Franciszek Latinik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Latinik
Franciszek Latinik
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 17 lipca 1864
Tarnów
Data i miejsce śmierci 29 sierpnia 1949
Kraków
Przebieg służby
Lata służby 1882–1925
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png cesarska i królewska Armia
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 100 pułk piechoty
XXIII Brygada Piechoty
VIII Brygada Piechoty
6 Dywizja Piechoty
7 Dywizja Piechoty
Front śląski
1 Armia
6 Armia
Okręg Generalny „Kielce”
Okręg Korpusu Nr X
Stanowiska dowódca pułku piechoty
dowódca brygady piechoty
dowódca dywizji piechoty
dowódca frontu dowódca armii
dowódca grupy
dowódca okręgu wojskowego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-bolszewicka
bitwa warszawska
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Oficer Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Korony Rumunii Krzyż Zasługi Wojskowej Order Franciszka Józefa - Kawaler Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Franciszek Latinik w Wikicytatach

Franciszek Ksawery Latinik (ur. 17 lipca 1864 w Tarnowie, zm. 29 sierpnia 1949 w Krakowie) – pułkownik piechoty cesarskiej i królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn Antoniego Izydora, nauczyciela geografii w szkołach średnich, i Kornelii z Romerów, córki Teofila[1][2]. W 1882 roku ukończył Szkołę Kadetów Piechoty w Łobzowie i rozpoczął służbę w wojsku austro-węgierskim. W 1885 roku mianowany został podporucznikiem, zaś w 1889 roku porucznikiem piechoty. W latach 1881–1891 studiował w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu i pełnił służbę w linii, sztabach jednostek i w Sztabie Generalnym. W 1896 roku awansował na stopień kapitana, a następnie, w 1909 roku – majora. Był komendantem szkoły oficerów rezerwy, wykładowcą taktyki w Oficerskiej Szkole Piechoty[1]. W latach 1909–1913 zajmował stanowisko komendanta macierzystej Szkoły Kadetów. W 1911 roku otrzymał stopień podpułkownika, zaś w 1913 roku został przeniesiony do 1 pułku piechoty w Opawie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku.

Po wybuchu I wojny światowej brał udział w ofensywie na Lublin, walcząc pod Annopolem, Ratoszynem, Kraśnikiem, Rozwadowem oraz Mielcem. 17 września 1914 roku objął dowództwo 100 Pułku Piechoty, z którym początkowo uczestniczył w walkach nad Nidą. Następnie na czele tego oddziału walczył w bitwie pod Gorlicami. 2 maja 1915 roku wziął udział w ataku na Górę Pustki, która stanowiła jedną z głównych pozycji sił rosyjskich na północ od miasta, a później w walkach pościgowych[1]. W tym samym roku awansował na pułkownika. Walczył na froncie rosyjskim i rumuńskim.

Wiosną 1917 roku został przeniesiony na front włoski, nad Soczę. Jesienią tego roku dowodzona przez niego brygada wzięła udział w ofensywie pod Caporetto. Od lutego 1918 roku walczył na froncie w Tyrolu i objął dowództwo VIII Brygady Piechoty. W czerwcu został ciężko ranny[1].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę wstąpił do Wojska Polskiego. Od listopada 1918 do stycznia 1919 był dowódcą garnizonu Zamość, a następnie Okręgu Wojskowego w Cieszynie. W styczniu 1919 roku dowodził wojskami polskimi podczas konfliktu zbrojnego z siłami czeskimi o Śląsk Cieszyński, zatrzymując nieprzyjacielską ofensywę pod Skoczowem[1][3]. 22 maja 1919 roku został dowódcą Frontu Cieszyńskiego. W tym samym miesiącu przystąpił do organizacji 6 Dywizji Piechoty, której został pierwszym dowódcą. Od 13 października 1919 roku do marca 1920 roku dowodził 7 Dywizją Piechoty[4] i równocześnie Frontem Śląskim. Decyzją Naczelnego Wodza z 23 listopada 1919 został mianowany generałem podporucznikiem 1 grudnia 1919 roku[5]. Od lutego do sierpnia 1920 roku był przedstawicielem Wojska Polskiego w Komisji Graniczno-Plebiscytowej w Cieszynie.

Podczas bitwy warszawskiej w sierpniu 1920 roku był gubernatorem wojskowym Warszawy i dowodził 1 Armią Frontu Północnego, odpierając radzieckie uderzenie na miasto. Wraz ze swoimi oddziałami brał udział m.in. w walkach pod Radzyminem.

Podczas działań pościgowych był dowódcą Grupy Południowej 6 Armii. 20 kwietnia 1921 roku został mianowany dowódcą Okręgu Generalnego „Kielce”[6]. Obowiązki na stanowisku dowódcy okręgu objął 14 maja, po wykorzystaniu urlopu przeniesieniowego, i pełnił je do czasu likwidacji Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce”. Od 20 września do 9 października 1921 roku przebywał w Poznaniu na urlopie „w sprawach familijnych”. Na stanowisku dowódcy okręgu zastępował go wówczas generał podporucznik Eugeniusz Pogorzelski[7].

Od 15 listopada 1921 roku dowodził Okręgiem Korpusu Nr X w Przemyślu[8]. W latach 1920–22 wchodził w skład pierwszej Tymczasowej Kapituły Orderu Virtuti Militari.

3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 10. lokatą w korpusie generałów[9]. 30 listopada 1923 roku minister spraw wojskowych generał Stanisław Szeptycki powołał go na członka Tymczasowego Komitetu Organizacyjnego Budowy Pomnika Nieznanego Żołnierza w Warszawie.

W 1924 roku Latinik znalazł się w konflikcie z piłsudczykami, sam Piłsudski negatywnie odnosił się do jego aktywności w Przemyślu[1]. W wyniku jego wypowiedzi doszło do tzw. „strajku generałów”, w czasie którego do dymisji podała się grupa dowódców Wojska Polskiego, głównie związanych z legionami, m.in. Edward Śmigły-Rydz[10][11]. 9 listopada 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zwolnił go ze stanowiska dowódcy okręgu korpusu[12]. Z dniem 28 lutego 1925 roku, na własną prośbę w związku z uzyskaniem prawa do pełnego uposażenia emerytalnego, został przeniesiony w stan spoczynku[13].

 Osobny artykuł: Strajk generałów.

Mieszkał w Krakowie przy ulicy Studenckiej 2. Był aktywny społecznie, działał jako członek Towarzystwa „Rozwój”, a po II wojnie światowej, w wieku 81 lat, założył i organizował Związek Emerytów Wojskowych i Wdów[1][14]. Opublikował prace: Żołnierz polski pod Gorlicami 1915 (Przemyśl 1923), Walka o Śląsk Cieszyński w r. 1919, Bój o Warszawę. Rola wojskowego gubernatora i 1-ej armii w bitwie pod Warszawą w 1920 r. (Bydgoszcz 1931) oraz rozdział "Wspomnienie o generale broni Tadeuszu Rozwadowskim" w książce Generał Rozwadowski (Kraków 1929). Zmarł 29 sierpnia 1949 roku. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w grobowcu rodzinnym.

W 1902 roku zawarł związek małżeński z Heleną z domu Stiasny-Strzelbicką, z którą miał trzy córki: Annę (1902–1969), Irenę (1904–1974) oraz Antoninę (1906–1989)[1]. Jego wnukami są Andrzej Popiel, Janusz Rieger i Jerzy Vetulani.

Odmówił przyjęcia Orderu Marii Teresy za swoje działania w czasie bitwy gorlickiej, twierdząc, iż może przyjmować odznaczenia już tylko od rządu polskiego[14]. Jego imieniem została nazwana jedna z ulic w Bielsku-Białej[15].

Latinik ze swoją żoną i córkami, Łobzów

Ordery i odznaczenia[1][edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Marian Zgórniak: Latinik Franciszek Ksawery (1864–1949). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XVI. 1971, s. 567–568.
  2. Zbigniew R. Muszyński. Wspomnienie. Franciszek Ksawery Latinik. „Gazeta Wyborcza”, 2004-09-07. 
  3. Brygadier Franciszek Ksawery Latinik. „Gazeta Skoczowska”, s. 7, 4 marca 1999. 
  4. Witold Jarno, Okręg Generalny nr III ..., s. 107.
  5. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 98 z 29 grudnia 1919 roku, poz. 4143.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 18 z 7 maja 1921 roku, s. 902.
  7. Dziennik Rozkazów Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 116 z 29 września 1921 roku, Urlop generała i dowódcy okręgu generalnego - objęcie zastępstwa. Dziennik Rozkazów Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 120 z 13 października 1921 roku, Powrót z urlopu.
  8. Witold Jarno, Okręg Generalny nr III ..., s. 38.
  9. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 14.
  10. Jerzy Rawicz: Do pierwszej krwi. Warszawa: Czytelnik, 1974, s. 99–115.
  11. Ludwik Stomma: Skandale polskie. Warszawa: Demart, 2008, s. 131–136. ISBN 978-83-7427-422-7.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 121 z 15 listopada 1924 roku, s. 673.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 24 z 1 marca 1925 roku, s. 106.
  14. 14,0 14,1 Andrzej Kobos: Po drogach uczonych (T. II). Kraków: Wydawnictwo PAU, 2007, s. 493.
  15. Wykaz ulic, placów, rond, skwerów, parków i osiedli w Bielsku-Białej (pol.). Urząd Miejski w Bielsku-Białej. [dostęp 2014-05-06].
  16. Rozkaz Naczelnego Wodza z 1 stycznia 1920 r. (Dziennik Rozkazów 1920 r. Nr 1, poz. 1)
  17. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1936 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 35, poz. 1763)
  18. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2030 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1612)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Jarno, Okręg Generalny nr III Kielce w latach 1918-1921, Wydawnictwo Ibidem, Łódź 2003, ISBN 83-88679-31-7.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski Niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
  • Henryk P. Kosk: Generalicja polska. T. 1: A–Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 2001. ISBN 83-87103-81-0.
  • Leszek Smolak, Generał dywizji Franciszek Latiniki - intrygant czy ofiara salonowych gier?, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 2 (192), Warszawa 2002, ISSN 1640-6281, ss. 124-136.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6.