Gąsówka fioletowawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gąsówka fioletowawa
Lepista nuda G3.5.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąsówka
Gatunek gąsówka fioletowawa
Nazwa systematyczna
Lepista nuda (Bull.) Cooke[1]
Handb. Brit. Fungi 1: 192 (1871)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Młody okaz
Blaszki gąsówki fioletowawej

Gąsówka fioletowawa (Lepista nuda (Bull.) Cooke) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako gąska naga, bedłka naga, gąsówka naga, gąsówka fioletowa[2]. Nazwy ludowe: gąska naga, bedłka fioletowa, rycerzyk fioletowy, gąska fioletowa, gąska psia, gąska dzika, członka naga, członka psia, słonka[3]. Niektóre synonimy łacińskie:[4]:

  • Agaricus bicolor Pers.
  • Agaricus bulbosus Bolton
  • Agaricus nudus Bull.
  • Agaricus nudus var. majus Cooke,
  • Clitocybe nuda (Fr.) H.E. Bigelow & A.H. Sm.
  • Cortinarius bicolor (Pers.) Gray
  • Cortinarius nudus (Bull.) Gray
  • Gyrophila nuda (Fr.) Quél.
  • Lepista nuda f. gracilis Noordel. & Kuyper
  • Lepista nuda var. pruinosa (Bon) Bon ex Courtec.
  • Lepista nuda var. pruinosa Poisy
  • Rhodopaxillus nudus (Bull.) Maire
  • Rhodopaxillus nudus var. pruinosus Bon
  • Tricholoma nudum (Bull.) P. Kumm.
  • Tricholoma nudum var. lilaceum Quél.
  • Tricholoma nudum var. majus Cooke

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 5-14 cm, za młodu długołukowaty z podwiniętym brzegiem, później staje się lekko wypukły lub płaski. Skórka naga, gładka, niechłonąca wody. W młodym owocniku kapelusz jaskrawofioletowy, później różowofioletowy, w dojrzałym brązowofioletowy lub czerwonobrązowy, na starość staje się ochrowy[5].

Blaszki

Za młodu bardzo fioletowe, potem brązowoochrowe, gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem[5].

Trzon

Wysokość 5-10 cm, grubość 1-3 cm, cylindryczny, pełny, z wierzchu trochę włókienkowato-kosmkowaty, u nasady przeważnie maczugowato zgrubiały i fioletowo-pilśniowy. Powierzchnia najpierw jaskrawofioletowa, później szarofioletowa[5].

Miąższ

Mięsisty, za młodu twardy, fioletowy, w dojrzałym owocniku miękki, kremowy. Smak nieznaczny, przyjemny, zapach charakterystycznie, przyjemnie korzenny, rzadko bez zapachu[5].

Wysyp zarodników

Biały z lekkim różowym odcieniem. Zarodniki o średnicy 6-8 x 4-5 µm, szerokoelipsoidalne, lekko brodawkowate, bezbarwne[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego, ale również w Australii i Afryce[3]. W Europie Środkowej jest pospolita. Najczęściej rośnie na ściółce w lasach bukowych i świerkowych, ale czasami spotykana jest także na łąkach czy nawet pryzmach kompostowych. Zazwyczaj owocniki pojawiają się późno, pod koniec sezonu grzybowego, czasami jednak można je spotkać wczesną wiosną. Zazwyczaj występuje w grupach, czasami nawet tworzy tzw. czarcie kręgi[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Dobry grzyb jadalny, nadaje się zwłaszcza do marynowania w occie. Rzadko robaczywieje. Nie nadaje się do jedzenia na surowo. Zawiera truciznę rozkładającą czerwone ciałka krwi, prawdopodobnie podczas gotowania czy smażenia trucizna ta ulega rozkładowi i dzięki temu po zabiegach termicznych grzyb jest jadalny[3][8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na fioletowe zabarwienie gąska naga jest łatwo rozróżniana od innych grzybów. Podobna jest gąsówka brudnofioletowa (Lepista sordida), jednak jest od niej dużo mniejsza[6]. Laicy mogą pomylić z niejadalnym zasłonakiem wonnym (Cortinarius traganus), który ma żółty, gorzki i brzydko pachnący miąższ. Może też być pomylona z zasłonakiem fioletowym (Cortinarius violaceus)[7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum. [dostęp 2011-09-09].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Leksykon grzybów. Wydrukowano w Chinach. ISBN 3-89836-604-9.