Franciszek Latinik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Franciszek Latinik
Franciszek Latinik
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 17 lipca 1864
Tarnów
Data i miejsce śmierci 29 sierpnia 1949
Kraków
Przebieg służby
Lata służby 1882-1925
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png cesarska i królewska Armia
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 100 pułk piechoty
XXIII Brygada Piechoty
VIII Brygada Piechoty
6 Dywizja Piechoty
7 Dywizja Piechoty
Front śląski
1 Armia
6 Armia
Okręg Generalny „Kielce”
Okręg Korpusu Nr X
Stanowiska dowódca pułku piechoty
dowódca brygady piechoty
dowódca dywizji piechoty
dowódca frontu dowódca armii
dowódca grupy
dowódca okręgu wojskowego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-bolszewicka
bitwa warszawska
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Oficer Legii Honorowej (Francja) Krzyż Zasługi Wojskowej Krzyż Żelazny (1813-1913) I Klasy Krzyż Żelazny (1813-1913) II Klasy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Franciszek Latinik w Wikicytatach

Franciszek Ksawery Latinik (ur. 17 lipca 1864 w Tarnowie, zm. 29 sierpnia 1949 w Krakowie) – pułkownik piechoty cesarskiej i królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn Antoniego Izydora, nauczyciela geografii w szkołach średnich, i Kornelii z Romerów, córki Teofila[1][2]. W 1882 ukończył Szkołę Kadetów Piechoty w Łobzowie i rozpoczął służbę w wojsku austro-węgierskim. W 1885 mianowany został podporucznikiem, zaś w 1889 porucznikiem piechoty. W latach 1881–1891 studiował w Akademii Sztabu Generalnego w Wiedniu i pełnił służbę w linii, sztabach jednostek i w Sztabie Generalnym. W 1896 awansował na stopień kapitana, a następnie, w 1909 – majora. Był komendantem szkoły oficerów rezerwy, wykładowcą taktyki w Oficerskiej Szkole Piechoty[1]. W latach 1909–1913 zajmował stanowisko komendanta macierzystej Szkoły Kadetów. W 1911 otrzymał stopień podpułkownika, zaś w 1913 został przeniesiony do 1 pułku piechoty w Opawie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku.

Po wybuchu I wojny światowej brał udział w ofensywie na Lublin, walcząc pod Annopolem, Ratoszynem, Kraśnikiem, Rozwadowem oraz Mielcem. 17 września 1914 objął dowództwo nad 100 pułkiem piechoty, z którym początkowo uczestniczył w walkach nad Nidą. Następnie pułk walczył w bitwie pod Gorlicami; 2 maja Latinik wziął udział w ataku na Górę Pustki, która stanowiła jedną z głównych pozycji sił rosyjskich na północ od miasta, zaś później w walkach pościgowych[1]. Pułkownik z 1915. Walczył na froncie rosyjskim i rumuńskim.

Wiosną 1917 został przeniesiony na front włoski, nad Soczę. Jesienią tego roku dowodzona przez niego brygada wzięła udział w ofensywie pod Caporetto. Od lutego 1918 walczył na froncie w Tyrolu i objął dowództwo VIII brygady piechoty, w czerwcu został ciężko ranny[1].

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę wstąpił do Wojska Polskiego. Od listopada 1918 do stycznia 1919 był dowódcą garnizonu Zamość, a następnie Okręgu Wojskowego w Cieszynie. W styczniu 1919 dowodził wojskami polskimi podczas konfliktu zbrojnego z siłami czeskimi o Śląsk Cieszyński, zatrzymując nieprzyjacielską ofensywę pod Skoczowem[1][3]. 22 maja 1919 został dowódcą Frontu Cieszyńskiego. W tym samym miesiącu przystąpił do organizacji 6 Dywizji Piechoty, której został pierwszym dowódcą. Od 13 października 1919 do marca 1920 dowodził 7 Dywizją Piechoty[4] i równocześnie Frontem Śląskim. 1 grudnia 1919 został mianowany generałem podporucznikiem. Od lutego do sierpnia 1920 był także przedstawicielem Wojska Polskiego w Komisji Graniczno-Plebiscytowej w Cieszynie.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej, podczas bitwy warszawskiej sierpień – październik 1920 był gubernatorem wojskowym Warszawy i dowodził 1 Armią Frontu Północnego, odpierając radzieckie uderzenie na miasto. Prowadził operacje w rejonie Zegrza i Radzymina.

Podczas działań pościgowych był dowódcą Grupy Południowej 6 Armii. 20 kwietnia 1921 został mianowany dowódcą Okręgu Generalnego „Kielce”[5]. Obowiązki na stanowisku dowódcy okręgu objął 14 maja, po wykorzystaniu urlopu przeniesieniowego, i pełnił je do czasu likwidacji DOGen. Nr III. Od 15 listopada 1921 dowodził Okręgiem Korpusu Nr X w Przemyślu[6]. W latach 1920-22 wchodził w skład pierwszej Tymczasowej Kapituły Orderu Virtuti Militari. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu generała dywizji ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 10. lokatą w korpusie generałów[7].

Znalazł się w konflikcie z piłsudczykami, sam Piłsudski negatywnie odnosił się do jego aktywności społeczno-politycznej w Przemyślu[1]. W wyniku jego wypowiedzi doszło do tzw. strajku generałów, w czasie którego do dymisji podała się grupa dowódców Wojska Polskiego, głównie związanych z legionami, m.in. Edward Śmigły-Rydz. W efekcie Latinik sam podał się do dymisji[8][9]. 9 listopada 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zwolnił go ze stanowiska dowódcy okręgu korpusu[10]. Z dniem 28 lutego 1925, na własną prośbę w związku z uzyskaniem prawa do pełnego uposażenia emerytalnego, został przeniesiony w stan spoczynku[11].

Information icon.svg Osobny artykuł: Strajk generałów.

Mieszkał w Krakowie przy ulicy Studenckiej 2. Był aktywny społecznie, działał jako członek Towarzystwa "Rozwój", a po II wojnie światowej, w wieku 81 lat, założył i organizował Związek Emerytów Wojskowych i Wdów[1][12]. Opublikował prace: Żołnierz polski pod Gorlicami 1915 (Przemyśl 1923), Walka o Śląsk Cieszyński w r. 1919, Bój o Warszawę. Rola wojskowego gubernatora i 1-ej armii w bitwie pod Warszawą w 1920 r. (Bydgoszcz 1931) oraz rozdział "Wspomnienie o generale broni Tadeuszu Rozwadowskim" w książce Generał Rozwadowski (Kraków 1929). Zmarł 29 sierpnia 1949. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w grobowcu rodzinnym.

W 1902 zawarł małżeństwo z Heleną z domu Stiasny-Strzelbicką. Mieli trzy córki: Annę (1902–1969), Irenę (1904–1974) oraz Antoninę (1906–1989)[1]. Wnukami Latinika są Andrzej Popiel, Janusz Rieger i Jerzy Vetulani.

Latinik otrzymał liczne odznaczenia państwowe, w tym polskie: Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1920)[13], Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Walecznych (dwukrotnie), Medal za Wojnę 1918–1921, Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, francuski Oficerski Krzyż Legii Honorowej, Wielki Krzyż Korony Rumunii z Gwiazdą, austriackie: Krzyż Zasługi Wojskowej, Order Franciszka Józefa, oraz niemiecki Krzyż Żelazny 1. i 2. klasy[1]. Odmówił przyjęcia Orderu Marii Teresy za swoje działania w czasie bitwy gorlickiej, twierdząc, iż może przyjmować odznaczenia już tylko od rządu polskiego[12]. Jego imieniem została nazwana jedna z ulic w Bielsku-Białej[14].

Latinik ze swoją żoną i córkami, Łobzów

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Marian Zgórniak: Latinik Franciszek Ksawery (1864–1949). W: Polski Słownik Biograficzny. T. VI. 1971, s. 567–568.
  2. Zbigniew R. Muszyński. Wspomnienie. Franciszek Ksawery Latinik. „Gazeta Wyborcza”, 2004-09-07. 
  3. Brygadier Franciszek Ksawery Latinik. „Gazeta Skoczowska”, s. 7, 4 marca 1999. 
  4. Witold Jarno, Okręg Generalny nr III ..., s. 107.
  5. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 7 maja 1921 r., Nr 18, s. 902.
  6. Witold Jarno, Okręg Generalny nr III ..., s. 38.
  7. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 14.
  8. Jerzy Rawicz: Do pierwszej krwi. Warszawa: Czytelnik, 1974, s. 99–115.
  9. Ludwik Stomma: Skandale polskie. Warszawa: Demart, 2008, s. 131–136. ISBN 978-83-7427-422-7.
  10. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 15 listopada 1924 r., Nr 121, s. 673.
  11. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 1 marca 1925 r., Nr 24, s. 106.
  12. 12,0 12,1 Andrzej Kobos: Po drogach uczonych (T. II). Kraków: Wydawnictwo PAU, 2007, s. 493.
  13. Rozkaz Naczelnego Wodza z 1 stycznia 1920 r. (Dziennik Rozkazów 1920 r. Nr 1, poz. 1)
  14. Wykaz ulic, placów, rond, skwerów, parków i osiedli w Bielsku-Białej (pol.). Urząd Miejski w Bielsku-Białej. [dostęp 2014-05-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Jarno, Okręg Generalny nr III Kielce w latach 1918-1921, Wydawnictwo Ibidem, Łódź 2003, ISBN 83-88679-31-7.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski Niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
  • Henryk P. Kosk: Generalicja polska. T. 1: A–Ł. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 2001. ISBN 83-87103-81-0.
  • Leszek Smolak, Generał dywizji Franciszek Latiniki - intrygant czy ofiara salonowych gier?, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 2 (192), Warszawa 2002, ISSN 1640-6281, ss. 124-136.
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994, ISBN 83-11-08262-6.