Góry Skandynawskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Góry Skandynawskie – widok z góry Dalsnibba, Norwegia
Kebnekaise – najwyższy szczyt Szwecji
Galdhøpiggen – najwyższy szczyt Norwegii

Góry Skandynawskie (również Kjølen, bokmål De skandinaviske fjellene, nynorsk Dei Skandinaviske fjella, szw. Skandinaviska fjällkedjan lub Skanderna, fin. Skandit) łańcuch górski w zachodniej i północnej części Półwyspu Skandynawskiego, ciągnący się wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego, na terytorium Norwegii, Szwecji i częściowo Finlandii. Długość ok. 1800 km[1], szerokość do 550 km.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Góry Skandynawskie powstały w orogenezie kaledońskiej, w czasie późniejszych ruchów górotwórczych były kilkakroć blokowo nierównomiernie wypiętrzane; ostatecznie wypiętrzone na przełomie syluru i dewonu. Zbudowane są w większości z prekambryjskich i kambro–sylurskich skał, głównie metamorficznych, prócz tego występują piaskowce arkozowe, łupków ilastych, wapieni i dolomitów[1].

Zachodnie i północne stoki strome, silnie pocięte fiordami (najdłuższe – Sognefjord i Hardangerfjord), stoki wschodnie szerokimi stopniami opadają ku wyżynom – Lapońskiej oraz Północnoszwedzkiej. Występują rozległe płaskowyże i stoliwa górskiefieldy, z czego najwyższe i największe znajdują się w części południowej (Jotunheimen, Hardangervidda, Telemark, Dovrefjell)[1].

Góry zostały silnie przeobrażone przez zlodowacenie plejstoceńskie, które zmieniło doliny tworząc malowniczy krajobraz fiordowy. Najdłuższy z fiordów, Søgne, osiąga 204 km długości. Góry Skandynawskie wznoszą się najwyżej w części południowej (Galdhøpiggen, 2469 m n.p.m.[1] – najwyższy szczyt Norwegii) oraz północnej (Kebnekaise, 2117 m n.p.m. – kulminacja Szwecji oraz Haltiatunturi, 1328 m n.p.m. – najwyższy punkt Finlandii).

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat umiarkowany chłodny[2]. Granica wiecznego śniegu leży na wysokości 700–800 m n.p.m. na północy i 1500–1800 m n.p.m. na południu, stąd liczne są lodowce, szczególnie zajmujące fieldy (tzw. fieldowe), największy z nich – Jostedalsbreen[1].

W Górach Skandynawskich mają swoje źródła wszystkie większe rzeki Półwyspu Skandynawskiego. Liczne są też jeziora polodowcowe. Piętra roślinności w Górach Skandynawskich obniżają się wraz ze wzrostem szerokości geograficznej. Dolne partie stoków porastają lasy, wyżej pojawiają się łąki alpejskie, na południu od 70°N panuje tajga, głównie świerkowa[1]. Góry Skandynawskie zasobne są w surowce mineralne, zwłaszcza rudy żelaza (Kiruna), a także miedzi, cynku, ołowiu, złota, srebra[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Encyklopedia Powszechna PWN. T. 4. R-Z. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 193.
  2. 2,0 2,1 The Scandes. SummitPost. [dostęp 13 sierpnia 2014].