. 162.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]