Górnośląski Związek Metropolitalny

Mapa przedstawiająca członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

Górnośląski Związek Metropolitalny (GZM) – związek międzygminny obejmujący 14 miast na prawach powiatu, leżących na obszarze konurbacji górnośląskiej. Jego celem jest koordynacja działań na terenie miast-uczestników związku. Siedzibą GZM są Katowice. Został zarejestrowany 8 czerwca 2007 r.

W skład GZM wchodzą:

• Bytom, Chorzów, Gliwice, Katowice, Mysłowice, Piekary Śląskie, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Świętochłowice, Tychy, Zabrze – leżące na Górnym Śląsku
• Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec – położone w Małopolsce, w Zagłębiu Dąbrowskim
• Jaworzno – część Małopolski.

Miasta wchodzące w skład GZM zamieszkuje razem 1 969 349 (stan na 31 grudnia 2008, dane wg GUS) mieszkańców na powierzchni 1218 km².

Proces decyzyjny

9 grudnia 2005 roku w Gliwicach prezydenci miast zdecydowali o powołaniu związku, 9 stycznia 2006 roku w Świętochłowicach podpisali deklarację o utworzeniu GZM.

Początkowo w skład Związku miało wejść 17 miast, w tym 14 miast na prawach powiatu. Ostatecznie, po konsultacjach statutu Związku z nadzorem prawnym Wojewody Śląskiego zadecydowano, że w obecnym stanie prawnym Związek mogą powołać wyłącznie miasta na prawach powiatu. Związek został zarejestrowany przez MSWiA 8 czerwca 2007 roku. Oficjalnie Związek rozpoczął działalność 20 września 2007 roku, kiedy to w Rudzie Śląskiej odbyło się pierwsze Zgromadzenie Związku, na którym wyłonione zostały władze Związku.

Zasięg

Lista miast (alfabetycznie, na podstawie danych z 2008 r.):

Miasto	Herb	Ludność	Powierzchnia
Bytom		183 829	69,43 km²
Chorzów		113 314	33,50 km²
Dąbrowa Górnicza		128 315	188,73 km²
Gliwice		196 669	134,20 km²
Jaworzno		95 228	152,67 km²
Katowice		309 621	164,67 km²
Mysłowice		74 998	65,75 km²
Piekary Śląskie		58 832	39,98 km²
Ruda Śląska		143 930	77,73 km²
Siemianowice Śląskie		71 118	25,50 km²
Sosnowiec		221 259	91,06 km²
Świętochłowice		54 360	13,31 km²
Tychy		129 475	81,72 km²
Zabrze		188 401	80,47 km²

Galeria

• 

  Bytom

• 

  Chorzów

• 

  Dąbrowa Górnicza

• 

  Gliwice

• 

  Jaworzno

• 

  Katowice

• 

  Mysłowice

• 

  Piekary Śląskie

• 

  Ruda Śląska

• 

  Siemianowice Śląskie

• 

  Sosnowiec

• 

  Świętochłowice

• 

  Tychy

• 

  Zabrze

Zadania GZM

Do głównych zadań związku należy:

• ustalenie wspólnej strategii rozwoju dla miast wchodzących w skład Związku, zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
• realizacja zadań objętych wspólną strategią rozwoju miast wchodzących w skład Związku
• pozyskiwanie środków finansowych z krajowych i zagranicznych funduszy celowych
• zarządzanie drogami przekazanymi Związkowi przez gminy członkowskie
• opracowywanie wniosków w celu pozyskiwania środków publicznych pochodzących z budżetu Unii Europejskiej
• aktywizowanie rynku pracy na obszarze miast będących uczestnikami Związku
• wspieranie innowacyjnych programów gospodarczych podnoszących poziom konkurencyjności miast
• wyrażanie opinii dotyczących procesów legislacyjnych i decyzyjnych w sprawach objętych przedmiotem zainteresowania Związku ze względu na wykonywane przez Związek zadania.

Efektem działalności związku ma być usprawnienie zarządzania aglomeracją, wzmocnienie siły gospodarczej i konkurencyjności miast-uczestników GZM a także koordynacja działań promocyjnych i podkreślenie znaczenia regionu. Obszar związku zamieszkuje ponad 2 miliony ludzi, zsumowane budżety miast członkowskich wynoszą ponad 6 miliardów złotych a produkt brutto około 8% produktu krajowego brutto Polski.

Organy i budżet

Organami GZM są Zgromadzenie Związku oraz Zarząd Związku, których kadencja pokrywa się z kadencjami rad miast. Gminy uczestniczące w Związku mają po dwóch przedstawicieli w 29-osobowym Zgromadzeniu (w tym prezydenta miasta) z wyjątkiem Katowic, które mają trzech przedstawicieli. Na Przewodniczącego Zgromadzenia Związku wybrano jednogłośnie Prezydenta Rudy Śląskiej Andrzeja Stanię, a na Przewodniczącego Zarządu Związku wybrano jednogłośnie prezydenta Katowic Piotra Uszoka. Na co dzień jednak szefem Związku będzie dyrektor biura GZM. Budżet GZM stanowią wpłaty poszczególnych miast założycieli w łącznej wysokości ok. 2 milionów PLN.

Nazwa

Pierwszą nazwą dotyczącą planowanego związku była "Metropolia Katowice". Nazwa taka została użyta w pierwszym artykule prasowym na ten temat w Dzienniku Zachodnim. Później pod uwagę brano kilka propozycji, m.in. "Związek Konurbacji Górnośląskiej" oraz "Metropolia Górnośląska" (sugerująca ideę integracji). Dąbrowa Górnicza i Sosnowiec zgłosiły wniosek dotyczący zmiany nazwy związku, ponieważ mieszkańcom miast Zagłębia Dąbrowskiego nie odpowiada nazwa Górnośląski. W zamian zaproponowano jeszcze mniej przystającą nazwę "Śląski Związek Miast". Ostatecznie przyjęto nazwę "Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia «Silesia». Oficjalna nazwa zarejestrowanego związku to wciąż Górnośląski Związek Metropolitalny (GZM)".

Gospodarka

W miastach GZM dominuje:

• przemysł górniczy (kilkanaście czynnych kopalń węgla kamiennego)
• przemysł hutniczy (kilkanaście czynnych hut żelaza i metali nieżelaznych),
• przemysł transportowy (fabryki samochodów w Gliwicach i Tychach, producent pojazdów szynowych Konstal w Chorzowie, Bumar Łabędy)
• przemysł energetyczny (kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni)
• przemysł maszynowy
• przemysł chemiczny (zakłady azotowe, Pollena Savona, Fabryka Farb i Lakierów HAJDUKI)

Komunikacja

Katowice, tramwaj "Karlik" relacji Katowice–Chorzów–Bytom

Komunikacja miejska

Na terenie miast GZM funkcjonuje rozwinięta komunikacja miejska w postaci autobusów, tramwajów oraz trolejbusów. Większość linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje KZK GOP. Linie autobusowe na zlecenie KZK GOP w większości obsługują komunalne Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej; największe w Sosnowcu i Katowicach, oraz liczne firmy prywatne. Zaś wszystkie tramwajowe Tramwaje Śląskie. Oprócz tego działają tutaj także linie organizatorów nie zrzeszonych z KZK GOP oraz przewoźników prywatnych. Linie trolejbusowe organizuje MZK Tychy. Usługi komunikacyjne na terenie miast: Jaworzno, Mysłowice, Sosnowiec i Katowice świadczy również PKM Jaworzno.

Szybka Kolej Regionalna

14 grudnia 2008 do użytku zostały oddane dwie stacje – Tychy Miasto i Tychy Zachodnie. Podróż z przystanku Tychy Miasto do Katowic zajmuje 26 minut. Linię obsługują Przewozy Regionalne. Do 2012 zostaną wybudowane dwie nowe stacje Tychy Lodowisko i Tychy Bielska. Bilet jest zintegrowany (autobus-trolejbus-pociąg), tzn. obowiązuje tzw. "pomarańczowa taryfa" obok normalnej taryfy przewoźnika.

Transport kolejowy

Obszar miast GZM stanowi jeden z największych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce, zarówno jeśli chodzi o przewozy pasażerskie jak i towarowe. Przez GZM przebiega szereg linii kolejowych. Znajduje się tutaj łącznie kilka dworców i kilkadziesiąt stacji PKP. Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi EuroCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami, Austrią i Niemcami.

Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego, ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe.

Transport drogowy

Przez miasta GZM biegnie Autostrada A4, E40, Drogowa Trasa Średnicowa (Katowice – Chorzów – Świętochłowice – Ruda Śląska; fragment Zabrze – Gliwice jest w budowie), E75, oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich. Projektowana jest kolejna autostrada A1.

Przez obszar GZM przebiegają m.in.:

• Autostrada A4 (granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Opole – GZM – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica z Ukrainą)
• Autostrada A1 (od południowej granicy Gliwic, od skrzyżowania z Autostradą A4)
• S1 (Dąbrowa Górnicza – Mysłowice-Kosztowy – Tychy)
• Droga krajowa nr 11 Bytom – Lubliniec – Poznań – Piła – Kołobrzeg
• Droga krajowa nr 78 (Chałupki – Gliwice – Bytom – Zawiercie – Chmielnik)
• DK79 (Warszawa – Sandomierz – Kraków – GZM)
• DK81 (Katowice – Mikołów – Łaziska Górne – Żory – Wisła – granica z Czechami)
• DK86 (Podwarpie – Psary – Będzin – Sosnowiec – Katowice – łączy się z DK1 w Tychach), na odcinku Sosnowiec – Katowice jako droga ekspresowa S86
• Droga krajowa nr 94 (Legnica – Wrocław – Bytom – Kraków)
• E75 (Finlandia – (brak połączenia) – Gdańsk – Toruń – GZM – Słowacja – Węgry – Serbia – Macedonia – Grecja – Kreta)
• Drogowa Trasa Średnicowa (Katowice – Chorzów – Świętochłowice – Ruda Śląska – Zabrze; fragment Zabrze – Gliwice jest w budowie)

Miasta GZM mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju. Część z nich obsługuje PKS Katowice. Są to linie do Lublina, Iwonicza, Ostrowca Świętokrzyskiego, Zakopanego, Rabki, Krynicy i Ustrzyk Dolnych.

Katowice, baza operacyjna Wizzair

Transport lotniczy

Na terenie miast GZM nie leży żaden port lotniczy. Na północ od GZM , w odległości około 30 km na północ od centrum Katowic, znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice w Pyrzowicach. Jako trzeci najruchliwszy port lotniczy w kraju po warszawskim Okęciu i krakowskich Balicach, w 2006 obsłużył 1,46 mln pasażerów, szybko zbliżając się do maksymalnej przepustowości istniejącego terminalu. Obecnie, po rozbudowie zakończonej w lipcu 2007, ruch pasażerski obsługują dwa połączone ze sobą terminale, A (stary) i B (nowy), których łączna przepustowość roczna wynosi ok. 3,6 mln pasażerów. Oprócz tego w porcie funkcjonuje również terminal cargo zapewniający obsługę logistyczną dla licznych firm w regionie m.in. Fiat Auto Poland. Port lotniczy w Pyrzowicach posiada stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma lotniskami w Polsce i w Europie, których obsługę realizują linie lotnicze: Centralwings, Jet Air, LOT/EuroLOT, Lufthansa, Ryanair oraz Wizz Air. Znaczna liczba mieszkańców GZM Silesia korzysta również z portu lotniczego Kraków-Balice położonego 35 km na wschód od granic GZM Silesia.

W centrum Katowic znajduje się również lotnisko aeroklubowe Katowice-Muchowiec, natomiast w Gliwicach zlokalizowane jest cywilne lotnisko sportowe Gliwice-Trynek, siedziba stacjonarnej bazy śmigłowca LPR-u.

Śluza Rudziniec na Kanale Gliwickim

Transport wodny

Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki. Port w Gliwicach uważany jest za najnowocześniejszy i najbardziej uniwersalny port śródlądowy w kraju, z uwagi na swój kształt, linie i konstrukcje nabrzeży portowych, układ basenów, powierzchnię akwatorium. W porcie znajdują się urządzenia przeładunkowe o maksymalnym udźwigu 20 ton. Roczna zdolność przeładunkowa portu wynosi około 2 milionów ton.

Port Gliwice poprzez sieć kanałów i rzekę Odrę połączony jest z siecią kanałów niemieckich (Berlin) oraz morzem Bałtyckim.

• Kanał Gliwicki
• Port Gliwice
• Kanał Kłodnicki

Kontrowersje

Według części dziennikarzy i działaczy śląskich GZM jest wstępem do utworzenia jednego miasta. Konsolidacja zurbanizowanego obszaru GZM w jedno miasto wzbudza liczne kontrowersje. Podstawą tego pomysłu mogą być względy prestiżowe i ekonomiczne. GZM stałaby się wtedy największym miastem w Polsce. Według zwolenników tej teorii, obecnie rola tego obszaru jest często zaniżana; na przykład, rejon ten jest często nie pokazywany na mapach Polski.

Proponowana nazwa "Silesia" została mocno oprotestowana przez część środowiska naukowego – kilkudziesięciu pracowników uniwersyteckich z województwa śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego (m.in. Jan Miodek, Jan Harasimowicz) zaapelowało do twórców przyszłej metropolii, by nie nazywało miasta nazwą całego regionu. Nazwa budzi również negatywne uczucia w części miast Zagłębia Dąbrowskiego, które mają wejść w skład związku, ponieważ całkowicie ignoruje częściowo zagłębiowski charakter GZM Silesia.

Spotyka się również krytykę związaną z członkostwem w GZM wyłącznie miast na prawach powiatu, podczas gdy ze Związkiem graniczą inne miasta mogące wejść w jego skład, jak Mikołów, Lędziny, Imielin, Będzin, Czeladź, Wojkowice, Radzionków czy Knurów.

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona GZM
• Statut Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM) (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2007 r. Nr 108, poz. 2163)
• Serwis samorządowy PAP na stronie Związku Miast Polskich
• Rozpoczęcie działalności GZM, Gazeta Wyborcza