Góra Wrangla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Góra Wrangla
Góra Wrangla, 1987
Góra Wrangla, 1987
Państwo USA
Położenie Alaska
Pasmo Góry Wrangla
Wysokość 4.317[1] m n.p.m.
Wybitność 1.711[2] m
Dane wulkanu
Rok erupcji 2002[3]
Typ wulkanu wulkan tarczowy
Położenie na mapie Alaski
Mapa lokalizacyjna Alaski
Góra Wrangla
Góra Wrangla
Położenie na mapie Ameryki Północnej
Mapa lokalizacyjna Ameryki Północnej
Góra Wrangla
Góra Wrangla
Ziemia 62°00′20,59″N 144°01′09,66″W/62,005719 -144,019350Na mapach: 62°00′20,59″N 144°01′09,66″W/62,005719 -144,019350
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Góra Wrangla — masyw wulkanu tarczowego w Parku Narodowym Wrangla-Świętego Eliasza w południowo-wschodniej Alasce w Stanach Zjednoczonych. Tarcza wulkanu wznosi się na ponad 3.700 m powyżej rzeki Copper River, na południowy zachód od niej. Jego objętość wynosi 920 km3, czyniąc go ponad dwukrotnie masywniejszym niż góra Shasta w Kalifornii. Stanowi część pola wulkanicznego Wrangla, które rozciąga się na ponad 250 km przez Południowo-środkową Alaskę po Jukon oraz którego historia erupcji trwa od plejstocenu po holocen.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Współczesna Góra Wrangla wypiętrzyła się jako wulkan w środkowym plejstocenie. Erupcje zdarzały się od 750 000 lat wstecz do erupcji freatycznej w 1884[4]. Na szczycie wulkanu znajduje się rozległa, pokryta lodem kaldera o średnicy 4 do 6 km. Bardziej prawdopodobne, że utworzyła się w wyniku zapadnięcia wierzchołka, niż w wyniku dużej eksplozji. Wokół kaldery znajdują się trzy małe kratery, które często zdradzają fumaroliczną aktywność pióropuszami pary, czasem widocznymi z daleka. Główny wierzchołek góry znajduje się po północnej stronie kaldery i ma 4,317 m n.p.m. wysokości, zaś zachodni wierzchołek posiada 4,271 m n.p.m.. Bardzo duży stożek żużlowy o nazwie Mount Zanetti (3.965 m n.p.m.) wznosi się na blisko 300 m ponad północno-zachodnim zboczem góry i jest źródłem strumieni lawy[5]

Góra Wrangla jest wulkanem tarczowym o nietypowej budowie. Składa się głównie z andezytu, a nie bazaltu jak większość wulkanów tarczowych w innych częściach świata. Tą nietypową cechę ma także kilka innych wulkanów na Polu Wulkanicznym Wrangla. Andezyt jest skałą wulkaniczną znajdowaną głównie w stratowulkanach. Sposób w jaki Góra Wrangla stała się wulkanem tarczowym jest słabo poznany[5].

Góra Wrangla jest prawie całkowicie pokryta polem lodowym, które nie ustępuje. Największy lodowiec na górze, Lodowiec Nabesna, jest źródłem rzeki Nabesna[5]. Wśród innych leżących tu lodowców są Lodowiec Cheshnina, Lodowiec Chetaslina, Lodowiec Chichokna, Lodowiec Dadina[6] oraz Lodowiec Copper.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Góra Wrangla została nazwana na cześć rosyjskiego admirała Ferdinanda von Wrandla, dyrektora Kompanii Rosyjsko-Amerykańskiej w latach 1830-1836. Miejscowe plemię Athna, posługujące się językiem z grupy atabaskańskich, nazywa wulkan K'elt'aeni ("ten, który włada pogodą") lub, jeśli jest aktywny, Uk'eledi ("ten, który dymi). Na niektórych mapach z przed 1900 roku, zamiast Mount Wrangell, góra podpisana jest jako Mout Tillman[5].

Aktywność wulkaniczna[edytuj | edytuj kod]

Góra Wrangla jest jedynym wulkanem na Polu Wulkanicznym Wrangla, który posiada historycznie udokumentowane erupcje, głównie w postaci niewielkich eksplozji pary i popiołu. Doniesienia o jego aktywności są znane z roku 1784 oraz lat 1884-85. Erupcje z 1784 oraz inna, datowana na 1760 są dyskutowane[7]. Erupcja z 1884-85 została odnotowana przez miejscowego poszukiwacza Jona Bremnera[8]. Doniesienia z 1890 mówią o widocznej łunie[9] Góra ta także, okazjonalnie, emitowała popiół, który był widoczny na zaśnieżonym szczycie. Masa góry została zbudowana przez olbrzymie strumienie lawy, które płynęły tu od 600 000 do 200 000 lat temu. Uważa się, że kaldera wierzchołkowa góry zapadła się w przeciągu ostatnich 200 000 lat, być może 50 000 lat temu. Z kolei Mount Zanetti ma około 25 000 lat[5].

Ilość geotermalnego ciepła emitowana przez górę rosła od lat 50' do 80' XX wieku, zwiększając prawdopodobieństwo przyszłej erupcji. Gęstość strumienia ciepła była wystarczająca by stopić lód wokół kraterów i stworzyć jaskinie lodowe oraz małe jeziorka w północnym kraterze z około 100 milionami m3 stopionego lodu do 1986 roku. Od tego czasu strumień ciepła maleje i lód odkłada się powtórnie[5].

Przypisy

  1. Alaska Volcano Observatory: Wrangell description and statistics. [dostęp 2013-10-04].
  2. PeakList.org: Alaska & Hawaii P1500s – the Ultras. [dostęp 2013-10-04].
  3. Simithsonian Institution: Global Volcanism Program: Wrangell. [dostęp 2013-10-04].
  4. Volcanoes of North America, Wood and Kienle
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Richter et al, str. 11–13
  6. U.S. Geological Survey: Topographic map of Mount Wrangell. [dostęp 2013-10-04].
  7. U.S. Geological Survey: Wrangell reported activity: 1760 reported observed. W: Alaska Volcano Observatory [on-line]. [dostęp 2013-10-04].
  8. U.S. Geological Survey: Wrangell reported activity: 1884 reported observed. W: Alaska Volcano Observatory [on-line]. [dostęp 2013-10-04].
  9. U.S. Geological Survey: Wrangell reported activity: 1900 reported observed. W: Alaska Volcano Observatory [on-line]. [dostęp 2013-10-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Donald H. Richter, Danny S. Rosenkrans, Margaret J. Steigerwald: Guide to the Volcanoes of the Western Wrangell Mountains, Alaska. USGS Bulletin 2072, 1995.
  • Gary R. Winkler: A Geologic Guide to Wrangell—Saint Elias National Park and Preserve, Alaska: A Tectonic Collage of Northbound Terranes. USGS Professional Paper 1616, 2000. ISBN 0-607-92676-7.
  • Donald H. Richter, Cindi C. Preller, Keith A. Labay, Nora B. Shew: Geologic Map of the Wrangell-Saint Elias National Park and Preserve, Alaska. USGS Scientific Investigations Map 2877.
  • Charles A. Wood, Jürgen Kienle: Volcanoes of North America. Cambridge University Press, 1990. ISBN 0-521-43811-X.