Fundacjonalizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Posąg Kartezjusza z cytatem "Cogito ergo sum" (Tours, Francja).

Fundacjonalizm (fundamentalizm epistemologiczny[1]) – stanowisko epistemologiczne dotyczące sposobów uzasadniania sądów, zdań czy przekonań składających się na wiedzę. Fundacjonalizm przyjmuje, że niektóre sądy mają charakter bazowy: są uzasadniane bezpośrednio, a nie w oparciu o inne sądy[2]. Z tych sądów bazowych wynikają inne sądy. Przeciwstawnym stanowiskiem jest koherencjonizm, zgodnie z którym nie istnieje klasa uprzywilejowanych sądów, będących podstawą całej wiedzy.

Za fundacjonalistów uznaje się m.in. Arystotelesa, Kartezjusza, Bertranda Russella, Clarence Irvinga Lewisa, czy Rodericka Chisholma[3]. Ich stanowiska różnią się jednak znacznie między sobą. W szczególności odróżnia się fundacjonalizm klasyczny (którego przedstawiciele nie używali tego pojęcia) i współczesny.

Fundacjonalizm Kartezjusza[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Główny artykuł: Cogito ergo sum.

Jednym z najbardziej znanych stanowisk fundacjonistycznych jest filozofia Kartezjusza. Starając się odeprzeć wątpliwości sceptycyzmu, co do możliwości uzyskania wiedzy pewnej, poszukiwał on fundamentalnych i niepowątpiewalnych podstaw wiedzy.

Kartezjusz zakładał, że jest możliwe oparcie całości wiedzy ludzkiej na pewnym niepowątpiewalnym fundamencie. W swojej Rozprawie o metodzie (1637), szukając fundamentów wiedzy, wskazuje że taką podstawą jest stwierdzenie faktu samego myślenia. Ujmuje to w znanych słowach Cogito ergo sum ("Myślę, więc jestem"). Twierdzenie to traktuje jako prostą i podstawową ideę, która jest podstawą wiedzy pewnej i z której wywodzą się kolejne sądy.

Fakt myślenia jest zdaniem Kartezjusza oczywisty i dany w sposób prosty i bezpośredni. Jest ideą jasną i wyraźną, a tym samym nie wymaga dalszego uzasadniania. Z niego jako konieczna konsekwencja wynika istnienie podmiotu myślącego.


Przypisy

  1. Woleński, s. 375.
  2. Moser, s. 3, Woleński, s. 375.
  3. Moser, s. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paul K. Moser: Introduction. W: The Oxford Handbook of Epistemology. Paul K. Moser (red.). Oxford: Oxford University Press, 2002. ISBN 0-19-513005-7.
  • Jan Woleński: Epistemologia. Warszawa: PWN, 2005.