Gąsówka naga
| Gąsówka naga | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | gąskowate |
| Rodzaj | gąsówka |
| Nazwa systematyczna | |
| Lepista nuda (Bull.) Cooke[2] Handb. Brit. Fungi 1: 192 (1871) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Gąsówka naga, gąsówka fioletowawa (Lepista nuda (Bull.) Cooke) – gatunek grzyba należący do rodziny gąskowatych. Nazwy ludowe: gąska naga, bedłka fioletowa, rycerzyk fioletowy, gąska fioletowa, gąska psia, gąska dzika, członka naga, członka psia, słonka[3].
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnicy 5-14 cm, za młodu długołukowaty z podwiniętym brzegiem, później staje się lekko wypukły lub płaski. Skórka naga, gładka, niechłonąca wody. W młodym owocniku kapelusz jaskrawofioletowy, później różowofioletowy, w dojrzałym brązowofioletowy lub czerwonobrązowy, na starość staje się ochrowy[4].
- Blaszki
- Za młodu bardzo fioletowe, potem brązowoochrowe, gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem[4].
- Trzon
- Wysokość 5-10 cm, grubość 1-3 cm, cylindryczny, pełny, z wierzchu trochę włókienkowato-kosmkowaty, u nasady przeważnie maczugowato zgrubiały i fioletowo-pilśniowy. Powierzchnia najpierw jaskrawofioletowa, później szarofioletowa[4].
- Miąższ
- Mięsisty, za młodu twardy, fioletowy, w dojrzałym owocniku miękki, kremowy. Smak nieznaczny, przyjemny, zapach charakterystycznie, przyjemnie korzenny, rzadko bez zapachu[4].
- Wysyp zarodników
- Biały z lekkim różowym odcieniem. Zarodniki o średnicy 6-8 x 4-5 µm, szerokoelipsoidalne, lekko brodawkowate, bezbarwne[5].
Występowanie [edytuj]
Występuje na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego, ale również w Australii i Afryce[3]. W Europie Środkowej jest pospolita. Najczęściej rośnie na ściółce w lasach bukowych i świerkowych, ale czasami spotykana jest także na łąkach czy nawet pryzmach kompostowych. Zazwyczaj owocniki pojawiają się późno, pod koniec sezonu grzybowego, czasami jednak można je spotkać wczesną wiosną. Zazwyczaj występuje w grupach, czasami nawet tworzy tzw. czarcie kręgi[6].
Znaczenie [edytuj]
Grzyb jadalny: dobry grzyb jadalny, nadaje się zwłaszcza do marynowania w occie. Rzadko robaczywieje. Nie nadaje się do jedzenia na surowo. Zawiera truciznę rozkładającą czerwone ciałka krwi, prawdopodobnie podczas gotowania czy smażenia trucizna ta ulega rozkładowi i dzięki temu po zabiegach termicznych grzyb jest jadalny[3][7].
Synonimy [edytuj]
- Agaricus bicolor Pers.
- Agaricus bulbosus Bolton
- Agaricus nudus Bull.
- Agaricus nudus var. majus Cooke,
- Clitocybe nuda (Fr.) H.E. Bigelow & A.H. Sm.
- Cortinarius bicolor (Pers.) Gray
- Cortinarius nudus (Bull.) Gray
- Gyrophila nuda (Fr.) Quél.
- Lepista nuda f. gracilis Noordel. & Kuyper
- Lepista nuda var. pruinosa (Bon) Bon ex Courtec.
- Lepista nuda var. pruinosa Poisy
- Rhodopaxillus nudus (Bull.) Maire
- Rhodopaxillus nudus var. pruinosus Bon
- Tricholoma nudum (Bull.) P. Kumm.
- Tricholoma nudum var. lilaceum Quél.
- Tricholoma nudum var. majus Cooke
(na podstawie Index Fungorum[2]).
Gatunki podobne [edytuj]
Ze względu na fioletowe zabarwienie gąska naga jest łatwo rozróżniana od innych grzybów. Podobna jest gąsówka brudna (Lepista sordida), jednak jest od niej dużo mniejsza[5]. Laicy mogą pomylić z niejadalnym zasłonakiem koźlim (Cortinarius traganus), który ma żółty, gorzki i brzydko pachnący miąższ. Najbardziej niebezpieczne jest pomylenie z zasłonakami, np. z lekko trującym zasłonakiem fioletowym[6].
Przypisy
- ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 23 maja 2013].
- ↑ 2,0 2,1 Index Fungorum. [dostęp 2011-09-09].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 5,0 5,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ 6,0 6,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ Leksykon grzybów. Wydrukowano w Chinach. ISBN 3-89836-604-9.
