Front Południowy (radziecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Front Południowy – jeden z frontów radzieckich.

1918-1921[edytuj | edytuj kod]

Wystawiony do walki po raz pierwszy w trakcie wojny domowej z lat 1918-1921. Sformowany we wrześniu 1918 roku obejmował wojska od Briańska po Astrachań. W październiku zreorganizowany w pięć armii (8 armia, 9 armia, 10 armia, 11 armia, 12 armia). Prowadził walki głównie przeciwko zgrupowaniom „białych” gen. Piotr Krasnowa i Denikina. W lipcu i sierpniu 1919 roku odparł ofensywę tego ostatniego na Moskwę spychając go nad Morze Czarne i Kaukaz (armie: 8, 9, 10, 13, 14). W styczniu 1920 roku po zablokowaniu Denikina front z dwoma armiami przerzucono na Ukrainę prawobrzeżną i przemianowano w Front Południowo-Zachodni.

Ponownie do walki wystawiony w celu zlikwidowania armii gen. Wrangla (21.09.1920). Otrzymał jednostki Frontu Południowo-Zachodniego. Wojska „białych” rozbił siłami 4 i 6 armii wspartymi przez 1 armię konną. Na początku grudnia przemianowany w Dowództwo Wszystkich Wojsk na Ukrainie dokończył likwidacji jednostek gen. Wrangla.

1940[edytuj | edytuj kod]

Kolejny Front Południowy wystawiono latem 1940 roku w celu opanowania Besarabii kosztem Rumunii. Wystawiony na bazie dowództwa Specjalnego Kijowskiego Okręgu Wojskowego wraz z 5 i 12 armię podciągnął nad granicę, gdzie dołączyła do niego 9 armia z Odeskiego Okręgu Wojskowego (27.06.1940). Po opanowaniu Besarabii front ponownie przekształcono w Kijowski Okręg Wojskowy (10.07.1940).

1941-1943[edytuj | edytuj kod]

Front Południowy jeden z frontów w walce z wojskami niemieckimi w II wojnie światowej (Wielikoj Otieczestwiennoj Wojnie).

I formowanie. Wybuch wojny z Niemcami zaskoczył dowództwo sowieckie do tego stopnia że planowany Front Południowy powstał dopiero 3 dni po jej wybuchu 25 czerwca 1941. Wystawiono go na bazie dowództwa Moskiewskiego Okręgu Wojskowego z zadaniem osłony granicy z Rumunią (9 Armia, 18 Armia, 9 Samodzielny Korpus Piechoty, 7 i 55 Korpusy Piechoty). Dowódcy Frontu gen. armii I. Tiuleniew do 30 sierpnia 1941, gen. porucznik D. Riabyszew do 5 października 1941, gen. płk. Jakow Czeriewiczienko do 24 (18 ?) grudnia 1941, gen. porucznik Rodion Malinowski do rozformowania.

28 lipca 1942 rozformowany wszedł w skład Frontu Północnokaukaskiego.

II formowanie. Utworzony 1 stycznia 1943 w wyniku przemianowania Frontu Stalingradzkiego, skład 2 Armia Gwardii, 28, 44, 51 Armie, 8 Armia Lotnicza. Dowódcy: gen. Andriej Jeriemienko, od lutego 1943 gen. Rodion Malinowski, od kwietnia 1943 gen. Fiodor Tołbuchin. Przemianowany na 4 Front Ukraiński 20 października 1943.

Po sformowaniu w czerwcu 1941 rozwinął się na linii: Kamieniec Podolski, Soroki, Orgiejew, Komrat, Izmaił przeciw niemieckiej Grupie Armii "Południe" (3 i 4 Armia rumuńska, 11 Armia niemiecka). Toczył walki obronne i odwrotowe na Ukrainie, początkowo w rej. Krzywego Rogu potem Zaporoża. W ciężkich walkach zmuszony został do powolnego odwrotu przez wojska rumuńskie i 11 Armię niemiecką. Po zwycięstwie Grupy Armii "Środek" pod Humaniem, gdzie zniszczona została duża część wojsk sąsiedniego Frontu Południowo-Zachodniego (07/08.1941), jego wojska musiały wycofać się za Dniepr. Pozostawiono jednak silną załogę w Odessie, która broniła się jeszcze przez dwa miesiące. Po otrzymaniu posiłków (nowe 6 i 12 Armia) Front Południowy wytrzymał nad Dnieprem do początków września kiedy to wojska niemieckiej 11 Armii zdobyły przyczółki i przebiły się w rejon Krymu. Próby przeciwuderzeń na tyły tej armii w końcu września zakończyły się klęską, gdy z kolei na tyły Frontu uderzyła 1 Grupa Pancerna gen. Kleista (kocioł pod Melitopolem). Do 5 października 1941 większość wojsk Frontu - 9 i 18 Armia uległa likwidacji. Resztki Frontu Południowego wycofały się za rzekę Mius.

W ciągu października front został jednak odbudowany (9 Armia, 18 Armia, 12 Armia) mimo że trzeba było wycofać się jeszcze dalej na wschód. W listopadzie 1941 ustabilizował się na linii: Artiomowsk, Diebałcewo, Rostów nad Donem. 20 listopada 1941 r. utracono Rostów nad Donem. W listopadzie - grudniu 1941 front przeprowadził operację zaczepną w rejonie Rostowa przeciw niemieckiej 1 Armii Pancernej. Gdy Niemcy wjeżdżali do Rostowa od 3 dni trwała już kontrofensywa Frontu Południowego. W pierwszej połowie listopada otrzymano dwie nowe armie (37 i 56), które uderzyły w północno-wschodnie skrzydło 1 Armii Pancernej. Natarcie było na tyle skuteczne, że do 2 grudnia Niemcy wycofali się za rzekę Mius. Ofensywę kontynuowano w styczniu 1942 wraz z Frontem Południowo-Zachodnim w ramach zaczepnej operacji barwienkowsko-łozowskiej, co doprowadziło do powstania przyczółka barwienkowsko-łozowskiego. Jednak dalsza próba wyzwolenia rejonu Donbasu zakończyła się niepowodzeniem (maj 1942), ze względu na niemiecką operację zaczepną. W lipcu 1942 Front Południowy (skład: 12, 18, 24, 37, 56 Armie, 4 Armia Lotnicza) zmuszony został do kolejnego odwrotu i wycofania za Don. Po pokonaniu wojsk Frontu Południowo-Zachodniego Niemcy maszerując wzdłuż Donu zagrozili tyłom frontu, który musiał wycofać się za tą rzekę. Kolejne uderzenie wojsk Grupy Armii "A" doprowadziło do jeszcze większego odwrotu, tym razem aż w dolinę rzeki Kubań. W nowych warunkach dowództwo sowieckie zdecydowało, że istnienie Frontu Południowego straciło sens. 28 lipca 1942 dowództwo frontu rozwiązano, a wojska przekazano Frontowi Północno-Kaukaskiemu.

Ponownie Front Południowy utworzono w wyniku reorganizacji wojsk okrążających 6 Armię niemiecką w Stalingradzie. 1 stycznia 1943 powołano go na bazie dowództwa Frontu Stalingradzkiego. Front w składzie czterech armii oraz armii lotniczej miał wykonać uderzenie na zachód w celu wyzwolenia Rostowa i zablokowania wojsk niemieckich na Kaukazie. W wyniku przeprowadzonej operacji (01.01.1943-18.02.43) uzyskano tylko częściowe powodzenie. Front wziął udział w końcowej części operacji stalingradzkiej (likwidacja katielnikowskiego zgrupowania niemieckiego), następnie w operacji na Salsk, Rostów nad Donem i w Zagłębiu Donieckim. Rostów wyzwolono (14 lutego) i odrzucono Niemców za rzekę Mius, ale nie udało się odciąć wojsk niemieckich na Kaukazie. Dalsze próby przełamania obrony niemieckiej zakończyły się niepowodzeniem. W lipcu - sierpniu posuwał się wzdłuż wybrzeża Morza Azowskiego prowadząc walki z 6 Armią niemiecką. Wraz z wojskami Frontu Południowo-Zachodniego wyzwolił Donbas (13.08.1943 - 22.09.1943). Pod koniec września wyszedł na linię Zaporoże, Melitopol. Następnie odrzucono przeciwnika spod Melitopola i odcięto wojska niemieckie na Krymie (29.09.1943-05.11.1943). 20.10.1943 przemianowany na 4 Front Ukraiński.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Путеводитель В двух томах, том I, red. Л.В.Двойных, Т.Ф.Каряева, М.В.Стеганцев, 1991.
  • Военная история Государства Российского, Великая Отечественная
  • Действующая армия 1941-1945 гг., red. В. А. Золотарева,Москва 2005,
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija Moskwa 1978,
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 146.
  • Mała Encyklopedia Wojskowa MON 1970