Gęgawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Gęś gęgawa)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gęgawa
Anser anser[1]
(Linnaeus, 1758)
Gęgawa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina gęsi
Rodzaj Anser
Gatunek gęgawa
Synonimy
  • Anas Anser Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • A. a. anser (Linnaeus, 1758)
  • A. a. rubrirostris Swinhoe, 1871
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Szlaki migracji europejskich gęgaw.
żółty: tereny lęgowe
pomarańczowy: zimowiska
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło gęgawa w Wikisłowniku

Gęgawa, gęś gęgawa[4] (Anser anser) – gatunek dużego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący Eurazję. Zimuje w basenie Morza Śródziemnego oraz w środkowej i południowej Azji. Tylko gęgawy z Wielkiej Brytanii nie migrują. Przeloty w lutym-marcu i wrześniu-listopadzie. W Polsce nielicznie lęgowa (około 1500 par na zachodzie kraju), ale dość liczna na przelotach. Przodek gęsi domowej, od której gęgawa jest nieco mniejsza.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono dwa podgatunki A. anser[5][6]:

  • A. anser anser – północna i środkowa Europa.
  • A. anser rubrirostris – wschodnio-środkowa Europa do Chin.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

W upierzeniu brak dymorfizmu płciowego. Ogólna barwa szaropopielata, wierzch i boki z poprzecznym prążkowaniem, spód jaśniejszy z ciemniejszym pręgowaniem. Brzuch i podogonie białe. Na szyi podłużne pręgi. W locie widać srebrzystoszary spód i przód skrzydeł, co ją odróżnia od innych gęsi. Nogi różowe, dziób u gęgawy europejskiej w całości pomarańczowy. Podgatunek zamieszkujący środkową i wschodnią Azję - A. anser rubirostris ma dziób różowy, jest nieco jaśniejsza i ma nieco szersze pręgi na wierzchu ciała. Oba podgatunki spotykają się ze sobą w Europie Środkowej i można spotkać tu ptaki o dziobach w dwu kolorach. Biały paznokieć i czerwone łapy. Odznacza się niebywałą wiernością - łączy się w pary na całe życie, a gdy jeden z partnerów zginie drugi pozostaje już na stałe samotny. Lecąc stadem w powietrzu tworzą charakterystyczną formację zwaną kluczem. Jej głos jest bardzo zbliżony do krzyków gęsi domowej. Najdłużej żyjąca gęgawa, której wiek oznaczył człowiek, miała 15 lat[7].

Wymiary średnie 
  • Długość ciała 85-100cm
  • Rozpiętość skrzydeł ok 150, cm
  • Masa ok. (samica) 4000g - (samiec) 5000 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Słodkowodne zbiorniki gęsto porośnięte trzcinami, bagniste łąki i moczary. Preferuje tereny trudnodostępne.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Zbudowane na lądzie lub wodzie, w trzcinach, szuwarach, wysepkach, brzegach jezior i rzek, czasem w wierzbach wyłącznie przez samicę. Składa się z roślin wodnych, gałązek, liści i trawy. Stopniowo wyściełane jest puchem tworzącym wokół niego wał.

Gęgawa w locie

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Wyprowadza dwa lęgi w roku, składając w marcu lub kwietniu 2 do 20 białych jaj.

Wysiadywanie i życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Jaja wysiadywane są przez okres 27-29 dni przez samicę. Samiec czuwa w pobliżu. Gdy matka schodzi z gniazda przykrywa jaja puchem. Pisklęta opuszczają gniazdo po 1 lub 2 dniach, po czym rodzice prowadzą je nad wodę. Zdolność lotu uzyskują po około 8 tygodniach. Ich puch na grzbiecie jest oliwkowy, na brzuchu żółty. Rodzina płynie na wodzie w ustalonej kolejności - samica pierwsza, za nią pisklęta rzędem, a samiec na końcu pilnując reszty, a w razie zagrożenia broniąc przed zagrożeniem. Pomimo, że gąsięta umieją latać po 2 miesiącach, to nie opuszczają rodziny, a nawet sądzi się, że dołączać do nich może zeszłoroczne potomstwo. Młode mają szare łapy, ciemniejsze upierzenie i są bez plam na piersiach.Do odlotu rodziny z całej okolicy przygotowują się łącząc na wodach w stada.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Gęś gęgawa żywi się głównie trawą, ale spasa też liście, młode pędy, i zboże oraz różne owoce. Ponieważ nie ma tak dobrego systemu trawiennego, jak wiele ssaków roślinożernych, nie potrafi dostatecznie wykorzystać substancji odżywczych z roślin. Dlatego musi zjeść znaczną ilość pożywienia, by zapewnić sobie wystarczającą ilość ważnych dla życia substancji. Niekiedy zdobywanie i przyjmowanie pożywienia zajmuje jej cały dzień. Nie jest przy tym zaskakujące, że jest bardzo wybredna i lubi najbardziej młode, delikatne końce roślin. Często widuje się ogromne stada gęsi, gdy opadają na świeżo skoszone pola pszenicy, lub jęczmienia i zbierają resztki. Lubią też młode, kiełkujące zboże. Krawędziami dziobów szczypią najdelikatniejsze pędy. Żerują rano i wieczorem na przyległych do lęgowisk polach i łąkach. Rolnicy niechętnie widują je na swych polach i uważają za szkodniki.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek łowny od 1 września do 21 grudnia, a na terenie województw: dolnośląskiego, lubuskiego, wielkopolskiego, zachodniopomorskiego do 15 stycznia[8].

Graugans 2008-03-21 020.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Anser anser w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Carboneras 1992 ↓, s. 582.
  3. Anser anser. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842. 
  5. Frank Gill, David Donsker: Family Anatidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.5. [dostęp 2013-11-17].
  6. Greylag Goose (Anser anser) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-11-17].
  7. Piotr Adamiok: Prawda o krukach. [dostęp 2010-09-12].
  8. Dz. U. z 2009 r. Nr 163, poz. 1303

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Karel, Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  2. Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]