Frederic Augustus Thesiger, 2. baron Chelmsford

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lord Chelmsford
Lord Chelmsford
General General
Data urodzenia 31 maja 1827
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 1905
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 18441905
Siły zbrojne Flag of the British Army.svg British Army
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Towarzyski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Królewski Order Wiktorii (Wielka Brytania) Queen's South Africa Medal (Wielka Brytania)

Frederic Augustus Thesiger, 2. baron Chelmsford GCB, GCVO, (ur. 31 maja 1827 – zm. 9 kwietnia 1905) − generał brytyjski, znany szczególnie jako dowódca w wojnie brytyjsko-zuluskiej 1879. Środkowa kolumna jego armii została na skutek jego błędów pokonana w bitwie pod Isandlwana, gdzie Zulusi odnieśli wspaniałe zwycięstwo, zaś armia brytyjska poniosła największą klęskę w walce przeciw technologicznie słabszym siłom tubylczym. Zmazał swą winę i rozgromił przeciwnika w czasie bitwy pod Ulundi, co ostatecznie zakończyło kampanię przeciw Zulusom. W sierpniu 1879 roku został za to odznaczony Orderem Łaźni.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Frederic Augustus Thesiger urodził się 31 maja 1827 roku jako syn Frederica Thesigera, prawnika, który dosłużył się stanowiska Lorda Kanclerza i został uszlachcony jako baron Chelmsford. Thesiger kształcił się w prestiżowym Eton College[1].

Zamierzał poświęcić się karierze wojskowej, więc − gdy nie udało mu dostać się do elitarnego Regimentu Grenadierów Gwardii − w roku 1844 kupił stopień i przydział w Brygadzie Strzelców. W 1845 roku służył z brygadą w miejscowości Halifax w Nowej Szkocji, nim wreszcie zdołał kupić przeniesienie do Gwardii wraz ze stopniem porucznika. Został awansowany w roku 1850 na kapitana i w 1852 otrzymał stanowisko adiutanta Lorda Namiestnika Irlandii, Lorda Eglintona, a następnie, w latach 1853-1854, dowódcy wojsk brytyjskich w Irlandii, sir Edwarda Blakeneya[1].

Wojna krymska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna krymska.

W maju 1855 roku wyruszył na wojnę krymską, gdzie po raz pierwszy samodzielnie dowodził batalionem, ale już w lipcu ponownie był adiutantem, tym razem dowódcy 2 Dywizji, Lieutenanta-Generała Edwina Markhama, a w końcu, w listopadzie, awansowany na stopień brevet majora, został asystentem kwatermistrza generalnego w Kwaterze Głównej armii. Został wymieniony w sprawozdaniu i otrzymał turecki Order Medjidie piątej klasy oraz brytyjskie, tureckie i sardyńskie medale za udział w tej wojnie[1].

Powstanie w Indiach[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Powstanie sipajów.

W roku 1857 otrzymał awans na stopień podpułkownika i przeniesiony do 95 Regimentu Piechoty, gdzie służył do roku 1858, biorąc udział w tłumieniu powstania sipajów, za co ponownie został wymieniony w sprawozdaniu dowództwa. W latach 1861-1862 służył jako wiceadiutant generalny armii w Bombaju, a w roku 1863 otrzymał awans na brevet pułkownika. W czasie pobytu w Bombaju zaprzyjaźnił się z sir Henrym Bartle Frere, ówczesnym gubernatorem, co miało zaowocować później, w latach służby w Afryce Południowej. Służył, nadal jako wiceadiutant generalny, podczas brytyjskiej ekspedycji do Abisynii w roku 1868, za co został udekorowany Krzyżem Towarzyskim Orderu Łaźni (CB) i miał zaszczyt być adiutantem królowej Wiktorii. W latach 1869-1874 był adiutantem generalnym w Indiach[1].

Powrócił do Anglii w 1874 roku i jako pułkownik, a następnie brevet Brigadier-General dowodził garnizonem w Aldershot. Jednak w roku 1877 poprosił o przeniesienie do kolonii, gdzie koszty utrzymania były znacznie niższe[1].

Wojny w Afryce[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna brytyjsko-zuluska 1879.
Lord Chelmsford podczas bitwy pod Ulundi

W marcu 1877 roku otrzymał stopień generała-majora. W lutym następnego roku został mianowany głównodowodzącym całości sił brytyjskich w Afryce Południowej, co wiązało się z przyznaniem tymczasowego stopnia generała-porucznika, a w październiku, po śmierci ojca, został 2. baronem Chelmsford. W lipcu 1878 roku doprowadził do końca IX wojnę o Przylądek i otrzymał w listopadzie Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (KCB). Doświadczenia nabyte podczas walk z ludem Xhosa utwierdziły go w przekonaniu o niskiej wartości bojowej czarnych mieszkańców Afryki. Popełnił błąd, który miał się wkrótce na nim zemścić[1].

Information icon.svg Osobny artykuł: Bitwa pod Isandlwana.

Pod koniec roku 1878 jego przyjaciel sir Bartle Frere sprowokował wojnę z królem Cetshwayo (do niedawna sprzymierzeńcem Brytyjczyków), więc w styczniu 1879 roku Chelmsford ruszył, na czele trzech kolumn wojska, na podbój Królestwa Zulusów. Centralna kolumna jego sił została pokonana i niemal do nogi wybita u stóp wzgórza Isandlwana, bowiem Chelmsford rozdzielił swe siły i pozwolił w ten sposób Zulusom skoncentrować swą armię przeciw słabo bronionemu obozowi. Było to wspaniałe zwycięstwo Zulusów, które spowodowało załamanie się pierwszej brytyjskiej inwazji Zululandu[2][3]. Armia brytyjska doznała największej klęski z rąk słabszych technologicznie sił tubylczych[4].

W związku z tym, że można się było teraz spodziewać inwazji Zulusów na Natal, Chelmsford został pozbawiony dowództwa i zastąpiony przez sir Garneta Wolseleya. Chelmsford otrzymał rozkaz Rządu Jej Królewskiej Mości by „...przekazał i podporządkował jemu wszystkie swoje plany”[5]. Chelmsford zignorował to, jak również oferty zawarcia pokoju ze strony Cetshwayo[6], bowiem zamierzał uderzyć nim Zulusi dojdą do siebie po ostatnich walkach i odzyskać reputację nim Wolseley będzie mógł usunąć go z dowództwa nad armią[7]. Ostatecznie Chelmsford pobił Zulusów w bitwie pod Ulundi tuż przed przybyciem Wolseleya, a bitwa ta zakończyła całą wojnę. Lord Chelmsford odpłynął do Anglii w lipcu 1879, ale Wolseley zapewnił w swoich raportach, że Thesigerowi należy się cała sława zwycięzcy spod Ulundi, co spowodowało, że w sierpniu został uhonorowany Rycerskim Krzyżem Orderu Łaźni (GCB)[3].

Dalsze lata[edytuj | edytuj kod]

Lord Chelmsford otrzymał awans na generała-porucznika w roku 1882, a w 1888 na pełny stopień generalski; był też zastępcą konstabla Tower of London (1884-1889), dowódcą 4 Rifle Volunteer Corps (1887) i pułkownikiem Derbyshire Regiment (1889). W roku 1902 otrzymał Rycerski Krzyż Królewskiego Orderu Wiktorii (GCVO)[1], ale nigdy już nie dowodził w polu.

W roku 1905, podczas gry w bilarda w londyńskim klubie dżentelmenów, doznał ataku apopleksji i zmarł. Został pochowany na cmentarzu Brompton w Londynie[1].

Postać lorda Chelmsforda przedstawił Peter O'Toole w filmie Zulu Dawn jako aroganckiego dowódcę, którego strategiczne i taktyczne błędy doprowadziły do klęski Brytyjczyków w bitwie u stóp wzgórza Isandlwana[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Greaves 2011, s.161-163.
  2. Thompson (2006), s.75.
  3. 3,0 3,1 Knight (2003), s.27.
  4. Doyle (2002), s.118.
  5. Colenso (1880), s.455.
  6. Colenso (1880), s.456.
  7. Colenso (1880), s.461.
  8. Zulu Dawn w IMDb

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Peter Doyle, Matthew R. Bennett: Fields of Battle. Kluwer Academic Publishers, 2002. ISBN 1-4020-0433-8.
  • Frances E. Colenso: History of the Zulu War and Its Origin. London: Chapman & Hall, 1880.
  • Adrian Greaves: Isandlwana: How the Zulus humbled the British Empire. South Yorkshire: Pen & Sword Military Ltd., 2011. ISBN 978-1-84884-532-9.
  • Ian Knight: Zulu War 1879. Osprey Publishing, 2003. ISBN 1-84176-612-7.
  • Paul S. Thompson: Black soldiers of the queen: the Natal native contingent in the Anglo-Zulu War. University of Alabama Press, 2006. ISBN 0-8173-5368-2.