Fuþark starszy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fuþark starszy uszeregowany w trzy ośmioznakowe grupy

Fuþark starszy – najstarsza forma alfabetu runicznego, o charakterze ogólnogermańskim, używana od II do VIII wieku. Zachowało się około 350 inskrypcji pisanych tą odmianą alfabetu, pochodzących głównie z terenu Półwyspu Jutlandzkiego i Skanii. W wyniku procesów fonetycznych zachodzących w językach germańskich został wyparty w Skandynawii przez zredukowany tzw. fuþark młodszy, a na Wyspach Brytyjskich przez 28-znakowy fuþork.

Inskrypcja w fuþarku starszym na kamieniu runicznym z Kylver w Szwecji

Fuþark starszy składał się z 24 liter, podzielonych na trzy ośmioznakowe grupy. Każda z liter miała swoją nazwę, będącą zarazem określeniem pewnej wartości o najprawdopodobniej magicznym charakterze:

Runa Wartość fonetyczna Nazwa Znaczenie
Runic letter fehu.svg f *fehu bogactwo
Runic letter uruz.svg u *ūruz tur, wół
Runic letter thurisaz.svg þ *þurisaz olbrzym, zła moc
Runic letter ansuz.svg a *ansuz bóg
Runic letter raido.svg r *raidō wyprawa
Runic letter kauna.svg k *kaunan choroba, rana, wrzód
Runic letter gebo.svg g *gebō dar
Runic letter wunjo.svg w *wunjō powodzenie
Runic letter haglaz.svg h *haglaz grad
Runic letter naudiz.svg n *naudiz los
Runic letter isaz.svg i *īsaz lód, śmierć
Runic letter jeran.svg j *jēran rok, plon
Runic letter iwaz.svg ï *īwaz cis
Runic letter pertho.svg p *perþo drzewo owocowe
Runic letter algiz.svg z *algiz łoś
Runic letter sowilo.svg s *sōwilō słońce
Runic letter tiwaz.svg t *tiwaz Tyr
Runic letter berkanan.svg b *berkanan brzoza
Runic letter ehwaz.svg e *ehwaz koń
Runic letter mannaz.svg m *mannaz człowiek
Runic letter laukaz.svg l *laguz woda
Runic letter ingwaz.svg ŋ *ingwaz fallus, płodność
Runic letter dagaz.svg d *dagaz dzień
Runic letter othalan.svg o *ōþilan/*ōþalan dziedzictwo

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paulina Horbowicz, Gert Kreutzer, Witold Maciejewski, Dominika Skrzypek: Runy. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2011. ISBN 978-83-7436-259-7.