Franjo Rački

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Franjo Rački
Franjo Rački, rys. Theodor Mayerhofer, 1897
Franjo Rački, rys. Theodor Mayerhofer, 1897
Kraj działania  Chorwacja
Data i miejsce urodzenia 25 listopada 1828
Fužine
Data i miejsce śmierci 13 lutego 1894
Zagrzeb
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1852
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Rodzaj działalności polityk, pisarz, działacz społeczny
prezes
Przynależność Jugosłowiańska Akademia Nauki i Sztuki
Okres urzędowania od 1867
do 1886
Poprzednik brak
Następca Pavao Muhić
Płaskorzeźba Franjo Račkiego w bibliotece Bułgarskiej Akademii Nauk w Sofii

Franjo Rački (ur. 25 listopada 1828 w Fužine, zm. 13 lutego 1894 w Zagrzebiu) – chorwacki duchowny katolicki, działacz narodowy, ideolog jugoslawizmu, historyk.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Franjo Rački pochodził z rodziny kupieckiej. W 1848 roku ukończył gimnazjum w Senj, rok później rozpoczął studia teologiczne na Uniwersytecie w Wiedniu. Ukończył je w 1852 roku, w tym samym roku przyjął święcenia kapłańskie. W 1855 roku zdobył stopień doktora teologii i został profesorem teologii w seminarium w Senj. W latach 1857–1860 prowadził studia historyczne w Rzymie.

Po powrocie do Chorwacji w 1860 roku, wobec zmienionych warunków politycznych, zaangażował się w życie oświatowe i polityczne. Wraz ze swym przyjacielem biskupem Josipem Strossmayerem założył Partię Narodową. Celem tego stronnictwa było zjednoczenie Słowian południowych (początkowo językowe i kulturalne, a następnie polityczne) w ramach federacji pod berłem Habsburgów. Podejmował w ten sposób hasła wygasłego już iliryzmu i stał się głównym ideologiem partii oraz ruchu jugosłowiańskiego. Manifestem programowym ruchu stał się artykuł Račkiego Jugoslavenstvo opublikowany w 1860 roku w czasopiśmie Pozor. Od 1861 roku był deputowanym do saboru z ramienia Partii Narodowej.

Od 1863 roku pełnił funkcję szkolnego inspektora krajowego. W 1867 roku został prezesem Jugosłowiańskiej Akademii Nauki i Sztuki, powołanej z jego staraniem w Zagrzebiu; pozostawał na tym stanowisku przez niemal 20 lat (do 1886 roku), prowadząc także badania naukowe nad historią średniowieczną Słowian południowych.

Po rozczarowaniach jakimi były dla niego warunki ugody węgiersko-chorwackiej z 1868 roku oraz przejście Partii Narodowej na stanowiska prowęgierskie w 1873 roku, razem ze Strossmayerem, porzucił politykę. Powrócił jednak do niej w 1880 roku, będąc jednym z założycieli Niezależną Partię Narodową, o programie zbliżonym do pierwotnych idei Partii Narodowej (autonomia Chorwacji w ramach monarchii austro-węgierskiej, dążenie do zbliżenia Słowian południowych).

Prace naukowe (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Viek i djelovanie sv. Cyrilla i Methoda slovjenskih apoštolov, 1857–1859;
  • Odlomci iz državnoga prava hrvatskoga za narodne dynastije, 1861;
  • Bogomili i Patareni, 1869–1870;
  • Borba Južnih Slovena za državnu neodvisnost u XI vieku, 1873–1874;
  • Hrvatska dvorska kancelarija i njezine izprave za vladavine narodne dinastije, 1876;
  • Nutarnje stanje Hrvatske prije XII stoljeća, 1884–1893.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]