Fryderyk Józef Moszyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fryderyk Józef Moszyński
Fryderyk Józef Moszyński
Fryderyk Józef Moszyński na obrazie Józefa Grassiego
Nałęcz
Nałęcz
Data urodzenia 1738
Data śmierci 1817
Rodzina Moszyńscy
Odznaczenia
Order Orła BiałegoOrder Świętego Stanisława
Liczba dymów miejskich i wiejskich (gospodarstw domowych) w I Rzeczypospolitej, według spisu statystycznego Fryderyka Moszyńskiegow 1789 roku

Fryderyk Józef Moszyński herbu Nałęcz ( ur. 14 marca 1738 w Dreźnie, zm. 21 stycznia 1817 w Kijowie) – referendarz wielki litewski od 1773, sekretarz wielki litewski, marszałek wielki koronny w latach (1793-1795), generał-major wojsk polskich od 1768, wicekomendant Szkoły Rycerskiej w latach 1768-1793, [1] w 1771 roku mianowany oboźnym wielkim litewskim.[2]

Syn Jana Kantego i Fryderyki Augusty, nieślubnej córki Augusta II Mocnego i hrabiny Cosel. Brat Augusta Fryderyka Moszyńskiego.

Urodził się po śmierci ojca. Był wnukiem naturalnym Augusta II Mocnego i hrabiny Cosel. Kształcił się w Saksonii. Robił szybkie postępy w nauce, znał języki obce, grał na instrumentach, śpiewał i zapamiętale tańcował. Działalność publiczną rozpoczął od królewskiej nominacji na stopień pułkownika w regimencie piechoty saskiej[3]. W wieku nieco ponad 16 lat, 16 listopada 1754, został pułkownikiem wojsk koronnych i otrzymał od króla-wuja Stanisława Augusta starostwo wobolnickie w ziemi upickiej na Litwie. Został starostą grodowym nowokorczyńskim 22 maja 1762. Na objęciu starostwa był biskup krakowski Kajetan Sołtyk, który po uroczystości spłynął Wisłą do Warszawy. W tym samym roku został po raz pierwszy posłem do sejmu z ziemi sandomierskiej. Bogacił się bardzo szybko, odkupił od Stanisława Wybranowskiego, chorążego lubelskiego, starostwo lipnickie a także otrzymał od króla ekspektatywę (nadzieję) na dwa wójtostwa w ziemi sochaczewskiej[3]. W dniu 28 maja 1766 został powołany do Komisji Skarbowej Koronnej, w której zasiadał do 1778. Byli wraz z Antonim Tyzenhauzem - podskarbim nadwornym litewskim najważniejszymi doradcami finansowymi króla. Od 1768 był w stopniu podporucznika podkomendantem korpusu kadetów, komendantem korpusu był Adam Kazimierz Czartoryski w stopniu porucznika. Dofinansował Szkołę Rycerską z własnych funduszy (191 774 zł polskich). W 1767 wybrany posłem na Sejm Repninowski. Otrzymał Order Świętego Stanisława w 1770 i został mianowany przez króla oboźnym wielkim litewskim a niedługo potem referendarzem wielkim litewskim. W związku z tą funkcją brał udział w posiedzeniach sejmu, począwszy od sejmu 1776 roku (mokronowskiego). W 1771 odznaczony Orderem Orła Białego.[4] W 1778 został ponownie posłem a sejm wybrał go do Departamentu Skarbu Rady Nieustającej. Król 27 maja 1781 mianował Moszyńskiego świeckim sekretarzem wielkim litewskim. W 1787 został plenipotentem majątkowym w Rzeczypospolitej księcia Grigorija Potiomkina. Poseł województwa bracławskiego na Sejm Czteroletni w 1788 roku[5]. Zasłynął jako wytrawny znawca spraw ekonomicznych, rozwijał w tym kierunku pożyteczną działalność, zwłaszcza na Sejmie Czteroletnim gdzie układał statystykę skarbową oraz projekty ekonomicznego dźwignięcia kraju. Był autorem konstytucji sejmowej Lustracja dymów i podanie ludności, wprowadzającej pierwszy w historii Polski spis powszechny. W 1792 przystąpił do konfederacji targowickiej, był konsyliarzem konfederacji generalnej koronnej[6]. W 1792 roku był delegowany przez konfederację targowicką do zasiadania w Departamencie Interesów Cudzoziemskich Rady Nieustającej[7]. Na sejmie grodzieńskim, po złożeniu urzędu przez Mniszcha, został marszałkiem wielkim koronnym. Był członkiem konfederacji grodzieńskiej 1793 roku[8]. W 1793 roku wszedł do komisji sejmowej badającej sprawę nagłego upadku banków w Rzeczypospolitej. Został członkiem nowej Rady Nieustającej jako zwierzchnik policji i Prezesem Kommisyi Ekonomicznej Króla Jegomości. Powszechnie znienawidzonego Moszyńskiego w czasie insurekcji kościuszkowskiej 28 czerwca 1794 rozjuszony tłum warszawski chciał powiesić. Uratował głowę dzięki interwencji Ignacego Wyssogoty Zakrzewskiego. Na starość osiadł w swoich dobrach wołyńskich, korzystał z milionowego majątku, posługiwał się tytułem wyłącznie honorowym Rzeczywisty Radca Tajny Cesarstwa[3]. Był dwukrotnie żonaty: z Salomeą, córką Adama Rzyszczewskiego - kasztelana lubaczowskiego i z Barbarą Rudzieńską - córką starosty chęcińskiego Michała, zmarł bezpotomnie.

Przypisy

  1. Jarosław Gdański, Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki, Kamil Stepan, Wojsko Koronne. Formacje Targowicy, szkolnictwo wojskowe. Varia, Uzupełnienia, Kraków 2003, . 67.
  2. Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 103.
  3. 3,0 3,1 3,2 Julian Bartoszewicz: Znakomici mężowie Polscy w XVIII w., t. II. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856, s. 117 - 198.
  4. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 210-211.
  5. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 332.
  6. Dariusz Rolnik, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 - styczeń 1793), Katowice 2000, s. 162.
  7. Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne. 1792, no 63, s. 579.
  8. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 54.