Fyla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy jednostki terytorialnej. Zobacz też: fyla językowa.

Fyla – jednostka terytorialna w starożytnej Grecji.

Ewolucja organizacji fyli[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna organizacja[edytuj | edytuj kod]

Początkowo fyla była podstawową komórką plemienną Dorów i Jonów, występującą we wszystkich doryckich i wielu jońskich ośrodkach osadnictwa. Początkowo skupiała grupę rodów (genos). Dorowie (np. Sparta, Syrakuzy) byli podzieleni na trzy fyle (Hylleis, Dymanes i Pamfyloj), zaś Jonowie (np. Ateny, Milet) na cztery (Geleonci, Hopleci, Argadejczycy i Aigikorejczycy). Obok tych, które odnaleźć można w doryckich i jońskich miastach-państwaeh (polis), istniały też fyle (jedna lub więcej) utworzone przez podbitą ludność miejscową (Sykion, Sparta). W Attyce były cztery fyle jońskie, starożytni zestawiali je z trzema pierwotnymi wielkimi warstwami społecznymi: eupatrydzi, georgoi, demiurdzy. I tak zasymilowano fyle z klasami: Geleontes to „wspaniali", „szlachetni", Hopletes to „żołnierze", Argadeis to „robotnicy", Aigikores to „pasterze". Można jednak przyjąć wytłumaczenie nowożytne, według którego nazwy fyl jońskich wywodzą się od imion pierwotnych bóstw właściwych dla każdej fyli. Zgodnie ze swoim pierwotnym rodowodem fyle były społecznością o wspólnych obyczajach religijnych i organizacji wojskowej, w której członkostwo było dziedziczne. Fyle dzieliły się na mniejsze grupy, zwane fratriami (bractwami). Bez wątpienia fyle poprzedzały powstanie miast greckich i odzwierciedlały organizację plemienną okresu koczowniczego epoki brązu.

Reforma Solona[edytuj | edytuj kod]

W czasach Solona każda fyla została podzielona na trzy trytie, te zaś dzieliły się na cztery naukrarie. Na czele fyli stał fylobasileus. Bule za Solona liczyły 400 członków, po stu z każdej fyli.

Reforma Klejstenesa[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozwojem w VII-V wieku p.n.e. klasy średniej i jej konkurencją dla rządów arystokracji, dawny system fyli, zgrupowanej wokół rodów arystokratycznych i fratrii, został w wielu miastach greckich zreorganizowany dekretami władz. W Sparcie proces ten dokonał się prawdopodobnie w wyniku reform Likurga około 650 p.n.e. W Atenach przebudowa struktury społecznej stanowiła trzon reform Klejstenesa (508/507 p.n.e., który zlikwidował cztery pierwotne i rozdzielił Ateńczyków na dziesięć nowych fyl.

Fyle tworzono według określonego klucza łącząc po jednej trytii (obejmującej trzy dema) z trzech różnych stref (wybrzeże-paralia, miasto-asta, wnętrze kraju-mezogeion), na które Klejstenes podzielił Attykę. Dzięki temu, każda fyla była miniaturą całego państwa ateńskiego, stała się jednostką terytorialną leżącą nie na zwartym obszarze, lecz rozrzuconą w trzech różnych obszarach Attyki, grupującą ludzi o odmiennych interesach. Cztery dawne fyle eupatrydów istniały nadal, ale tylko dla oddawania czci przodkom.

Nazwy fyli[edytuj | edytuj kod]

Nazwa każdej z fyl po reformie Klejstenesa wywodziła się od lokalnego herosa, który odtąd był czczony jako heros-założyciel. Cześć oddawano mu w każdej fyli w osobnym kulcie, z którym związane było oddzielne sanktuarium, święty gaj i kapłani. Posągi herosów-eponimów znajdowały się na Agorze ateńskiej. Nazwy fyl wybrała dla nich wyrocznia delficka. Były to: Erechteis, Ajgeis, Pandionis, Leontis, Akamantis, Ojneis, Kekropolis, Hippothontis, Ajantis, Antiochis. Ten podział przetrwał przez cały okres helleński. Pod koniec IV wieku p.n.e. powstały nowe fyle: Antigonis i Demetrias.

Władze i instytucje publiczne[edytuj | edytuj kod]

W każdej fyli istniało zgromadzenie (agora), funkcjonował przewodniczący (epimeletes) i skarbnik (tamias) zarządzający nieruchomościami fyli. Ogłoszenia władz o decyzjach dotyczących ogółu wystawiano na cokole pomnika herosa danej fyli. Urzędnicy wybierani byli w równej ilości z każdej fyli, co tłumaczy, że większość urzędów to urzędy sprawowane kolegialnie przez dziesięciu urzędników, a większe rady składały się zawsze z wielokrotności dziesięciu, np. corocznie z każdej fyli wybieranych zostawało 50 obywateli (prytanie), którzy zasiadali w bule.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jaczynowska M. (red.) - „Historia starożytna”, wyd. TRIO, Warszawa 2007, s.280, ISBN 978-83-7436-109-5
  • Krawczuk A. (red.) - "Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych", Oficyna Wydawnicza FOGRA, Warszawa 2005, s.78-79, ISBN 83-85719-84-9
  • Lengauer W. - „Starożytna Grecja okresu archaicznego i klasycznego”, Wydawnictwo DiG, Warszawa 1999, s.80-82, ISBN 83-7181-083-0
  • Rachet G. - „Słownik cywilizacji greckiej”, Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 2006, s.141-142, ISBN 83-7132-919-9
  • Sacks D. - „Encyklopedia świata starożytnych Greków”, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 2001, s.327-328, ISBN 83-05-13169-6