Franciszek Ząbecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franciszek Ząbecki
Dawny
Franciszek Ząbecki (rozmawia przez telefon) w budynku stacji kolejowej w Treblince
Franciszek Ząbecki (rozmawia przez telefon) w budynku stacji kolejowej w Treblince
podporucznik
Data i miejsce urodzenia 8 października 1907
Łyszkowice
Data śmierci 11 kwietnia 1987
Przebieg służby
Główne wojny i bitwy Kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Armii Krajowej
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Dowód tożsamości wystawiony w 1943 przez Generalną Dyrekcję Kolei Wschodniej
Opuszczona stacja kolejowa w Treblice (2000)

Franciszek Ząbecki ps. Dawny (ur. 8 października 1907 w Łyszkowicach, zm. 11 kwietnia 1987) – żołnierz Wojska Polskiego, członek Armii Krajowej, w latach 1941–1944 zawiadowca stacji Treblinka, świadek podczas powojennych procesów zbrodniarzy hitlerowskich.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1925 rozpoczął pracę na kolei, jako praktykant-radiotelegrafista na stacji w Bednarach. W latach 1929-1931 odbył służbę wojskową w Zegrzu. Po zakończeniu służby wojskowej w poszukiwaniu pracy trafił do Sokołowa Podlaskiego[1].

Walczył w kampanii wrześniowej w I Batalionie Łączności. 17 września dostał się do niewoli radzieckiej. Po dwóch miesiącach, wraz z innymi polskimi żołnierzami, został przekazany władzom niemieckim, i trafił na roboty do Niemiec. Z uwagi na zły stan zdrowia w marciu 1941 udało mu się uzyskać zwolnienie z robót i wrócić do Sokołowa Podlaskiego.

W dniu 22 maja 1941 roku rozpoczął pracę dla niemieckich Kolei Wschodnich na stacji kolejowej w Treblince, przy której zamieszkał. Jako członek 8. Brygady Kolejowej AK otrzymał zadanie zbierania informacji na temat niemieckich transportów wojskowych przechodzących przez stację i przekazywania ich władzom AK. Po zbudowaniu niedaleko stacji obozu zagłady Treblinka II Ząbecki otrzymał polecenie spisywania wszystkich transportów więźniów kierowanych do nowego obozu przez stację Treblinka.

Pierwszy pociąg z Żydami z warszawskiego getta wyjechał z Warszawy 22 lipca i przybył do Treblinki 23 lipca 1942 we wczesnych godzinach rannych Od tego dnia Ząbecki notował wszystkie transporty Żydów. Oprócz gromadzenia danych, które były przekazywane dowództwu AK, wraz z innymi polskimi kolejarzami pomagał Żydom uciekającym z transportów.

6 sierpnia 1944 z narażeniem życia wyniósł z zaminowanego budynku stacji część dokumentów, będących dowodami zbrodni popełnionej w Treblince. Materiały te zostały później wykorzystane w procesach przeciwko niemieckim zbrodniarzom. Franciszek Ząbecki oceniał, że liczba zamordowanych w obozie śmierci Treblinka II była wyższa, niż szacunki historyków, i wynosiła ok. 1 mln 297 tysięcy osób.

W czasie okupacji ukończył konspiracyjną szkołę podchorążych otrzymując stopień plutonowego podchorążego (podporucznika)[1].

Po 1945 pracował na kolei w Białej Podlaskiej, Sochaczewie i Piasecznie. W listopadzie 1953 cała rodzina przeniosła się do Piastowa. Ostatnim miejscem pracy Ząbeckiego był Centralny Ośrodek Badań i Rozwoju Techniki Kolejnictwa w Warszawie. Przeszedł na emeryturę w grudniu 1969[1].

Swoje wspomnienia opisał w wydanej w 1977 książce Wspomnienia dawne i nowe[2]. Był bohaterem filmu dokumentalnego Świadek oskarżenia nakręconego przez Wytwórnię Filmową „Czołówka[3]

Zmarł 11 kwietnia 1987. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Pruszkowie-Żbikowie[1].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Ząbecki został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1972) oraz Krzyżem Armii Krajowej (1975).

Udział w procesach przeciwko hitlerowskim zbrodniarzom[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Był skromnym człowiekiem. W: Życie Siedleckie [on-line]. zyciesiedleckie.pl, 12 grudnia 2013. [dostęp 2014-01-17].
  2. Tomasz Wiścicki: Stacja tuż obok piekła. Treblinka w relacji Franciszka Ząbeckiego. W: Muzeum Historii Polski [on-line]. muzhp.pl, 16 kwietnia 2013. [dostęp 2014-01-17].
  3. Wacław Kruszewski: Europa! Europa?. W: Życie Siedleckie [on-line]. zyciesiedleckie.pl, 22 stycznia 2012. [dostęp 2014-01-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Był skromnym człowiekiem. W: Życie Siedleckie [on-line]. zyciesiedleckie.pl, 12 grudnia 2013. [dostęp 2014-01-17].
  • Franciszek Ząbecki, Wspomnienia dawne i nowe, Instytut wydawniczy Pax, 1977.