Górzyskowo (osiedle w Bydgoszczy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Bydgoszczy Górzyskowo
osiedle Bydgoszczy
Bdg Górzyskowo Gołębia 03-2013h.jpg
Typowa zabudowa osiedla
Miasto Bydgoszcz
Status osiedle
Powierzchnia 1.10 km²
Ludność (2012)
 • liczba ludności
 • gęstość

9.000[1]
8182 os./km²
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CB
Położenie na planie Bydgoszczy
Położenie na planie Bydgoszczy
brak współrzędnych
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Budynek dawnego folwarku Goryczkowo położony w parku Dolina Pięciu Stawów
Widok osiedla z wieży ciśnień
Starsza zabudowa przy ul. Gołębiej
Nadbudowany blok z początku lat 60. XX w. przy ul. Gnieźnieńskiej
Zabudowa po 2000 r. (ul. Jaskółcza)
Kościół pw. NMP Matki Kościoła na terenie osiedla Górzyskowo
Zabytkowa kaplica na cmentarzu komunalnym przy ul. Kcyńskiej

Górzyskowo (Gorsiskowo - 1789, Gorzyszkowo – 1860, Adlerhorst – 1878) – jednostka urbanistyczna (osiedle) miasta Bydgoszczy, położona w jego południowo-zachodniej części.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Górzyskowo usytuowane jest w południowo-zachodniej części miasta i zaliczane do osiedli tzw. Górnego Tarasu Bydgoszczy. Sąsiaduje od północy z osiedlem Błonie, od wschodu ze Szwederowem, zaś od południa i zachodu z Biedaszkowem i Lotniskiem.

Pod względem fizyczno-geograficznym osiedle leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Miasto Bydgoszcz Południowe (terasa X ok. 69-70 m n.p.m)[2].

Historycznie w skład obecnej jednostki urbanistycznej wchodzi północny fragment wcielonej w 1920 r. gminy Biedaszkowo (229 ha) oraz południowo-zachodni fragment gminy Szwederowo (257 ha)[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Południową granicą osiedla jest ulica Inowrocławska, wschodnią – ul. ks. Skorupki i Piękna, północną – ul. Szubińska, a zachodnią obrzeża osiedli mieszkaniowych w okolicy ul. Żwirki i Wigury, graniczące z lotniskiem Bydgoszcz-Biedaszkowo.

W zabudowie przeważają nowe budynki wielorodzinne, położone wśród starszej zabudowy, w której dominują domy jednorodzinne z ogrodami. Wśród infrastruktury osiedla znajdują się m.in.: przedszkole, dwie szkoły podstawowe, gimnazjum, kościół rzymskokatolicki, dwa cmentarze[4]. Obrzeżami osiedla przebiegają: droga wojewódzka (ul. Szubińska) i powiatowe (ul. Żwirki i Wigury, ul. ks. Skorupki, ul. Piękna).

Pozostałością folwarku, który dał nazwę osiedlu jest dwór przy ul. Orlej 66 (w stanie ruiny), położony nad trzecim akwenem Doliny Pięciu Stawów.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Goryczkowo pochodzi prawdopodobnie od nazwy rośliny zwanej goryczką lub gorzyczką. Obecna nazwa Górzyskowo nie ma uzasadnienia historycznego i jest przekręconą nazwą pierwotną. Na planach miasta pojawiła się ona w roku 1970[5].

W okresie przedrozbiorowym osada nazywana była Goryczkowo (1699, 1733, 1745-1760), a później też Gorzyczkowo (1742-1745, 1750, 1751, 1761)[6]. W czasie zaboru pruskiego nazwę zniekształcano: Gorisczewo (1780), Korschiskowa (1793), Gorcziskowo (1816), Gorczeskowo (1820), Gorzyckowo (1850), Gorczyskowo (1873), Gorzyskowo (1881)[6]. W 1920 r. przywrócono jej pierwotne brzmienie Goryczkowo, ale wraz z rozparcelowaniem majątku nazwa uległa zapomnieniu. Po II wojnie światowej w czasie rozbudowy miasta, nowe osiedle w pobliżu dawnego folwarku otrzymało nazwę Górzyskowo – spolszczoną ze zniekształconej nazwy z XIX wieku, nawiązującej do „górzyska” – wysokiego południowego tarasu pradoliny Wisły[6].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 1970 r. Górzyskowo zamieszkiwało 6,5 tys. osób, 20 lat później – 4,7 tys.[7] Począwszy od 1990 r. liczba mieszkańców wzrastała wskutek rozwoju budownictwa mieszkaniowego: w 1998 r. wynosiła 7,0 tys. osób, w 2007 – 8,1 tys., a w 2010 r. – 8,3 tys.[8].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Jedynym obiektem wpisanym do rejestru zabytków na terenie Górzyskowa jest cmentarz komunalny przy ul. Kcyńskiej, mieszczący m.in. zabytkową kaplicę (1890, nr rej.: A/370/1-2 z 4.09.1993)

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Górzyskowa znajduje się ok. 4 ha zieleni nieurządzonej, natomiast brak terenów zieleni urządzonej[9]. Stan ten jest łagodzony przez bliskość parku w Dolinie Pięciu Stawów, położonego w jednostce Szwederowo, tuż przy granicy Górzyskowa. Mimo bliskości Puszczy Bydgoskiej, dostęp do niej jest odcięty przez ogrodzone Lotnisko Bydgoszcz-Biedaszkowo. Rozwój terenów zieleni zawarty w planach urbanistycznych Bydgoszczy zmierza do powołania parku dzielnicowego w rejonie ulicy Kossaka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres staropolski[edytuj | edytuj kod]

Osada pod nazwą Goryczkowo, względnie Gorzyczkowo wymieniona została po raz pierwszy w 1699 roku[10]. W 1733 r. bydgoska rada miejska wydzierżawiła ją na prawie olęderskim Ruerom. W 1742 r. folwark miejski Goryczkowo przynosił miastu ponad 253 zł dochodu. Obejmował niewielki, pagórkowaty teren ze stawami w tzw. Dolinie Pięciu Stawów (w 2001 r. przekształconej w park). W XVI-XIX w. ze stawów tych, rurami z wydrążonych drewnianych pni była doprowadzana woda do publicznych studni miejskich w Bydgoszczy[11].

Okres zaboru[edytuj | edytuj kod]

Folwark Goryczkowo połączony był z miastem ulicą Orlą. Poniżej stawów urządzono łaźnię, za którą znajdowała się cegielnia. W jej sąsiedztwie od 1864 roku istniała restauracja z ogródkiem zwana Doliną Szwajcarską, czynna do I wojny światowej[11]. W roku 1878 władze niemieckie zmieniły nazwę Goryczkowo na Adlerhorst (od nazwiska Adler, który w pierwszej połowie XIX wieku był właścicielem majątku Goryczkowo), później Szwederowo II[5]. Folwark stopniowo rozparcelowano na działki budowlane, na których wznoszono domy mieszkalne. Według spisu z 1885 r. na terenie Goryczkowa było 677 budynków i 2885 mieszkańców, w tym 996 katolików, 1850 ewangelików i 18 Żydów[10]. Przy ul. Dąbrowskiego w 1839 r. wybudowano szkołę ludową dla Gorzyszkowa, Nowego Dworu, Szwederowa, Biedaszkowa i Bielic[12].

W 1892 r. przy ul. Kcyńskiej założono cmentarz przeznaczony dla pochówku biedoty, bezdomnych i skazańców różnych wyznań oraz bezwyznaniowców, przemianowany po II wojnie światowej na cmentarz komunalny[13].

Goryczkowo nie wyodrębniło się w gminę podmiejską. W roku 1893 folwark został połączony ze Szwederowem i wraz z nim 1 kwietnia 1920 roku, włączony w obręb miasta Bydgoszczy[5].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojnia Górzyskowo było osiedlem ubogim, o zabudowie małomiasteczkowej, czy wręcz wiejskiej. W latach 20. w związku z erygowaniem na Szwederowie parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, jej proboszcz ks. Jan Konopczyński założył przy ul. Kossaka cmentarz parafialny oraz doprowadził do wybrukowania położonej obok niego drogi[14]. W latach 30. na terenie Górzyskowa znajdowały się trzy cmentarze: gminny przy ul. Kcyńskiej, parafialny MBNP oraz ewangelicki przy ul. Szubińskiej (obecnie nieistniejący). Poza tym działała Lecznica Miejska z oddziałem epidemicznym.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po 1956 r. w wyniku przeglądu terenów leżących w obrębie obszaru zainwestowania miejskiego, uzbrojonych bądź łatwych do uzbrojenia, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej wyłoniło tereny na Górzyskowie nadające się pod zabudowę mieszkaniową[15]. W pierwszej połowie lat 60. zrealizowano zespół zabudowy przy ul. Szubińskiej-Żwirki i Wigury, złożony z kilku budynków, oparty o projekty z katalogu budynków typowych. Oprócz budownictwa wielorodzinnego rozwijało się także budownictwo indywidualne. Nowe budynki powstały m.in. przy ul. Gnieźnieńskiej. W 1955 r. oddano do użytku szkołę podstawową przy ul. Kcyńskiej (obecnie ZS nr 14), natomiast w 1966 r. – Szkołę Podstawową nr 61 przy ul. Kruczej (obecnie ZS nr 32), z okazji zakończenia obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego i Roku Bydgoskiego[16].

W 1964. w planie ogólnym przestrzennego zagospodarowania Bydgoszczy wyodrębniono nowe jednostki urbanistyczne, wśród których znalazło się Górzyskowo utworzone z fragmentów przedwojennych gmin: Szwederowo i Biedaszkowo[17].

W latach 70. zaprojektowano ośrodek sportowy na Górzyskowie w rejonie ul. Kossaka i ul. Żwirki i Wigury, który służyć miał głównie mieszkańcom pobliskiego Błonia. Jego pojemność wynosić miała 5 tys. osób. Obok stadionu i hali sportowej zaprojektowanej przez Wojciecha Zabłockiego, planowano baseny: kryty, otwarty oraz brodzik dla dzieci[18]. Ostatecznie wykonano jedynie prace ziemne wokół stadionu oraz basen otwarty, który zamknięto po 2000 r. Część terenów przeznaczono pod budownictwo mieszkaniowe, reszta stanowi rezerwę pod park dzielnicowy.

Do końca okresu PRL, mimo istniejących na Górzyskowie rezerw terenu, nie rozpoczęto realizacji dużych osiedli mieszkaniowych. W latach 60. i latach 80. powstawały natomiast w sąsiedztwie kompleksy urbanistyczne: Błonie i Szwederowo Południe. Dopiero po 1990 r. gdy dokuczliwy stał się fakt zagęszczenia zabudowy w centralnych rejonach miasta, zaś dostępne tereny znajdowały się na peryferiach (Osowa Góra, Fordon), dostrzeżono zalety Górzyskowa, położonego blisko centrum miasta, tras komunikacji masowej, usług oraz większych skupisk miejsc pracy. Spółdzielnie mieszkaniowe (np. Pomorska SM), a potem deweloperzy stawiali na Górzyskowie budynki wielorodzinne mające charakter plomb wśród istniejącej zabudowy, bądź też osiedla postmodernistycznych bloków. Wskutek rozwoju budownictwa mieszkaniowego wzrastała liczba ludności, co stało się podstawą do administracyjnego wydzielenia Górzyskowa (1999) oraz ustanowienia rady osiedla. W latach 2004-2010 dokonano utwardzenia niemal wszystkich ulic lokalnych na terenie osiedla.

Rada Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Początkowo Górzyskowo administracyjnie należało do osiedla Szwederowo. 24 listopada 1999 r. mocą uchwały Rady Miasta Bydgoszczy nr XVII/509/99 zostało wydzielone jako samodzielna jednostka pomocnicza samorządu Miasta Bydgoszczy. Rada Osiedla Górzyskowo mieści się przy ul. Gnieźnieńskiej 21[19].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół szkół numer 14, mieści Integracyjną Szkołę Podstawową nr 12 oraz Integracyjne Gimnazjum nr 37 – ul. Kcyńska 49 Strona
  • Zespół Szkół nr 32, mieści Szkołę Podstawową nr 61 i Przedszkole nr 24 – ul. Krucza 5a Strona

Obiekty sakralne[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sportowo-rekreacyjne[edytuj | edytuj kod]

  • zespół typu Orlik 2012 – ul. Kcyńska 49
  • plac zabaw - ul. Kcyńska 49

Osiedle posiada ścieżkę rowerową biegnącą wzdłuż ul. Szubińskiej. Studium transportowe, opracowane dla miasta, do 2015 roku przewiduje realizację wielu połączeń w obszarze osiedla[9].

Ulice[edytuj | edytuj kod]

  • Wschodnia część osiedla:

Bielicka - od nr 26 do końca, Ciechocińska, Czackiego, Gackowskiego, Halicka, Inowrocławska, Leszczyńskiego - od nr 85 i nr 88 do końca, Mylna, Skrajna, Sokołów Bydgoskich, Ustrzycka.

  • Zachodnia część osiedla:

Brandta, Fałata, Gersona, Gnieźnieńska, Gołębia, Grobla, Ikara, Jaskółcza, Kcyńska, Konopczyńskiego, Kossaka - od nr 23 i nr 10 do końca, Krucza, Łabiszyńska Orłowskiego, Pawia, Piękna - od nr 2 do końca, Potockiego, Skorupki - od nr 85 i nr 66 do końca, Strzelecka, Szubińska - od nr 23 do końca, Żwirki i Wigury

Przypisy

  1. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Liczba ludności w jednostkach urbanistycznych
  2. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  3. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II
  4. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.
  5. 5,0 5,1 5,2 Kuczma Rajmund: Patroni bydgoskich ulic. Cz. 2, Południowe osiedla miasta. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy, Bydgoszcz 1997. ISBN 83-90-3231-2-5
  6. 6,0 6,1 6,2 Nazewnictwo miejskie. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Wydział Nauk Humanistycznych. seria B. nr 18. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Warszawa – Poznań 1989
  7. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI
  8. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015
  9. 9,0 9,1 Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy - diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku
  10. 10,0 10,1 Aneks nr 2. Zarys dziejów osad miejskich oraz miejscowości przyłączonych do Bydgoszczy do 1939 roku. [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część pierwsza 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999. ISBN 83-901329-0-7, str. 852-873
  11. 11,0 11,1 Gordon Wincenty: Bydgoskie dzielnice (II) – Szwederowo. [w:] Kalendarz Bydgoski 1972
  12. Gordon Wincenty: Gawęda o szkołach bydgoskich. [w:] Kalendarz Bydgoski 1971
  13. Kulpiński Henryk: Cmentarz komunalny przy ul. Kcyńskiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 1994
  14. Bukolt Alojzy: Cmentarze Szwederowa. [w.] Kalendarz Bydgoski 1992
  15. Bałachowska Maria, Gołębiewski Janusz: Rozwój gospodarczy i przestrzenny Bydgoszcz w latach 1945-1970. [w:] Kronika Bydgoska IV
  16. Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. ISBN 83-01-05465-4. str. 180
  17. Wargin Renata: Gospodarka mieszkaniowa w Bydgoszczy w okresie powojennym. [w:] Kronika Bydgoska VI
  18. Szumska Ewa: Bydgoskie Balatony. [w:] Kalendarz Bydgoski 1975
  19. http://www.bip.um.bydgoszcz.pl/rada_miasta/rady_osiedli/index.aspx