Front Litewsko-Białoruski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Front Litewsko-Białoruski
Memorial badge of the Lithuanian-Belarussian Front (Polish-Soviet War).PNG
Odznaka pamiątkowa Frontu Litewsko-Białoruskiego
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita Polska
Sformowanie 15 maja 1919
Rozformowanie 23 marca 1920
Dowódcy
Pierwszy gen. por. Stanisław Szeptycki
Ostatni gen. por. Lucjan Żeligowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, wojna litewska, łotewska wojna o niepodległość (bitwa pod Dyneburgiem)
Organizacja
Dyslokacja Lida, Mołodeczno, Mińsk (sztaby)
Podporządkowanie Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Skład Patrz niżej

Front Litewsko-Białoruskizwiązek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej dyrektywą Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 15 maja 1919 r.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zwycięskiej wyprawie wileńskiej na terenach b. Wielkiego Księstwa Litewskiego operowały 4 grupy taktyczne: gen. Rydza Śmigłego, Mokrzeckiego, Lasockiego i płk Zarzyckiego. W związku z ogólną reorganizacją WP postanowiono je 15 maja 1919 r. zespolić we Front Litewsko-Białoruski, którego zadaniem miało być wprowadzenie w życie koncepcji federalistycznej, czyli utworzenia niepodległych Litwy i Białorusi, które miały być buforem między II RP a ZSRR.

Ofensywa letnia w 1919[edytuj | edytuj kod]

Reorganizacja wojsk nie przyniosła ożywienia na froncie polsko-radzieckim. Spowodowane było to zagrożeniem wojną polsko-niemiecką, próbą rozstrzygnięcia konfliktu z Ukrainą oraz ofensywą Denikina. W wyniku tego jednostki po obu stronach nie mogły zostać wzmocnione i doszło jedynie do niewielkich starć pod Czartoryskiem, Radziwiłłowem i Rafałówką z sowiecką Litewsko-Białoruską Armią Radziecką[1]

Dopiero po podpisaniu traktatu pokojowego przez Niemcy oraz wyparciu wojsk zachodnioukraińskich za Zbrucz doszło do ofensywy polskiej, rozpoczętej 1 lipca. Wówczas 2 DPLeg. uderzyła z Bogdanowa na Wilejkę z zamiarem oskrzydlenia zgrupowania radzieckiego w Mołodecznie, atakowanego przez polskie lotnictwo. Stawiało ono jednak silny opór, choć wycofało się 4 lipca na Połock i Mińsk. Wtedy po raz pierwszy pojawiła się okazja oskrzydlenia wojsk sowieckich w Mińsku, lecz front miał wówczas do tej operacji za małe siły, więc działania w tym rejonie ustały.

W drugiej dekadzie lipca część Dywizji Litewsko-Białoruskiej pod dowództwem gen. Lasockiego próbowała zdobyć wyjście z Puszczy Nalibockiej, w wyniku czego między nią a 2 DPLeg. wytworzyła się luka, w którą w połowie lipca uderzyły wojska radzieckie. Zagrażało to prawemu skrzydłu 2 Dywizji, więc przesunięto na północ oddziały Lasockiego i ściągnięto posiłki znad linii demarkacyjnej z Litwą. Niebezpieczeństwo to zmusiło Naczelne Dowództwo WP to wzmocnienia z końcem lipca sił frontu 8 Dywizją Piechoty z Frontu Mazowieckiego i grupą gen. Konarzewskiego z Frontu Wielkopolskiego (był to dopiero początek transportu wojsk z zachodniej granicy na wschodnią, który apogeum osiągnął w sierpniu). W związku z tym na początku sierpnia rozpoczęła się tzw. operacja mińska.

Polegała ona na okrążeniu Mińska przez zgrupowanie północne (2 DPLeg., 1 DSW), wspierane przez 1 Pułk Ułanów Wielkopolskich mający zdobyć Borysów i odciąć drogę odwrotu wojskom sowieckim, oraz południowe (1 DLB, 9 DP). Z kolei z Rakowa uderzyć na Kojdanów miała grupa Lasockiego. W wyniku tych działań WP (po zażartych walkach) 8 sierpnia wkroczyło do Mińska.

Pokonana Armia Czerwona próbowała utrzymać Borysów nad Berezyną, jednak 2 Dywizja Piechoty zdobyła miasto i tym samym przyczółek nad rzeką. Tymczasem 1 DSW (dawna grupa Konarzewskiego) po pokonaniu wycofującego się spod Mińska zgrupowania radzieckiego w Ihumeniu 28 sierpnia zdobyła (wraz z 1 Pułkiem Czołgów) twierdzę Bobrujsk. Także 1 Dywizja Litewsko-Białoruska doszła do Berezyny, z wyjątkiem grupy gen. Mokrzyckiego która miała utrzymać łączność z zaliczaną od 14 sierpnia w skład Frontu 9 Dywizją Piechoty (Grupą Poleską). W tym czasie wojska frontu wsparły powstanie sejneńskie, staczając kilka potyczek z wojskami litewskimi. Utarczki na linii demarkacyjnej, powodowane chęcią odzyskania przez Litwinów Wilna, trwały do lata 1920 roku, kiedy to przerodziły się w regularne działania zbrojne.

We wrześniu na północnym skrzydle 8 DP ruszyła na Lepel i Połock a grupa gen. Rydza-Śmigłego (1 DPLeg. i I BJ) na Dryssę i Dyneburg. W roli ich przeciwników występowały 15. (dawna Łotewska) i 16 Armia (dawna Zachodnia). Doszło do całomiesięcznych walk na linii Dyneburg-Połock, zakończonych osiągnięciem Dryssy oraz wyparciem sowietów za Dźwinę i tym samym zwycięstwem polskim. W połowie października nastąpił kontratak 15 Armii, zakończony odwrotem 8. dywizji nad Autę. Dopiero po przybyciu posiłków (z dywizji: 1 oraz 3 legionowe i 1 Litewsko-Białoruskiej) i wielodniowych walkach wojska polskie wróciły na poprzednie pozycje. Wówczas siły Frontu po przybyciu posiłków wyglądały następująco:

Dowódca Skład Pozycje
gen. ppor. E. Rydz-Śmigły 1 DPLeg., 3 DPLeg., I BJ Dyneburg-Druja
gen. ppor. J. Lasocki 1 DLB, 8 DP Berezyna-Druja
gen. por. L. Żeligowski 1 DSW/14 DP, 2 DPLeg. Berezyna
gen. ppor. A. Listowski 9 DP, II BJ Ptycz
gen. por. G. Zygadłowicz 2 DLit-Biał., 6 DP, 10 DP Odwód (Grodno, Wilno)[2]

Wyprawa dyneburska w 1920[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą kampanią WP w 1920 było wyzwolenie Dyneburga (wraz z wojskiem łotewskim), które przygotowywane było już od grudnia. Udział w niej miało wziąć 30 tys. żołnierzy polskich (1 DPLeg., 3 DPLeg. i 1 pcz) oraz 10 tys. łotewskich. Dowódcą całej akcji był gen. ppor. Edward Rydz-Śmigły. Akcji nadano nazwę Operacja "Zima", a rozpoczęła się 3 stycznia, co przy mrozie 25 °C i gwałtownych śniegach umożliwiło forsowanie Dźwiny po lodzie. Po krótkich i zażartych walkach oddziały polskie zajęły Dyneburg, z wyjątkiem części 1 Dywizji Legionów, która na północy w Wyszkach odpierała ataki odsieczy radzieckiej. Następnie wojska polsko-łotewskie kontynuowały działania, osiągając 25 stycznia linię Dryssa-Jezioro Oświejskie, od kiedy to jednostki polskie zostały stopniowo zastępowane przez łotewskie, z wyjątkiem dyneburskiej cytadeli, z której Polacy wycofali się dopiero w lipcu.

Information icon.svg Osobny artykuł: bitwa pod Dyneburgiem.

Wyprawa kijowska w 1920[edytuj | edytuj kod]

Linia frontu po wyprawie dyneburskiej

28 stycznia Rada Komisarzy Ludowych zgłosiła chęć rozmów pokojowych, lecz wywiad polski zaobserwował koncentację sił radzieckich przy linii frontu. W związku z tym Naczelne Dowództwo WP zaplanowało nową operacją zaczepną, tzw. wyprawę kijowską. Początkowa (operacja mozyrska) faza miała rozgrywać się na Polesiu. W tym celu 9 DP wzmocniły: II BJ, pułk piechoty oraz 20 dział, czyli razem dywizja liczyła 6100 piechurów i 400 kawalerzystów. 5 marca znad Uboreci ruszyły 2 uderzenia polskie: piechoty na Mozyrz, jazdy na Barbarów (oba miasta opanowano tego samego dnia) oraz znad Ptyczy uderzenia pomocnicze na Kalinkowicze (zajęte 6 marca). Siły radzieckie reprezentowane tu były przez 57 i część 47 DS. 7 marca 9 Dywizja zaczęła umacnianie swoich pozycji, a 8 marca zajęła Rzeczycę. Następnie siły radzieckie (10, 17 i 57 DS) 4 razy (16 marca, 30 marca-3 kwietnia, 6 kwietnia i 15 kwietnia) nieudanie kontratakowały. Jedynym ich sukcesem było zdobycie 15 marca Rzeczycy, odbitej 10 maja. Był to początek operacji kijowskiej, lecz ostatni akord działań Frontu, ponieważ w związku z kolejną reorganizacją WP (rozkazem NDWP nr 1940/I z 7 marca) 23 marca wszystkie fronty rozwiązano, a jednostki podległe gen. Szeptyckiemu weszły w skład następujących armii (stan z maja):

Dowódca Armia Skład
gen. ppor. S. Majewski 1 Armia 1 DLB, 8 DP, I BJ
gen. por. S. Szeptycki 4 Armia 2 DPLeg., 9 DP, 14 DP, 17 DP, II BJ
gen. por. G. Zygadłowicz 7 Armia 2 DLit-Biał, 6 DP, 10 DP

W trakcie I ofensywy Tuchaczewskiego z tych związków 17 maja utworzono Front gen. Szeptyckiego.

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Wojska Frontu formowały się głównie na terenach pod dawną okupacją niemiecką, więc więc posiadały przede wszystkim wyposażenie tamtejszej produkcji. Dodatkowym źródłem zaopatrzenia były magazyny Ober-Ostu w Brześciu Litewskim, Białymstoku i Grodnie oraz sprzęt zdobyczny powstańców wielkopolskich oraz własnych oddziałów. Zaś od 1919 zaczęto używać amerykańskich mundurów z demobilu oraz produkcji krajowej w kolorze khaki.

Ponieważ w WP używano wówczas wiele typów różnych broni, w poniższym wykazie znajdą się tylko te najczęściej używane.

Dowództwo i skład[edytuj | edytuj kod]

Łącznie:

  • ok. 15 000 żołnierzy (początek lata 1919)
  • ok. 60 000 żołnierzy (zima 1919/1920)[3]

Odznaka pamiątkowa[edytuj | edytuj kod]

Odznaka FLB1.jpg
Odznaka FLB2.jpg

Trzyczęściowa odznaka wykonana w tombaku srebrzonym, łączona dwoma drutami o wymiarach 40x40 mm zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 49 pod poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Stanowi ją równoramienny krzyż pokryty czarną emalią. Na ramionach krzyża napisy LIT - BIAŁ FRONT i daty 1919-1920. Na krzyżu srebrny orzeł, na piersi którego widnieje tarcza z herbem Jagiellonów[4].

Istnieje kilka innych wersji odznaki[4]:

  1. wersja: dwuczęściowa, bez emalii na tarczy z herbem
  2. wersja: dwuczęściowa, bita w tombaku srebrzonym oksydowanym, bez emalii na ramionach krzyża i tarczy z herbem
  3. wersja: bita w tombaku srebrzonym, różnica sylwetki orła.
  4. wersja: zamiast tarczy z herbem Jagiellonów, tarcza z Pogonią
  5. wersja: trzyczęściowa, ramiona krzyża ciemnogranatowe bez dat i napisów; zmieniony wizerunek orła i kształt tarczy
  6. wersja: trzyczęściowa, bez emalii i napisów na ramionach krzyża, tarcza emaliowana, bita z cienkiej blachy
  7. wersja: dwuczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym; ramiona krzyża z napisami, zmieniony wizerunek orła, zamiast tarczy nałożony herb Wielkiego Księstwa Litewskiego;
  8. wersja: tombak srebrzony
  9. wersja: różnica wizerunku orła

Przypisy

  1. W składzie 4 dywizje strzelców: Zachodnia, 7. i 8. oraz 2. Pograniczna.
  2. A. Przybylski, Wojna polska 1918-1921, 1930.
  3. J. Giergielewicz, Dowództwa frontów, w: Spis władz wojskowych, maszynopis bez paginacji.
  4. 4,0 4,1 Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 630-633.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Norman Davies: White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20. London: Pimlico, 2003. ISBN 8303013734.
  • Tadeusz Wawrzyński. Dowództwa frontów 1919-1920. „Biuletyn Centralnego Archiwum Wojskowego 20/1997”. 
  • Mieczysław Wrzosek: Wojny o granice Polski Odrodzonej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1992. ISBN 8321407528.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.