Góra lodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dryfującego fragmentu lodu lodowcowego. Zobacz też: Góra Lodowa - najwyższy szczyt Gór Koriackich w Rosji.
Zdjęcie góry lodowej wykonane pomiędzy zatokami Langø i Sanderson na południe od Upernavik na Grenlandii
Częściowo wywrócona góra lodowa – na pierwszym planie widoczny niebieski lód lodowcowy
Schemat pokazujący, jaka część góry lodowej może znajdować się pod wodą

Góra lodowa – ogólnie: zwarta bryła lodu, oderwana w wyniku procesu zwanego cieleniem od lodowca i pływająca po powierzchni wody lub osiadła na dnie. Światowa Organizacja Meteorologiczna zawęża tę definicję do brył o powierzchni przekraczającej 300 m² i wystających ponad powierzchnię co najmniej o 5 metrów (mniejsze to: odłamy góry lodowej i odłamki góry lodowej – growlery).

Cechy gór lodowych[edytuj | edytuj kod]

Góry lodowe różnią się:

  • kształtem – wyróżnia się góry lodowe:
    • stołowe – o regularnym kształcie, pionowych ścianach i płaskim, lekko pochylonym lub pofalowanej górnej powierzchni;
    • niestołowe – wśród nich: piramidalne, kopułowate – będące efektem wywrócenia się góry lodowej, i zerodowane, tj. o nieregularnym, często fantazyjnym kształcie;
    • blokowe (forma pośrednia między poprzednimi, według innych podziałów to typ góry lodowej stołowej).
  • rozmiarami: pierwotne zależą od mechanizmu obłamywania się lodu (zobacz: cielenie się lodowca) i grubości lodowców, od których się odrywają, później rozmiary maleją – tempo znikania zależy od intensywności procesów topnienia i erozji.

W 1958 w Zatoce Baffina zaobserwowano górę lodową o wysokości 168 m.

Największe z gór lodowych nazywane są wyspami lodowymi – ich powierzchnia wynosi od kilku tysięcy metrów kwadratowych do nawet powyżej 500 km².

Istotnym parametrem charakteryzującym góry lodowe jest zanurzenie. Wpływ na nie ma gęstość lodu, gęstość wody, w której pływa i kształt góry. Gęstość lodu zależy od jego pochodzenia – typu lodowca, od którego się oderwała i lokalizacji w jego obrębie – przykładowo: w przypadku lodowca szelfowego gęstość może wahać się od 0,3-0,9 g/cm³ (powierzchniowa warstwa śniegowa – głębokość 60 m). Przy gęstości lodu 0,9 g/cm pod wodą znajduje się ok. 89% masy góry, przy 0,78 g/cm³ – 76%; w Arktyce średnia gęstość góry lodowej wynosi 0,83 g/cm³, co daje 81% masy pod wodą.

Barwa gór lodowych[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kolorowe góry lodowe.

Góry lodowe są zwykle barwy białej lub biało-szarej - wynika to z tego, że zbudowane są ze śniegu i lodu, odbijającego promienie słoneczne w całym zakresie promieniowania widzialnego. Dodatkowo, niejednorodność lodu powstającego w wyniku kompresji śniegu, związana z obecnością licznych pęcherzyków powietrza i innych zanieczyszczeń powoduje odbijanie i rozpraszanie promieni słonecznych padających na lód[1].

Postrzegana barwa gór lodowych zależy od warunków obserwacji – przy Słońcu nisko stojącym nad horyzontem, gdy część promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni ziemi ulega refrakcji i jest pochłonięta przez atmosferę, góry lodowe mogą wydawać się złociste do czerwonych[1]. Pod wodą natomiast barwa gór lodowych wydaje się niebieskawa, co wynika z pochłaniania części widma promieniowania widzialnego przez wodę – ponieważ najsilniej pochłaniane jest promieniowanie o dłuższych falach (z czerwonej i żółtej części widma), oczy rejestrują jedynie pozostałe barwy, w tym przypadku błękity. Na większych głębokościach, w zależności od przeźroczystości wody – nawet na 20 m, wszelkie kolory przestają być postrzegane przez ludzkie oko[2][3].

W specyficznych warunkach lód tworzący góry lodowe może uzyskać takie właściwości, że pochłania część padającego nań promieniowania słonecznego, przez co postrzegany jest jako kolorowy.

Zanik góry lodowej[edytuj | edytuj kod]

Topnienie części góry lodowej zanurzonej w wodzie zachodzi pod wpływem rozpuszczania lodu przez słoną wodę morską (mniejsze znaczenie) i topnienie powodowane przez przekazywanie ciepła z wody do lodu. Intensywność tego procesu zależy wprost proporcjonalnie od temperatury wody i intensywności falowania (wpływa na szybkość wymiany wody), odwrotnie proporcjonalnie natomiast od gęstości lodu.
Topnienie części nawodnej zachodzi pod wpływem energii cieplnej Słońca (insolacji), zależne jest od szerokości geograficznej i warunków meteorologicznych (temperatura powietrza, zachmurzenie, występowanie mgieł). Woda z roztopów wnika w szczeliny lodu, a następnie – np. po nastaniu nocy – zamarza, rozsadzając lód.

Duże znaczenie przy zaniku góry lodowej ma falowanie. Może doprowadzić do zmęczenie materiału i rozłamania się góry, wywołuje również powstawanie nisz abrazyjnych na linii wodnej, które po osiągnięciu odpowiedniej głębokości prowadzą do powstawania pęknięć w obrębie wynurzonej części i odrywania odłamów lodu.

Dryf gór lodowych[edytuj | edytuj kod]

Pływające góry lodowe mogą przemieszczać się. Wpływ na to ma głównie działanie poruszającej się wody i powietrza. Ruch góry lodowej zależy od:

  • kierunku, prędkości i pionowego zasięgu prądu morskiego
  • kierunku, prędkości i długotrwałości wiatru
  • stosunku wielkości części zanurzonej i wynurzonej.
  • batymetrii akwenu.

W związku z tym prędkość poruszania się gór lodowych jest różna. W Arktyce wynosi ona przykładowo: 7–22 km/dobę wzdłuż zachodnich wybrzeży Spitsbergenu, 7–65 km/dobę w rejonie Cieśniny Davisa i Labradoru.

Zagrożenia dla żeglugi[edytuj | edytuj kod]

Dryf gór lodowych może stanowić zagrożenie dla żeglugi, w związku z tym prowadzone są obserwacje na obszarach szlaków żeglugowych; zajmuje się tym m.in. Międzynarodowy Patrol Lodowy powołany w 1914. Zderzenie z górą lodową było przyczyną zatonięcia statku transatlantyckiego – „Titanica” w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912.

Z tą górą lodową prawdopodobnie zderzył się „Titanic”

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Góry lodowe spotyka się na otwartych morzach w strefach polarnych półkuli północnej i południowej. Ich źródłem są lodowce Grenlandii (zachodnia część) i Antarktydy. Ponad 90% powstaje na półkuli południowej; ponieważ miąższość lodowców spływających z Antarktydy jest większa, większe są również rozmiary gór lodowych.
W marcu 2000 od Lodowca Szelfowego Rossa oderwała się góra lodowa B-15; jej powierzchnia przekraczała 11 000 km². Po jej rozpadzie, część oznaczona jako B-15A stała się największą wolno pływającą górą lodową (27×122 km, pow. 3100 km²).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Duxbury A.C., Duxbury A.B., Sverdrup K.A. 2002. Oceany świata. Red. E. Roniewicz, A. Magnuszewski. PWN, Warszawa. ISBN 83-01-13780-0. str. 187.
  2. Sherratt, Thomas N. & Wilkinson, David M. 2009. Big questions in ecology and evolution, Oxford University Press US, str 172, 2009. ISBN 978-0-19-954861-3
  3. Umiński T. 1986. Zwierzeta i oceany. WSziP, Warszawa, ISBN: 83-02-02680-8, str. 31-35.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Anna Styszyńska, Andrzej A. Marsz: Góry lodowe Arktyki. W: Zmiany klimatyczne w Arktyce i Antarktyce w ostatnim pięćdziesięcioleciu XX wieku i ich implikacje środowiskowe. Gdynia: Wydawnictwo Uczelniane Akademii Morskiej, 2007. ISBN 978-83-7421-024-9.

Commons in image icon.svg
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło góra lodowa w Wikisłowniku