Franciszek Kopernicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Franciszek Kopernicki (ur. 1 kwietnia 1824, zm. 25 listopada 1892[1]) – polski wojskowy, pułkownik, dowódca średniego szczebla w powstaniu styczniowym.

Urodził się we wsi Czyżówka[1] w pow. zwinogrodzkim na Ukrainie z ojca Stanisława (rządca) i matki Marianny z Pieńkowskich. Do szkoły chodził w Złotopolu i Winnicy.

W lutym 1843 wstąpił do carskiego wojska i brał udział w wojnie krymskiej. Służbę odbywał w garnizonach: w Tule i w Moskwie, skąd został przeniesiony do powiatu opatowskiego w Królestwie Polskim. W 1850 roku w Opatowie ożenił się z siostrą Agatona Gillera, członka powstańczego Rządu Narodowego – Agrypiną, córką burmistrza Opatowa[1]. W armii rosyjskiej w czerwcu 1862 roku dosłużył się stopnia majora[1]. Przewidując wybuch powstania podał się do dymisji we wrześniu 1862[1].

W styczniu 1863 z Odessy przeniósł się do Królestwa i w ostatnich dniach kwietnia oddał się do dyspozycji Wydziału Wojny Rządu Narodowego, a w maju otrzymał nominację na podpułkownika wojsk narodowych woj. kaliskiego i przydzielony w charakterze oficera do specjalnych zleceń do sztabu gen. Edmunda Taczanowskiego[1]. W powstaniu był wojskowym naczelnikiem powiatów: piotrkowskiego, sieradzkiego i wieluńskiego. Wykonując rozkaz generała Taczanowskiego uformował na tym terenie dwa pułki ułanów. Jeden z tych pułków (422 konnych) 7 sierpnia 1863 został rozlokowany w Chociwiu. Jego dowódcą został płk Kajetan Słupski. Kopernicki brał udział w wielu bitwach, także w tragicznej bitwie dla ugrupowania jazdy gen. Taczanowskiego, stoczonej 29 sierpnia 1863 r. na polach wsi Kruszyna i Nieznanice. Po tej klęsce Taczanowski wyjechał za granicę, a płk Kopernicki usiłował zebrać rozbite oddziały powstańcze.

7 września 1863 otrzymał nominację na pułkownika i naczelnika wojennego woj. kaliskiego. Czynił próby ożywienia powstania. W tym celu planował powołanie plutonów powstańczych w oparciu o okrążki (kilka parafii). Udało mu się zmobilizować ok. 2000 ludzi i przedłużyć akcje powstańcze do wiosny 1864. 7 maja 1864 podał się do dymisji i wyjechał do Lipska, później do Szwajcarii.

W 1865 osiadł wraz z rodziną w wydzierżawionym majątku w Mołdawii k. Batuszan[1]. W 1869 przeniósł się do Galicji i Stanisławowa, gdzie do 1874 pracował w przedsiębiorstwie budowy dróg krajowych. Osiadł w 1875 w Krakowie, a później w Nowym Sączu. Ostatnie lata życia spędził w Stanisławowie jako dyrektor Stanisławowskiej Kasy Oszczędności, gdzie zmarł 25 listopada 1892[1].

Pozostawił wspomnienia opracowane przez E. Halicza i E. Ratajczaka pt. „Pamiętnik powstania styczniowego. Notatnik z powstania w woj. kaliskim w r. 1863-64” wydany w Warszawie w 1959 r.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Wielkopolski Słownik Biograficzny. s. 349.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Halicz E., Kopernicki Franciszek, [w:] Polski Słownik Biograficzny, 1967 r., t. XIII, s. 638,
  • Ruszkowski A., Ci, którzy dowodzili..., [:] "Na sieradzkich szlakach", nr3/1988, s. 10-16.
  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 344. ISBN 83-01-02722-3.