Fuþork

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Fuþorc)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pokryty inskrypcją w fuþorku tzw. nóż z Tamizy

Fuþork lub fuþorc – odmiana alfabetu runicznego wywodząca się z fuþarku starszego, używana na Wyspach Brytyjskich.

Powstanie fuþorku związane było bezpośrednio z potrzebą dostosowania pisma do zmian fonetycznych zachodzących w procesie wyodrębniania się z języka pragermańskiego języka staroangielskiego. Pierwotne 24 litery fuþarku starszego zostały uzupełnione najpierw o 4 nowe litery służące do zapisu samogłosek: ᚪ (a), ᚩ (ō) ᚣ (y), ᛠ (ea). Runa ᚨ została w fuþorku użyta do zapisu samogłoski æ, zaś ᛟ œ. Nastąpiło także ujednolicenie wielkości run, poprzez uzupełnienie ᛜ, ᛃ i ᚲ o tzw. pień. W późniejszym okresie fuþork rozwinął się do postaci 31-literowej, poprzez dodanie nowych znaków spółgłoskowych ᛣ (k), ᚸ () i ᛤ ().

Zachowało się zaledwie około 100 inskrypcji zapisanych fuþorkiem. Wraz z chrystianizacją Wysp Brytyjskich alfabet ten został wyparty przez pismo łacińskie.

Runy[edytuj | edytuj kod]

Runy fuþorku wraz z wartością fonetyczną:

Rune-Feoh.png f
Rune-Ur.png u
Rune-Thorn.png þ
Runic letter os.svg o
Rune-Rad.png r
Rune-Cen.png c
Rune-Gyfu.png g
Rune-Wynn.png w
Rune-Hægl.png h
Rune-Nyd.png n
Rune-Is.png i
Rune-Ior.png j
Rune-Eoh.png ï
Rune-Peorð.png p
Rune-Eolh.png x
Rune-Sigel.png s
Rune-Tir.png t
Rune-Beorc.png b
Rune-Eh.png e
Rune-Mann.png m
Rune-Lagu.png l
Rune-Ing.png ŋ
Rune-Eðel.png œ
Rune-Dæg.png d
Runic letter ac.svg a
Runic letter ansuz.svg æ
Rune-Yr.png y
Rune-Ear.png ea
Runic letter gar.svg
Rune-calc.png k
Rune-DoubleCalc.png

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paulina Horbowicz, Gert Kreutzer, Witold Maciejewski, Dominika Skrzypek: Runy. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2011. ISBN 978-83-7436-259-7.