Góry Skandynawskie
Góry Skandynawskie (również Kjølen, bokmål De skandinaviske fjellene, nynorsk Dei Skandinaviske fjella, szw. Skandinaviska fjällkedjan lub Skanderna, fin. Skandit) łańcuch górski w zachodniej i północnej części Półwyspu Skandynawskiego, ciągnący się wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego, na terytorium Norwegii, Szwecji i częściowo Finlandii. Długość ok. 1800 km, szerokość do 550 km.
Spis treści |
Geologia [edytuj]
Góry Skandynawskie powstały w orogenezie kaledońskiej, w czasie późniejszych ruchów górotwórczych były kilkakroć blokowo nierównomiernie wypiętrzane. Zbudowane są z różnowiekowych skał krystalicznych, metamorficznych i osadowych. Zrównane płaskowyże, tzw. fieldy, silnie kontrastują z głębokimi dolinami.
Góry zostały silnie przeobrażone przez zlodowacenie plejstoceńskie, które zmieniło doliny tworząc malowniczy krajobraz fiordowy. Najdłuższy z fiordów, Søgne, osiąga 204 km długości. Góry Skandynawskie wznoszą się najwyżej w części południowej (Galdhøpiggen, 2469 m n.p.m. – najwyższy szczyt Norwegii) oraz północnej (Kebnekaise, 2117 m n.p.m. – kulminacja Szwecji oraz Haltiatunturi, 1328 m n.p.m. – najwyższy punkt Finlandii).
Klimat [edytuj]
Klimat umiarkowany chłodny, zaznacza się ocieplający wpływ Prądu Zatokowego. Opady na zachodzie dochodzą do 3500 mm rocznie, po stronie wschodniej do 300-400 mm. Granica wiecznego śniegu leży na wysokości 700 m n.p.m. na północy i 1800 m n.p.m. na południu, stąd liczne są lodowce, szczególnie zajmujące fieldy (tzw. fieldowe), największy z nich – Jostedalsbreen ma 486 km².
W Górach Skandynawskich mają swoje źródła wszystkie większe rzeki Półwyspu Skandynawskiego. Liczne są też jeziora polodowcowe. Dolne partie stoków porastają lasy, wyżej pojawiają się łąki alpejskie, na północy już od 300 m n.p.m. panuje tundra górska. Góry Skandynawskie zasobne są w surowce mineralne, zwłaszcza rudy żelaza (Kiruna), a także miedzi, cynku, ołowiu, niklu, molibdenu. Ludność skupia się głównie w dolinach rzecznych i na wybrzeżu.
Najwyższe szczyty w Norwegii [edytuj]
- Galdhøpiggen 2469 m,
- Glittertind 2465 m,
- Store Skagastølstind 2405 m,
- Store Styggedalstinden 2387 m,
- Skarstind 2373 m,
- Vesle Galdhøpiggen 2369 m,
- Surtningssue 2368 m,
- Store Memurutinden 2366 m,
- Keilhaus topp 2355 m,
- Jervvasstind 2351 m,
- Sentraltind 2348 m.
Najwyższe szczyty w Szwecji [edytuj]
- Kebnekaise 2117 m,
- Kebnekaise Nordtoppen 2097 m,
- Sarektjåkka Stortoppen 2089 m,
- Kaskasatjåkka 2076 m,
- Sarektjåkka Nordtoppen 2056 m,
- Kaskasapakte 2043 m,
- Sarektjåkka Sydtoppen 2023 m,
- Akka Stortoppen 2016 m,
- Akka Nordvästtoppen 2010 m,
- Sarektjåkka Buchttoppen 2010 m.
Najwyższe szczyty w Finlandii [edytuj]
- Haltiatunturi 1328 m[nota 1],
- Ridnitsohkka 1317 m,
- Kiedditsohkka 1280 m,
- Kovddoskaisi 1240 m,
- Ruvdnaoaivi 1239 m,
- Loassonibba 1180 m,
- Urtasvaara 1150 m,
- Kahperusvaarat 1144 m,
- Aldorassa 1130 m,
- Kieddoaivi 1100 m.
Uwagi [edytuj]
- ↑ W rzeczywistości Haltiatunturi ma 1365 m wysokości, jednak szczyt leży po stronie norweskiej, a 1328 jest najwyższym punktem, znajdującym się na terenie Finlandii (jednocześnie jest najwyższym punktem kraju).
Bibliografia [edytuj]
